Phát hiện lăng mộ quý tộc sau nhiều thế kỷ bị chôn vùi

Năm 1979, tại khu vực ngoại ô phía Nam thành phố Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây (Trung Quốc), các nhà khảo cổ bắt đầu khai quật một ngôi mộ cổ có quy mô lớn thuộc thời Bắc Tề (khoảng năm 550–577). Cuộc khai quật kéo dài đến năm 1981, đưa một di tích đặc biệt quan trọng của lịch sử nghệ thuật Trung Quốc trở lại ánh sáng.

Ban đầu, ngôi mộ từng bị nhầm là nơi an táng một nhân vật quyền thế khác của Bắc Tề, thậm chí có giả thuyết cho rằng đây là mộ của Hộc Luật Kim, một danh tướng nổi tiếng thời bấy giờ. Tuy nhiên, bước ngoặt xuất hiện khi các chuyên gia tìm thấy bia mộ có khắc dòng chữ xác định chủ nhân là Lâu Duệ, từng giữ chức Tả thừa tướng và nắm giữ quyền lực lớn trong triều đình.

Lâu Duệ là người thuộc dòng dõi Tiên Ti, có quan hệ thân thuộc với gia đình Cao Hoan, nhân vật đặt nền móng cho chính quyền Đông Ngụy và triều đại Bắc Tề sau này. Nhờ quan hệ thân thích cùng công trạng chính trị, quân sự, ông từng giữ những chức vụ quan trọng, được hưởng địa vị đặc biệt trong tầng lớp quý tộc.

Theo minh văn trên bia mộ, Lâu Duệ qua đời và được an táng vào năm 570. Ngôi mộ của ông có cấu trúc gồm phần đất đắp phía trên, đường hầm dẫn xuống, hành lang nối và phòng mai táng chính. Đây là kiểu mộ đơn thất xây bằng gạch, có đường hầm dốc dài, thể hiện quy mô và đẳng cấp của chủ nhân.

Điều khiến phát hiện này trở nên nổi bật không chỉ là danh tính người nằm dưới lòng đất mà còn là hệ thống tranh tường được bảo tồn bên trong. Dù ngôi mộ từng bị xâm phạm, những tác phẩm hội họa có giá trị đặc biệt vẫn còn được lưu giữ với diện tích lên tới hơn 200 m².

Hơn 200 m² bích họa và 71 mảng tranh cổ quý hiếm

Trong quá trình khai quật, các chuyên gia phát hiện tranh vẽ phủ kín nhiều khu vực, từ đường hầm dẫn xuống, giếng trời, hành lang cho đến các bức tường trong phòng mộ. Tổng cộng có 71 mảng bích họa được ghi nhận, với diện tích khoảng 200–220 m².

Đây là một trong những bộ tranh tường lăng mộ tiêu biểu nhất của thời Bắc Triều (khoảng năm 386–581), đồng thời được xem là nguồn tư liệu quan trọng để nghiên cứu hội họa Trung Quốc trước thời nhà Tùy và nhà Đường.

Đáng chú ý, các bức tranh không được bố trí ngẫu nhiên mà chia thành nhiều tầng, nhiều dải hình ảnh, phù hợp với cấu trúc kiến trúc của ngôi mộ. Nội dung được chia thành hai nhóm chính.

Nhóm thứ nhất gồm 58 bức tranh, tập trung mô tả cuộc sống xa hoa và quyền lực của Lâu Duệ khi còn sống. Những hình ảnh nổi bật bao gồm đoàn kỵ mã, ngựa chiến, người hầu, đội nhạc lễ, lính hộ vệ và các nghi thức đón tiếp.

Nhóm thứ hai gồm 13 bức tranh, chủ yếu thể hiện thế giới tâm linh sau khi chết, với hình ảnh thiên tượng, rồng, hổ, Thanh Long, Bạch Hổ, thần sấm và các biểu tượng tín ngưỡng Phật giáo, Đạo giáo.

Sự phân chia này cho thấy người xưa không chỉ muốn tái hiện địa vị của người đã khuất mà còn gửi gắm niềm tin về cuộc sống ở thế giới bên kia.

Đoàn kỵ mã hơn 200 con ngựa tái hiện quyền lực của chủ nhân

Trong số những tác phẩm được tìm thấy, nổi bật nhất là bức tranh đoàn kỵ mã xuất hành và trở về. Đây là những bức tranh có bố cục dạng trường quyển, kéo dài dọc hai bên đường hầm dẫn xuống mộ, tạo cảm giác như một đoàn người đang di chuyển liên tục.

Riêng hệ thống tranh xuất hành và hồi phủ có chiều dài hơn 70 m, gồm khoảng 28 nhóm hình ảnh. Các nhân vật được sắp xếp theo thứ tự rõ ràng, phía trước là những người dẫn đường, tiếp đến là đội kỵ binh, người hầu và đoàn ngựa chở đồ.

Đặc biệt, các nhà nghiên cứu thống kê được hơn 200 hình ảnh ngựa với nhiều tư thế khác nhau. Có con đang phi nước đại, có con đứng chờ, có con được người hầu dắt đi. Đường nét cơ thể, dáng chạy và chuyển động của từng con vật được thể hiện sinh động, tạo cảm giác chân thực hiếm thấy trong hội họa lăng mộ thời kỳ này.

Bên cạnh đó, tranh đội nhạc lễ và lính hộ vệ cũng gây ấn tượng bởi cách thể hiện trang phục, tư thế và biểu cảm. Những người thổi kèn dài, đánh trống và thực hiện nghi thức quân nhạc được bố trí thành hàng, phản ánh sự trang nghiêm trong các nghi lễ dành cho tầng lớp quý tộc.

Các bức tranh này không đơn thuần thể hiện sự giàu có mà còn phản ánh tổ chức xã hội, nghi thức cung đình, hoạt động quân sự và văn hóa của tầng lớp thống trị Bắc Tề.

Trộm mộ từng xâm nhập nhưng không thể lấy đi những kiệt tác trên tường

Ngôi mộ từng bị những kẻ trộm cổ vật xâm nhập. Tuy nhiên, bên trong vẫn còn nhiều hiện vật, bao gồm tượng gốm, đồ sứ và các vật dụng tùy táng cồng kềnh. Điểm đặc biệt là những bức tranh tường không thể dễ dàng tháo gỡ và vận chuyển như vàng bạc hay đồ trang sức. Chúng được vẽ trực tiếp lên bề mặt kiến trúc, gắn liền với kết cấu của đường hầm và phòng mộ.

Nếu muốn lấy đi, kẻ trộm phải phá bỏ một phần tường hoặc bóc tách từng lớp tranh, quá trình vừa phức tạp vừa có nguy cơ làm hỏng hoàn toàn tác phẩm. Đây có thể là một trong những nguyên nhân khiến những bức bích họa vẫn tồn tại sau nhiều thế kỷ.

>>> Mời quý độc giả xem video: Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện, từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước