Thảo luận tại tổ ngày 6/8 về chủ trương đầu tư dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, nhiều đại biểu Quốc hội bày tỏ đồng tình với sự cần thiết triển khai dự án, đồng thời kiến nghị hoàn thiện cơ chế phối hợp, bảo đảm nguồn lực và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện.

Mở ra không gian phát triển mới

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt, đại biểu chuyên trách Đoàn ĐBQH Hà Nội cho rằng, dự án với 51 km đi qua địa bàn Hà Nội và hơn 300 km qua 7 tỉnh lân cận sẽ mở ra không gian phát triển mới cho cả vùng.

Từng là Bí thư Huyện ủy Mỹ Đức (cũ), ông cho biết nhiều khu vực tại Mỹ Đức có cảnh quan phát triển đô thị không thua kém Tràng An (Ninh Bình) nhưng chưa thể thu hút nhà đầu tư do hạ tầng giao thông kết nối còn hạn chế. Theo đại biểu, khi Vành đai 5 được đầu tư, những khu vực này sẽ có điều kiện phát triển nhanh hơn.

Về triển khai dự án, đại biểu đề nghị Trung ương hỗ trợ các dự án thành phần, xác định rõ những hạng mục ưu tiên và có phương án khai thác hiệu quả quỹ đất dọc tuyến để tạo nguồn lực phát triển.

Đối với Hà Nội, ông kiến nghị thành phố sớm chỉ đạo các xã, phường quản lý chặt chẽ quỹ đất nhằm tránh trục lợi chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng; chủ động kiểm đếm, chuẩn bị phương án di dời nghĩa trang, mồ mả và tăng cường tuyên truyền để tạo sự đồng thuận trong nhân dân.

Cần xây dựng "ma trận trách nhiệm"

Đại biểu Huỳnh Quyết Thắng, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, đánh giá Vành đai 5 là dự án có tính liên kết vùng rất rõ nét, phù hợp với tinh thần Luật Thủ đô và định hướng phát triển Hà Nội trong tầm nhìn 100 năm.

Ông đề nghị Ban soạn thảo thể hiện rõ đây là một dự án liên kết vùng thống nhất, thay vì chỉ chia thành 22 dự án thành phần do 8 địa phương thực hiện, bởi cách làm này có thể dẫn đến thiếu điều phối và gắn kết.

Theo đại biểu, cần làm rõ cơ chế phối hợp giữa Hà Nội với 7 địa phương liên quan dưới sự điều phối thống nhất của Trung ương. Đặc biệt, cần xây dựng một "ma trận trách nhiệm" xác định cụ thể trách nhiệm của Chính phủ, các bộ, ngành, nhất là Bộ Xây dựng và từng địa phương tham gia dự án, qua đó bảo đảm tiến độ và hiệu quả đầu tư.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Tạ Đình Thi cho rằng, giải phóng mặt bằng là yếu tố then chốt quyết định tiến độ dự án.

Từ kinh nghiệm triển khai Vành đai 4, ông đề nghị nghiên cứu tách công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thành một dự án độc lập để có thể triển khai sớm, tránh ảnh hưởng tiến độ chung.

Đại biểu cũng kiến nghị giải phóng mặt bằng đồng bộ cho cả phần mặt đường, hành lang an toàn và khu vực lân cận nhằm tiết kiệm chi phí, hạn chế phát sinh về sau và tạo dư địa phát triển đô thị. Đồng thời, Hà Nội cần nghiên cứu áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật cao hơn theo Luật Thủ đô, hướng tới xây dựng những "con đường xanh".

Ngoài ra, ông đề nghị nghiên cứu đặt tên các cây cầu trên tuyến vành đai, nhất là cầu vượt sông Hồng, gắn với các danh nhân, địa danh lịch sử nhằm lan tỏa giá trị văn hóa của Thủ đô và đất nước.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Hà, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, cho biết Vành đai 5 được chia thành 22 dự án thành phần triển khai trong giai đoạn 2026-2030.

Theo ông, tổng mức đầu tư lớn cùng số lượng dự án thành phần nhiều có thể làm gia tăng rủi ro trượt giá vật liệu và tạo áp lực cân đối ngân sách địa phương. Vì vậy, các tỉnh, thành có tuyến đi qua cần cam kết bố trí đủ vốn theo tiến độ và rà soát tỷ lệ dự phòng vốn phù hợp với biến động thị trường.

Đại biểu cũng đề nghị xây dựng cơ chế điều phối thống nhất toàn tuyến, xác định rõ cơ quan điều phối trung tâm và trách nhiệm trong quản lý tiến độ, tiêu chuẩn kỹ thuật, giải ngân cũng như xử lý các vướng mắc liên tỉnh; đồng thời hoàn thiện quy hoạch đô thị, công nghiệp, dịch vụ dọc tuyến gắn với quản lý chặt chẽ đất đai, ngăn ngừa đầu cơ và khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ tái đầu tư hạ tầng.

Không bỏ qua yêu cầu quốc phòng, an ninh

Đại biểu Nguyễn Ngọc Hà cũng kiến nghị tiếp tục rà soát hướng tuyến, nút giao, bãi đổ thải và khu tái định cư để không ảnh hưởng đến các công trình quốc phòng, an ninh trọng yếu; đồng thời hoàn thiện việc thỏa thuận hướng tuyến với Bộ Quốc phòng và Bộ Công an trước khi triển khai.

Bên cạnh đó, ông đề nghị cập nhật đồng bộ hướng tuyến vào quy hoạch sử dụng đất của các địa phương, hoàn thiện báo cáo đánh giá tác động môi trường, tổ chức tham vấn cộng đồng và tính đủ chi phí bảo vệ môi trường trong tổng mức đầu tư.

Đối với các cơ chế đặc thù như chỉ định thầu hay cấp phép khai thác khoáng sản không qua đấu giá, đại biểu cho rằng cần đi kèm cơ chế giám sát chặt chẽ, gắn trách nhiệm người đứng đầu địa phương nhằm ngăn ngừa trục lợi chính sách.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hà, Vành đai 5 có ý nghĩa chiến lược trong phát triển kinh tế - xã hội, tăng cường liên kết vùng và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, để dự án phát huy hiệu quả, các vấn đề về nguồn vốn, quy hoạch, đất đai, môi trường và cơ chế điều phối cần được tính toán kỹ ngay từ giai đoạn chuẩn bị.