Hơn 51.000 vỏ hộp sữa được học sinh tiểu học gom lại: Điều đặc biệt nhất lại không nằm ở số lượng

Giữa rừng Cấm ở khu vực làng du lịch sinh thái Đại Bình, những nhành lan được ghép lên thân cây gỗ. Tại Gia Nghĩa, hình ảnh cồng chiêng và đàn đá Tây Nguyên trở thành cảm hứng thiết kế cho một khu liên hợp bảo tàng, thư viện và công viên. Còn ở một trường tiểu học tại Lào Cai, những chiếc hộp sữa sau khi uống hết được học sinh cắt mở, rửa sạch, phơi khô để đưa đi tái chế.

Ba sáng kiến thuộc lĩnh vực Môi trường & Phát triển bền vững được cộng đồng đề cử Human Act Prize 2026 cho thấy những cách tiếp cận khác nhau: bảo tồn thiên nhiên, quy hoạch không gian công cộng và hình thành thói quen sống xanh từ trường học.

Đưa hơn 500 kg hoa lan trở về rừng tự nhiên

Hoa lan rừng thường được biết đến qua những giò lan treo trước hiên nhà hay các bộ sưu tập cây cảnh. Nhưng trong tự nhiên, nhiều loài lan vốn sinh trưởng trên thân cây gỗ, giữa những tầng cây của rừng nhiệt đới.

Đưa hoa lan trở lại môi trường rừng là cách tiếp cận được Ban Quản lý Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Voi, nay thuộc Ban Quản lý Rừng đặc dụng Đà Nẵng, lựa chọn trong dự án “Đem Hoa Lan về rừng tự nhiên”.

Theo hồ sơ đề cử, đơn vị đã ghép trồng hơn 500 kg lan các loại lên những cây gỗ trong rừng Cấm, thuộc khu vực làng du lịch sinh thái Đại Bình. Nguồn lan được các tổ chức, cá nhân trên địa bàn huyện Nông Sơn cũ đóng góp, ủng hộ.

Việc ghép lan lên cây gỗ hướng đến mục tiêu làm phong phú hệ thực vật tại rừng Cấm, góp phần bảo tồn các loài hoa lan và cải thiện cảnh quan tự nhiên. Không gian rừng có thêm những nhành lan cũng được kỳ vọng tạo điểm nhấn cho hoạt động tham quan, giúp du khách chiêm ngưỡng vẻ đẹp của lan trong môi trường rừng.

Điểm đáng chú ý của sáng kiến là sự tham gia của cộng đồng địa phương. Những cây lan không chỉ được đưa vào rừng bằng hoạt động của đơn vị quản lý, mà còn đến từ sự đóng góp của các tổ chức, cá nhân.

Không gian 51.000 m² mang hình dáng cồng chiêng, đàn đá Tây Nguyên

Cồng chiêng và đàn đá vốn gắn với đời sống văn hóa của đồng bào Tây Nguyên. Trong quy hoạch Khu liên hợp Bảo tàng, Thư viện và Công viên tỉnh Đắk Nông, những hình ảnh ấy được đưa vào ngôn ngữ kiến trúc của một không gian công cộng.

Theo hồ sơ đề cử, dự án do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 3 làm chủ đầu tư, được quy hoạch trên diện tích 51.000 m² ở phía đông Hồ Trung tâm, thành phố Gia Nghĩa, theo địa danh tại thời điểm lập hồ sơ.

Hai khối công trình chính có hình vành khăn, lấy cảm hứng từ cồng chiêng Tây Nguyên. Khoảng thông tầng ở giữa tượng trưng cho âm thanh vang vọng giữa núi rừng. Khối công trình phụ được thiết kế cách điệu theo hình dáng đàn đá, với phần mái nhấp nhô như nhịp điệu của tiếng đàn.

Tổng thể khu liên hợp được quy hoạch theo địa hình hiện có, kết hợp các khối kiến trúc với cây xanh, mặt nước và không gian mở.

Trong đó, khối bảo tàng và thư viện có tổng diện tích sàn 6.786 m². Quảng trường trung tâm rộng 5.250 m², được thiết kế với sức chứa khoảng 5.000 người, phục vụ các hoạt động biểu diễn, giao lưu văn hóa và sinh hoạt cộng đồng. Dự án còn bố trí sân cầu lông, chòi nghỉ chân, tiểu cảnh và các hạng mục vui chơi, giải trí.

Việc kết hợp bảo tàng, thư viện và công viên trong cùng một không gian hướng đến đáp ứng nhiều nhu cầu của người dân: tìm hiểu lịch sử, tiếp cận tri thức, tham gia hoạt động văn hóa, thể thao và nghỉ ngơi.

Ở dự án này, yếu tố bền vững được thể hiện trong ý tưởng gắn kiến trúc với bản sắc văn hóa địa phương, đồng thời dành diện tích cho cây xanh, mặt nước và sinh hoạt cộng đồng. Tuy nhiên, giá trị lâu dài của khu liên hợp còn phụ thuộc vào quá trình triển khai, khả năng tiếp cận của người dân và việc duy trì các hoạt động sau này.

Khi những chiếc hộp sữa dạy trẻ em cách sống xanh

Uống hết hộp sữa, thay vì bỏ ngay vào thùng rác, học sinh cắt mở vỏ hộp, rửa sạch, phơi khô rồi xếp gọn để mang đến điểm thu gom.

Đó là công việc quen thuộc trong dự án “Milk Box Reborn – Hộp sữa nhỏ tái sinh” do Trường Tiểu học Hoàng Văn Thụ, phường Lào Cai, tỉnh Lào Cai triển khai, phối hợp cùng La Gom Việt Nam.

Theo hồ sơ đề cử, sau hai năm thực hiện với hai đợt phát động mỗi năm, dự án đã thu gom 51.159 vỏ hộp sữa, với sự tham gia của giáo viên, nhân viên, học sinh và phụ huynh toàn trường.

Các em được hướng dẫn cách cắt mở, làm sạch, phơi khô và phân loại vỏ hộp. Những chiếc hộp sau khi xử lý được xếp vào các bao tải do đơn vị phối hợp cung cấp để chuyển đi tái chế.

Đáng chú ý, những thao tác ấy dần bước ra khỏi phạm vi trường học.

Theo chia sẻ được ghi nhận trong hồ sơ dự án, có học sinh sau khi uống sữa đã chủ động lấy kéo cắt mở hộp, rửa sạch và để gọn. Có em còn nhờ bố mẹ mang vỏ hộp đến cơ quan, phơi khô trên sân đơn vị trước khi đưa về trường.

Sự đồng hành của phụ huynh, đặc biệt ở các khối lớp 1 và lớp 2, giúp hoạt động thu gom có cơ hội trở thành thói quen trong sinh hoạt gia đình.

Thông qua dự án, học sinh được tiếp cận một bài học trực quan: vật dụng sau khi sử dụng không nhất thiết phải trở thành rác thải bỏ đi. Vật liệu từ vỏ hộp sữa sau khi tái chế có thể được sử dụng để sản xuất móc áo, chậu cây mini hay đồ dùng học tập.

Việc duy trì các đợt thu gom trong hai năm, cùng sự tham gia của nhà trường, phụ huynh và đơn vị tái chế, cũng tạo điều kiện để hoạt động được tiếp nối.

Một chiếc hộp sữa có thể được sử dụng hết chỉ trong vài phút. Nhưng cách một đứa trẻ học để xử lý chiếc hộp ấy sau khi uống xong có thể theo em lâu hơn nhiều năm.

Ba sáng kiến được đề cử Human Act Prize 2026 cho thấy phát triển bền vững có thể bắt đầu từ nhiều hướng: bảo tồn hệ thực vật trong rừng, kiến tạo không gian văn hóa phục vụ cộng đồng hay giáo dục thói quen tái chế từ trường học.

Dù khác nhau về quy mô và giai đoạn triển khai, cả ba đều hướng đến những giá trị có thể được duy trì lâu dài, với sự tham gia của nhiều cá nhân, tổ chức. Đó cũng là tinh thần “Hợp lực cộng đồng” mà Human Act Prize 2026 hướng tới.