Bên hành lang Quốc hội kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, trao đổi với PV Báo Tri thức và Cuộc sống, Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hoà cho rằng, một trong những vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn là trách nhiệm của doanh nghiệp đưa người lao động ra nước ngoài chưa thể chỉ dừng ở khâu tuyển dụng, hoàn tất thủ tục và đưa người lao động đến nơi làm việc.

Không thể “đưa đi rồi thôi”

Theo đại biểu Hoà, khi đã đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài, doanh nghiệp phải có trách nhiệm tiếp tục nắm bắt tình hình, nhất là những vấn đề trực tiếp liên quan đến quyền lợi của người lao động như điều kiện làm việc, sức khỏe, thời giờ làm việc, tiền lương và những trường hợp bị chèn ép, xâm phạm quyền lợi.

“Doanh nghiệp phải thường xuyên đến nước sở tại, nơi có người lao động do mình đưa đi, để tìm hiểu nguyên nhân, hoàn cảnh và nắm rõ tình hình thực tế”, đại biểu Phạm Văn Hòa nêu.

Theo ông, việc doanh nghiệp duy trì sự hiện diện và nắm bắt tình hình thực tế không chỉ nhằm quản lý lao động mà còn tạo cơ chế phản ứng sớm khi phát sinh tranh chấp hoặc nguy cơ xâm phạm quyền lợi. Từ đó, doanh nghiệp có thể kiến nghị với nước sở tại hoặc đề xuất cơ quan chức năng Việt Nam có biện pháp can thiệp phù hợp.

Đây cũng là điểm cần được luật hóa rõ hơn, bởi nếu trách nhiệm của doanh nghiệp chỉ được hiểu chủ yếu ở giai đoạn trước khi người lao động xuất cảnh, khoảng trống quản lý sau đó có thể khiến người lao động gặp khó khăn khi quyền lợi bị xâm phạm.

Không chỉ doanh nghiệp, đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng chính quyền địa phương cũng cần có trách nhiệm cụ thể hơn trong quản lý, hỗ trợ người lao động của địa phương đang làm việc ở nước ngoài.

Theo đó, địa phương có thể định kỳ tổ chức các đoàn công tác đến những nơi có đông lao động của địa phương đang làm việc để tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng, điều kiện sinh sống và làm việc của họ; đồng thời tiếp nhận kiến nghị, phản ánh để có phương án hỗ trợ.

Vấn đề đặt ra là trách nhiệm này cần được xác định cụ thể đến đâu, cơ chế phối hợp giữa địa phương với doanh nghiệp và cơ quan chức năng Trung ương như thế nào, nhất là khi người lao động gặp tranh chấp, bị xâm phạm quyền lợi hoặc rơi vào hoàn cảnh đặc biệt.

Nếu không quy định rõ, việc quản lý rất dễ rơi vào tình trạng “nhiều bên cùng có trách nhiệm nhưng không rõ ai chịu trách nhiệm chính”.

Do đó, theo đại biểu Phạm Văn Hòa, lần sửa luật này cần xác lập rõ trách nhiệm của từng chủ thể, đồng thời quy định cơ chế phối hợp đủ chặt để những phản ánh của người lao động không bị bỏ ngỏ.

Một vấn đề khác được đại biểu Phạm Văn Hòa lưu ý là quản lý người lao động sau khi hết thời hạn hợp đồng.

Theo ông, doanh nghiệp và địa phương cần phối hợp theo dõi, nắm chắc tình hình, hạn chế tình trạng người lao động bỏ trốn khỏi nơi làm việc, đi làm việc bất hợp pháp hoặc không trở về nước khi hết hạn hợp đồng.

Đây không chỉ là câu chuyện quản lý một cá nhân. Những hành vi vi phạm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, đồng thời tác động đến hoạt động đưa người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài và uy tín của Việt Nam với các quốc gia tiếp nhận lao động.

Từ góc độ đó, quản lý lao động ở nước ngoài không nên được nhìn nhận đơn thuần là việc kiểm soát người lao động có chấp hành hợp đồng hay không. Quản lý phải đi cùng bảo vệ quyền lợi, hỗ trợ và xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh.

Luật phải rõ trách nhiệm, không để “khoảng trống” quản lý

Đại biểu Phạm Văn Hòa cũng nhấn mạnh, trách nhiệm trong lần sửa luật này cần được quy định rạch ròi, cụ thể đối với chính quyền địa phương và doanh nghiệp đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài.

“Các bên cần phối hợp chặt chẽ để quản lý tốt hơn lao động Việt Nam ở nước ngoài, kịp thời tiếp thu kiến nghị, đề xuất của người lao động và có những giải pháp cụ thể để bảo vệ quyền lợi chính đáng của họ”, đại biểu nhấn mạnh.

Đánh giá tổng thể dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng dự thảo cơ bản đã bao quát những vấn đề cốt lõi, liên quan trực tiếp đến người lao động, doanh nghiệp và chính quyền địa phương.

Theo đại biểu, việc xây dựng luật theo hướng quy định các vấn đề mang tính khung, nguyên tắc và những nội dung cốt lõi là phù hợp. Những vấn đề cụ thể, có khả năng thay đổi theo thực tiễn có thể giao Chính phủ quy định chi tiết bằng nghị định hoặc giao các bộ, ngành hướng dẫn.

“Qua quá trình tổ chức thực hiện, nếu phát sinh những bất cập thì Chính phủ có thể kịp thời điều chỉnh trong phạm vi được giao. Theo tôi, lần sửa đổi này tương đối tốt, tương đối toàn diện; những vấn đề cốt lõi, những nội dung chính liên quan đến người lao động, doanh nghiệp và chính quyền địa phương cơ bản đã được đưa vào luật”, đại biểu Phạm Văn Hòa đánh giá.

Tuy nhiên, để luật thực sự đi vào cuộc sống, vấn đề quan trọng không chỉ là “đã có quy định hay chưa”, mà còn là quy định trách nhiệm có đủ rõ để xác định ai phải làm, làm đến đâu và chịu trách nhiệm thế nào khi quyền lợi người lao động bị ảnh hưởng hay không.

Đây chính là khoảng trống cần tiếp tục được rà soát trong quá trình hoàn thiện dự án luật.