Không sinh ra con, vẫn trao sữa, nhận đỡ đầu: Những người mẹ đặc biệt trong các dự án cộng đồng

Với một học sinh nghèo, điểm tựa có thể là tấm thẻ bảo hiểm y tế, giúp gia đình bớt lo mỗi khi con đau ốm. Với một em bé thiếu sữa mẹ, đó là những túi sữa được cộng đồng sẻ chia. Với một đứa trẻ có nguy cơ bỏ học, đôi khi chỉ cần có người sẵn lòng đồng hành để con đường đến trường không khép lại.

Trong đợt cập nhật các dự án cộng đồng được đề cử Human Act Prize 2026, năm sáng kiến thuộc lĩnh vực An sinh xã hội & Hỗ trợ nhóm yếu thế cho thấy những cách tiếp cận khác nhau.

Mỗi dự án bắt đầu từ một nhu cầu riêng, nhưng cùng gặp nhau ở tinh thần “Hợp lực cộng đồng”: kết nối những nguồn lực sẵn có để sự giúp đỡ đến gần hơn với người cần được hỗ trợ.

Những điểm tựa đôi khi bắt đầu từ điều rất nhỏ

Với nhiều gia đình, mua thẻ bảo hiểm y tế cho con là khoản chi thường niên. Nhưng với những hộ nghèo phải chật vật lo từng bữa ăn, khoản tiền ấy cũng có thể trở thành gánh nặng. Không có bảo hiểm y tế, một lần con ốm đau có thể khiến gia đình phải xoay xở số tiền vượt quá khả năng.

Từ thực tế đó, mô hình “Xã hội hóa mua thẻ bảo hiểm y tế cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn” được triển khai từ năm 2023, huy động sự đóng góp của các tổ chức, cá nhân và nhà hảo tâm để trao thẻ bảo hiểm y tế cho học sinh nghèo.

Theo hồ sơ đề cử, trong ba năm 2023–2025, mô hình đã trao 849 thẻ bảo hiểm y tế cho học sinh tại 32 trường tiểu học và trung học cơ sở trên địa bàn tỉnh Đắk Nông cũ. Từ đầu năm 2026, đơn vị tiếp tục vận động kinh phí trao thêm 188 thẻ cho học sinh tại 15 trường thuộc 7 xã của tỉnh Lâm Đồng.

Tính chung các giai đoạn, mô hình đã trao hơn 1.000 thẻ bảo hiểm y tế, huy động trên 750 triệu đồng kinh phí xã hội hóa cho các hoạt động hỗ trợ.

Từ những tấm thẻ bảo hiểm, hoạt động còn mở rộng sang trao học bổng, trang thiết bị y tế, xây nhà cho hộ nghèo và cải thiện điều kiện sinh hoạt tại trường học. Đằng sau mỗi khoản đóng góp là sự chung tay của cán bộ, chiến sĩ công an, nhà trường, doanh nghiệp và các nhà hảo tâm.

Một tấm thẻ không thể xóa đi khó khăn của cả gia đình, nhưng có thể giúp cha mẹ bớt đi gánh nặng viện phí khi con đau ốm.

Cũng bắt đầu từ một nhu cầu thiết yếu, dự án “Ngân hàng sữa mẹ – Kết nối dòng sữa, trao cơ hội sống” hướng đến những em bé thiếu nguồn sữa mẹ trong những ngày đầu đời.

Năm 2020, chứng kiến nhiều trẻ sinh non, trẻ thiếu sữa mẹ và những em bé có hoàn cảnh đặc biệt tại Đắk Lắk cần được giúp đỡ, anh Hoàng Công Minh, Chủ nhiệm CLB Hiến Máu Khu vực Tây Nguyên, khởi xướng mô hình “Tủ sữa mẹ miễn phí”.

Ý tưởng là kết nối những người mẹ có nguồn sữa dư với các em bé đang cần sữa mẹ.

Thông qua mạng lưới tình nguyện viên, những người mẹ đăng ký hiến sữa được hướng dẫn cách vắt, bảo quản. Theo thông tin dự án cung cấp, sữa tiếp nhận được ghi nhận thông tin, thời điểm vắt và bảo quản trước khi kết nối tới các gia đình có nhu cầu.

Từ một điểm ban đầu tại Buôn Ma Thuột, mô hình dần phát triển thành nhiều tủ sữa miễn phí trên địa bàn Đắk Lắk. Theo số liệu từng được báo chí ghi nhận, dự án có thời điểm kết nối khoảng 7.000 túi sữa, hỗ trợ 200 em bé tại năm điểm tủ sữa.

Những người mẹ chưa từng gặp nhau, những em bé không cùng huyết thống được kết nối qua từng túi sữa sẻ chia. Đằng sau đó là sự tham gia của các tình nguyện viên và những người hỗ trợ phương tiện, thiết bị bảo quản để duy trì hoạt động.

Không chỉ trao đi, mà còn đồng hành

Ở nhiều thôn, buôn vùng sâu Tây Nguyên, con đường đến trường của trẻ em không chỉ được tính bằng cây số. Đó còn là tiền sách vở, chi phí sinh hoạt và khả năng trang trải của gia đình. Với những đứa trẻ mồ côi, khuyết tật hoặc có hoàn cảnh đặc biệt, chỉ một biến cố cũng có thể khiến việc học bị gián đoạn.

Dự án “Nâng bước em đến trường” của nhóm thiện nguyện Ea Kao – Vòng tay yêu thương hướng đến việc tiếp sức cho những đứa trẻ ấy.

Người đứng đầu nhóm là anh Nguyễn Tài Nam, sinh năm 1990. Mang trọng bệnh, trải qua nhiều cuộc phẫu thuật và chịu những di chứng nặng nề, anh Nam mất khả năng nói, việc đi lại cũng hết sức khó khăn.

Không thể giao tiếp bằng lời nói, anh tìm cách kết nối cộng đồng qua những dòng tin nhắn, lá thư và các nền tảng số. Từ đó, những lời kêu gọi giúp đỡ được gửi đi, kết nối các tấm lòng thiện nguyện với trẻ em nghèo, trẻ mồ côi và trẻ khuyết tật tại Tây Nguyên.

Khi không thể trực tiếp đi đến nhiều nơi hay trò chuyện như trước, anh dùng những dòng chữ để kết nối người muốn giúp đỡ với những hoàn cảnh cần được quan tâm.

Cũng hướng đến những cộng đồng còn nhiều thiếu thốn, “Dự án Thiện nguyện cho Làng Dân Tộc Khó Khăn” của CLB Thiện nguyện Dạ Nguyệt lựa chọn cách tiếp cận thông qua các hoạt động tình nguyện tại địa phương.

Theo hồ sơ đề cử, dự án hướng đến người dân và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn tại các khu vực đồng bào dân tộc thiểu số, với những hoạt động như thăm hỏi, trao nhu yếu phẩm, hỗ trợ học tập và chăm lo đời sống.

Bên cạnh sự hỗ trợ vật chất, CLB đặt mục tiêu huy động sự tham gia của các cá nhân, tổ chức, nhà hảo tâm và tình nguyện viên, đồng thời khuyến khích thanh niên trực tiếp tham gia các hoạt động vì cộng đồng.

Một bên tìm kiếm nguồn lực để tiếp sức cho trẻ em trên con đường học tập; bên còn lại hướng sự quan tâm đến những cộng đồng còn nhiều thiếu thốn. Cả hai đều bắt đầu từ việc kết nối những người muốn giúp đỡ với những hoàn cảnh đang cần được quan tâm.

Để sự tử tế không dừng lại ở một lần trao tặng

Một đứa trẻ được nhận đỡ đầu hôm nay sẽ tiếp tục lớn lên. Hoàn cảnh gia đình, tình hình học tập, sức khỏe và những nhu cầu thiết yếu của em cũng thay đổi theo từng năm.

Trong chương trình “Mẹ đỡ đầu”, các hội viên phụ nữ cùng những cá nhân, tổ chức tham gia nhận chăm sóc, hỗ trợ trẻ mồ côi, trẻ có hoàn cảnh khó khăn. Không chỉ trao kinh phí hay vật dụng thiết yếu, những người mẹ đỡ đầu còn đồng hành, quan tâm đến việc học tập, sức khỏe và đời sống tinh thần của các em.

Nhưng khi số trẻ được hỗ trợ ngày càng nhiều, làm thế nào để theo dõi đầy đủ hành trình ấy, đồng thời quản lý chính xác những nguồn lực đã được trao đi?

Đây là bài toán mà Hội Phụ nữ Công an tỉnh Thái Nguyên đặt ra khi xây dựng sáng kiến “Phần mềm Vòng tay yêu thương – Quản lý con đỡ đầu”.

Theo hồ sơ đề cử, thông tin trẻ được đỡ đầu trong chương trình “Mẹ đỡ đầu” hiện chủ yếu được lưu trữ bằng hồ sơ giấy, thư mục hoặc các bảng Excel riêng lẻ tại từng đơn vị.

Khi chương trình mở rộng, việc cập nhật, đối chiếu và tổng hợp thông tin trở nên phức tạp. Mỗi hồ sơ không chỉ có hoàn cảnh gia đình mà còn bao gồm kết quả học tập, sức khỏe, quá trình hỗ trợ và các khoản kinh phí, hiện vật đã tiếp nhận.

Từ nhu cầu đó, phần mềm được đề xuất nhằm hình thành cơ sở dữ liệu tập trung, giúp các cấp Hội cập nhật, tra cứu, theo dõi quá trình đỡ đầu và tổng hợp báo cáo thuận tiện hơn.

Hệ thống dự kiến có các chức năng phân quyền người dùng, bảo mật dữ liệu và quản lý các nguồn lực hỗ trợ, qua đó hạn chế tình trạng thông tin phân tán, trùng lặp hoặc thất lạc.

Một khoản đóng góp có thể được trao đi trong vài phút, nhưng việc đồng hành cùng một đứa trẻ có thể kéo dài nhiều năm. Để sự hỗ trợ không bị đứt đoạn, lòng tốt cần được tiếp sức bằng cách tổ chức khoa học và khả năng theo dõi lâu dài.

Hợp lực cộng đồng: Để những điểm tựa được nối dài

Năm sáng kiến, năm cách tiếp cận, từ sức khỏe, giáo dục, đời sống đến công nghệ. Có dự án đã duy trì nhiều năm với những kết quả cụ thể; có sáng kiến đang tìm kiếm giải pháp để việc hỗ trợ cộng đồng được tổ chức hiệu quả hơn.

Điểm chung là nỗ lực kết nối nhiều người cùng tham gia giải quyết những nhu cầu mà một cá nhân hay tổ chức khó có thể tự mình đáp ứng.

Đó cũng là tinh thần “Hợp lực cộng đồng” mà Human Act Prize 2026 hướng tới: khuyến khích các cá nhân, tổ chức chia sẻ nguồn lực, kinh nghiệm và trách nhiệm để cùng tạo ra những thay đổi tích cực.

Không phải sáng kiến nào cũng bắt đầu bằng một kế hoạch lớn. Có những hành động xuất phát từ việc nhìn thấy một đứa trẻ thiếu sữa, một học sinh chưa có bảo hiểm y tế hay một gia đình đang chật vật để con được tiếp tục đến trường.

Từ những nhu cầu cụ thể ấy, các sáng kiến được hình thành, tìm kiếm sự chung tay và mở rộng cơ hội hỗ trợ đến những người cần giúp đỡ.