Chiều 10/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Tránh “bê tông hóa” không gian biển

Góp ý dự thảo, đại biểu Trần Việt Anh (đoàn TP Hà Nội) đề nghị tiếp tục thể chế hóa Nghị quyết 20 của Trung ương về xây dựng, phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Theo đại biểu, định hướng này đòi hỏi điều chỉnh đồng bộ công tác quy hoạch, kiến trúc, xây dựng, quản lý đô thị và nông thôn ven biển.

Đáng chú ý, khi 21/34 tỉnh, thành phố có biển đều có nhu cầu vươn ra biển, đại biểu đề nghị trong quy chế quản lý kiến trúc đô thị và nông thôn cần có một chương riêng hoặc bộ tiêu chí riêng cho vùng biển, ven biển và hải đảo.

Theo đó, cần xây dựng khung pháp lý đối với không gian kiến trúc ven biển và hải đảo; quy định rõ hành lang bảo vệ bờ biển, khoảng lùi, chiều cao, mật độ xây dựng; bảo đảm tầm nhìn, quyền tiếp cận biển của cộng đồng và bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên.

Đại biểu lưu ý cần tránh tư duy “phô diễn bê tông sát mép nước”, đồng thời đưa yêu cầu thích ứng biến đổi khí hậu vào thiết kế công trình ven biển, hải đảo. Các công trình cần có khả năng chống chịu bão, nước biển dâng, xâm nhập mặn; khuyến khích sử dụng vật liệu chống ăn mòn, công nghệ xanh, năng lượng tái tạo và tái sử dụng nước.

Việc bảo tồn bản sắc kiến trúc vùng biển cũng cần gắn với phát triển đô thị biển xanh, thông minh, hiện đại. Với các công trình trên đảo, quần đảo và vùng biển chiến lược, đại biểu đề nghị tích hợp công năng lưỡng dụng, vừa phục vụ phát triển kinh tế, dân sinh, vừa đáp ứng yêu cầu quốc phòng, an ninh và tìm kiếm cứu nạn trên biển.

“Chúng ta kỳ vọng Luật Kiến trúc trong kỷ nguyên mới sẽ là hành lang pháp lý để tạo ra những kiệt tác cho tương lai”, đại biểu Trần Việt Anh nói.

Hiện đại nhưng phải có bản sắc

Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Trần Văn Tuấn (đoàn Bắc Ninh) đề nghị giữ quy định về trách nhiệm bảo vệ, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc.

Đại biểu cho rằng việc dự thảo bỏ quy định hiện hành về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong bảo vệ, giữ gìn và phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc là vấn đề cần được cân nhắc.

Theo ông, kiến trúc không chỉ là một công trình đẹp mà còn là diện mạo vật chất của đô thị, ký ức của cộng đồng và trong nhiều trường hợp là một phần bản sắc quốc gia.

Thực tế tại một số khu đô thị mới, khu dân cư mới đang xuất hiện tình trạng kiến trúc sao chép, pha tạp, thiếu bản sắc. Có những khu đô thị rất hiện đại nhưng khó nhận ra đang ở Hà Nội, Huế, Đà Nẵng hay địa phương khác.

Bảo vệ bản sắc, theo đại biểu, không có nghĩa là quay trở lại kiến trúc cổ hay sao chép kiến trúc truyền thống. Việt Nam cần nền kiến trúc hiện đại, sáng tạo, ứng dụng công nghệ và vật liệu mới, nhưng phải kế thừa, chuyển hóa các giá trị truyền thống thành ngôn ngữ kiến trúc của thời đại.

“Nói cách khác, chúng ta không nên lựa chọn giữa hiện đại và bản sắc, mục tiêu phải là hiện đại nhưng có bản sắc”, đại biểu Trần Văn Tuấn nêu quan điểm.

Làm rõ tiêu chí thi tuyển công trình

Đại biểu Đào Chí Nghĩa (đoàn Cần Thơ) đề nghị làm rõ các khái niệm như công trình quan trọng, công trình tạo điểm nhấn trong đô thị, công trình tiêu biểu, tuyến đường chính.

Theo đại biểu, nếu chỉ căn cứ vào quy hoạch hoặc quy chế quản lý kiến trúc được phê duyệt mà thiếu tiêu chí cụ thể, có thể dẫn tới sự phụ thuộc lớn vào quyết định của từng địa phương, thậm chí cùng một loại công trình nhưng nơi tổ chức thi tuyển, nơi lại không.

Do đó, cần bổ sung các nhóm tiêu chí tối thiểu về quy mô, vị trí, mức độ tác động đến cảnh quan, không gian công cộng, giá trị văn hóa - lịch sử và cộng đồng để xác định công trình cần thi tuyển, tuyển chọn phương án kiến trúc.

Đại biểu Vũ Văn Tiến (đoàn TP Hải Phòng) đồng tình với việc áp dụng cả thi tuyển và tuyển chọn nhưng cảnh báo nguy cơ “tự biên, tự diễn” nếu chủ đầu tư vừa tổ chức vừa trực tiếp lựa chọn phương án mà thiếu cơ chế thẩm định chuyên môn độc lập.

Vì vậy, nếu duy trì phương thức tuyển chọn, cần quy định việc thành lập hội đồng tư vấn tuyển chọn có chuyên môn, tương tự hội đồng thi tuyển phương án kiến trúc.

Trong khi đó, đại biểu Lê Thanh Hoàn (đoàn Thanh Hóa) đề nghị tăng phân cấp, giao chính quyền cấp tỉnh quyết định công trình nào phải thi tuyển kiến trúc trên cơ sở quy chế quản lý kiến trúc của địa phương.

Giảm thủ tục, tăng hậu kiểm

Giải trình các ý kiến đại biểu, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, giảm thủ tục về chứng chỉ hành nghề kiến trúc.

Đáng chú ý, dự thảo thu hẹp đáng kể phạm vi các trường hợp phải có chứng chỉ hành nghề, chỉ duy trì đối với những vị trí có yêu cầu cao về năng lực và trách nhiệm chuyên môn, như chủ nhiệm công trình (kiến trúc sư trưởng).

Với những trường hợp không thuộc diện bắt buộc phải có chứng chỉ, dự thảo quy định cơ chế cập nhật thông tin về văn bằng chuyên môn, kinh nghiệm và phạm vi công việc trên hệ thống cơ sở dữ liệu. Việc đăng tải thông tin không phải thủ tục xin phép hành nghề mà phục vụ quản lý, kiểm tra, hậu kiểm khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Đối với các chức danh vẫn phải có chứng chỉ, dự thảo hướng tới đơn giản hóa thủ tục cấp, cấp lại; đồng thời bỏ thi sát hạch và hội đồng xét cấp.

Bộ trưởng cũng cho biết việc ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM) là cần thiết trong chuyển đổi số, góp phần thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng thiết kế, quản lý công trình.

Về ranh giới giữa kiến trúc, quy hoạch và xây dựng, Bộ trưởng cho rằng cần phân định rõ để tránh chồng chéo. Quy hoạch tập trung vào tổ chức không gian phát triển, sử dụng đất và hệ thống hạ tầng; kiến trúc tập trung vào hình thái không gian, cảnh quan, mặt đứng, vật liệu, màu sắc, điểm nhấn và các trục nhìn; còn pháp luật về xây dựng bao quát từ khảo sát, thiết kế, cấp phép, thi công đến quản lý công trình.

Đối với công trình vừa có giá trị kiến trúc vừa có giá trị di sản, dự thảo được xây dựng theo hướng phân định rõ trách nhiệm quản lý, tránh một công trình phải chịu đồng thời các quy trình quản lý trùng lặp.

Theo Bộ trưởng, những công trình đã được xếp hạng di tích hoặc thuộc danh mục kiểm kê di tích sẽ được quản lý theo pháp luật về di sản văn hóa; quản lý kiến trúc tập trung vào các yếu tố như hình thái không gian, chiều cao, mật độ, khối tích, màu sắc, vật liệu và mặt đứng thông qua quy chế quản lý kiến trúc, không can thiệp vào những nội dung đã được pháp luật về di sản văn hóa quy định.