Colombia, một trưa hè, Nguyễn Noah vừa bước khỏi khách sạn đã bắt gặp một phụ nữ có vẻ nghiện ngập đứng nhìn anh chằm chằm. Ít phút sau, bà ta quay lại cùng hai thanh niên cầm dao lao vào cướp.
“Đường phố rất đông, hai bên chật kín người đứng xem nhưng không ai giúp tôi.”
Noah chống trả. Chiếc máy ảnh bị cướp, toàn thân bầm dập, những vết thương đến nay vẫn còn để lại sẹo.
Đó không phải lần duy nhất, Noah đối diện lằn ranh sinh tử.
Có lần, sau một hành trình dài ở châu Phi, Noah từng mắc sốt rét đến ngất xỉu, nằm liệt giường gần ba tháng.
Nhưng ngay khi khỏe lại, anh tiếp tục lên đường.
Công việc chính của Noah gắn với ngôn ngữ: dịch sách báo, tài liệu tiếng Anh và viết lách. Chỉ cần một chiếc laptop, anh có thể làm việc ở bất cứ đâu, vừa đi vừa tích lũy cho hành trình tiếp theo.
“Công việc của tôi có thu nhập ổn định. Tôi vừa làm, vừa đi. YouTube không mang lại bao nhiêu, chủ yếu chỉ trang trải một phần chi phí.”
Năm 2025, sau khi đặt chân tới hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ - trong đó có 195 quốc gia thường được quốc tế công nhận cùng nhiều vùng lãnh thổ - Noah nhẩm tính đã tiêu khoảng 500.000 USD, tương đương 12 tỷ đồng cho lối sống xê dịch.
Số tiền ấy đủ mua hai căn hộ tầm trung ở Hà Nội.
“Nhưng đấy mới chỉ là tính áng chừng, thực tế có thể nhiều hơn. Tôi có thể mua nhà, mua xe… ở thành phố, nhưng tôi thấy mấy thứ đó không thật sự quan trọng.”
Có những chuyến đi khiến cách tiêu tiền của Noah hiện lên gần như điên rồ.
Hành trình băng qua 6 đảo quốc nằm giữa Thái Bình Dương như: Tonga, Palau, Tuvalu… là một trong những chuyến đắt đỏ và căng thẳng nhất Noah từng trải qua. Các đảo nằm biệt lập nên chuyến bay vừa ít vừa rất đắt. Có chặng chỉ khoảng một giờ nhưng giá vé lên tới hàng nghìn USD.
Để đi hết hành trình, Noah phải đặt trước hơn 10 vé máy bay từ một tháng rưỡi trước. Chỉ cần một chuyến bị hủy vì giông bão, toàn bộ lịch trình nối tiếp phía sau chắc chắn sẽ đổ vỡ.
May mắn, toàn bộ chặng bay chỉ có một chuyến bị hoãn vài giờ. Noah vẫn kịp đến sân bay kế tiếp và hoàn thành chuyến đi.
Nhưng đến được nơi rồi, thứ chờ Noah cũng không phải những thiên đường nghỉ dưỡng xa hoa.
Có đảo quốc nhỏ đến mức chạy xe máy khoảng 15 phút là gần như hết đất nước. Khách sạn ít, dịch vụ nghèo nàn, hạ tầng còn phụ thuộc nhiều vào hỗ trợ từ bên ngoài.
Nhưng Noah lại thích chính cảm giác ấy. “Ở những nơi như Tuvalu, cảm giác rất giống Robinson trên đảo hoang.”
Một năm, Noah ở Việt Nam không nhiều. Nếu hành trình đưa anh tới nước nào gần Việt Nam, Noah thường tranh thủ về vài ngày, ăn những món mình nhớ, gặp gia đình rồi lại lên đường.
Với anh, tiền chỉ là nhiên liệu. Kiếm được thì đi. Hết thì lại kiếm.
Noah có bạn gái và con nhỏ 2 tuổi. Trong khi bạn gái vừa đi làm vừa chăm con, anh vẫn thường xuyên có những chuyến đi dài ngày xuyên lục địa.
Nhưng ngay từ khi quen nhau, bạn gái đã hiểu rõ lối sống của Noah. Anh nói gia đình luôn là ưu tiên số 1, nhưng vun đắp tổ ấm không đồng nghĩa phải từ bỏ chính mình.
“Nếu một ngày bạn gái nói: Anh cứ đi như thế thì mình chia tay, tôi sẵn sàng kết thúc. Tôi không thích việc ai đó dùng tình cảm để ràng buộc hay gây áp lực lên mình. Ngay từ đầu, tôi đã không giấu giếm lối sống này. Nếu cô ấy hiểu rất rõ mà sau đó vẫn cố buộc tôi phải thay đổi bằng cách ấy, thì có lẽ chúng tôi không còn phù hợp với nhau nữa.”
Có một nghịch lý ở Noah: Anh sống bằng nghề dịch thuật, viết lách nhưng lại không muốn hiểu thế giới chỉ qua những gì người khác đã viết.
“Khi đọc một bài báo hay một cuốn sách, tôi luôn tự hỏi: Tại sao họ lại sống như thế? Điều đó có thật không? Chính sự tò mò ấy thôi thúc tôi phải tự mình đi, tự mình nhìn và tìm câu trả lời.”
Sự thôi thúc đã đưa anh qua hơn 200 quốc gia, vùng lãnh thổ ấy, Noah lại gọi bằng một cái tên rất nhẹ, có phần suồng sã: “Lại Ngứa Chân”.
Miền Bắc Kenya, một chiều sắp tối, sau cả ngày di chuyển, Noah tới Laisamis – thị trấn nhỏ lọt thỏm giữa vùng đất khô cằn, xung quanh chỉ có cát, cây bụi và khoảng trống mênh mông. Anh tìm được một “hotel” khá tử tế – nhà xây gạch ngói – để ngủ qua đêm. Bởi các bộ lạc quanh đây phần lớn sống trong những ngôi nhà tranh vách nứa, nền đất, lót da thú.
Sáng hôm sau, Noah bắt gặp những đứa trẻ kéo nước từ suối về làng. Bình quá nặng để bê, chúng phải buộc dây rồi kéo lê trên mặt đất. Cách đó không xa, những người đàn ông Samburu mặc trang phục sặc sỡ, đầu, cổ và cánh tay đeo kín trang sức. Tóc họ để dài, nhuộm đỏ bằng đất sét, búi hoặc tết rất gọn.
Đàn ông làm đẹp cầu kỳ để thu hút phụ nữ và có thể lấy bao nhiêu vợ tuỳ khả năng. Noah kể có những cô gái anh gặp mới 10–13 tuổi đã mang thai hoặc sinh con.
“Nữ giới rất thiệt thòi vì họ có thể bị chồng bán, cho thuê, trao đổi… nếu được giá. Người mua thậm chí có thể đem trả lại nếu không hài lòng.”
Điều Noah nhớ nhất ở Samburu lại là ba chị em gái trong một gia đình. Họ không còn muốn khoác đầy đủ trang phục truyền thống hay đeo những chiếc vòng cổ nặng trĩu.
“Họ nói chỉ muốn được đi học.”
Ngoài Kenya, Noah từng tới những cộng đồng còn biệt lập hơn.
Ở Nam Sudan, anh đến với người Mundari – cộng đồng bán du mục mà cuộc sống gần như xoay quanh đàn bò. Bò là tài sản, thức ăn và biểu tượng giàu có. Trong điều kiện khan hiếm nước, Noah từng tận mắt thấy người dân dùng nước tiểu bò để tắm, gội.
“Đàn bò với họ là thứ quý giá nhất. Cả đời họ gần như chỉ đi sau dấu chân bò.”
Ấn tượng đầu tiên với Noah là mùi nồng đặc quánh của phân, nước tiểu, khói và bụi. Quần áo, tóc tai, cơ thể người dân đều ám mùi môi trường sống ấy. Những đứa trẻ gầy khẳng khiu chạy giữa đàn bò, còn sữa được uống ngay sau khi vắt.
Tại Ethiopia, Noah lại bị hút mắt bởi phụ nữ Mursi đeo những chiếc đĩa lớn ở môi dưới. Nhìn từ bên ngoài, nó tạo cảm giác nặng nề, đau đớn, nhưng trong truyền thống cộng đồng này, chiếc đĩa càng to càng đẹp. Bởi vì nó chứng minh sức chịu đựng của phụ nữ.
Noah còn quay vlog làm động tác hôn gió với một cô gái Mursi. Anh chu môi, cô gái trẻ cố làm theo nhưng không thể, khiến cả hai bật cười.
“Thứ mình nhìn vào và nghĩ rằng chắc phải rất đau đớn, bất tiện, ở một nơi nào đó, lại được coi là rất đẹp.”
Ám ảnh nhất với Noah có lẽ là chuyến đi tới một cộng đồng ở Indonesia từng tồn tại hủ tục ăn thịt người. Anh phải nối tới 5 chặng bay từ Bali rồi đi bộ thêm 6–7 giờ lên núi mới gặp được một trong những người cuối cùng còn sống từng trực tiếp tham gia tục lệ ấy.
Theo lời kể Noah được nghe, việc ăn thịt kẻ thù từng gắn với những cuộc giao tranh và cách phô trương sức mạnh giữa các nhóm. Hủ tục đã chấm dứt từ nhiều thập niên trước.
“Tôi hỏi riêng ông cụ và ông ấy nói từng bị bắt buộc phải tham gia cổ tục này. Ngay sau đó ông nôn hết, đến giờ nhắc lại vẫn thấy sợ chứ không hề thích thú.”
Để đổi lấy những trải nghiệm như thế, cái giá không hề rẻ. Riêng chuyến đi Nam Sudan tiêu tốn khoảng 8.000 USD, gần 200 triệu đồng. Những vùng càng xa xôi càng đắt đỏ vì phải thuê phương tiện riêng, chuẩn bị hậu cần và đặc biệt là tìm được người bản địa am hiểu địa hình, có thể giao tiếp bằng tiếng Anh.
“Du lịch châu Phi khá đắt đỏ và khó vì thông tin trên mạng rất ít. May là hiện nay nhiều cộng đồng đã cởi mở hơn, nên việc tìm một người địa phương có thể dẫn đường và nói tiếng Anh cũng không còn quá khó như trước.”
Theo Noah, với những hành trình vào vùng hẻo lánh, người dẫn đường bản địa gần như quyết định chuyến đi có thể thực hiện được hay không. Họ không chỉ nằm lòng địa hình, mà còn giúp kết nối với cộng đồng, xử lý ngôn ngữ và những tình huống phát sinh trên đường.
Nhưng ngay cả khi đã có tiền, phương tiện và người dẫn đường, thử thách vẫn chưa dừng ở đó.
Noah từng đi qua Sahara nhiều lần. Ở Mauritania, anh tự trèo lên một toa tàu chở quặng sắt, nằm giữa bụi sắt, cát và gió lạnh suốt 20 tiếng xuyên sa mạc. Khi hành trình kết thúc, Noah nói mình thấy hạnh phúc đơn giản vì vẫn còn thở.
Đi qua hơn 200 quốc gia, vùng lãnh thổ, Noah không thiếu những lần sợ hãi. Nhưng Haiti là một trong số ít nơi khiến anh trở về rồi vẫn còn ám ảnh.
“Đến Haiti thực sự rất sợ.”
Giữa thanh thiên bạch nhật, tiếng súng có thể vang lên giữa đường phố đông đúc, các cuộc thanh toán và tranh giành địa bàn xảy ra liên tục. Noah kể, nếu tự ý ra ngoài mà không có người dẫn đường, nguy cơ bị bắt cóc hoặc cuốn vào bạo lực rất cao.
Trong chuyến đi ấy, anh được một số người Việt sống lâu năm tại Haiti hỗ trợ. Theo kế hoạch, tối hôm đó, Noah sẽ được giới thiệu phỏng vấn, quay vlog với thủ lĩnh một băng nhóm đang kiểm soát khu vực. Nhưng ngay trước giờ hẹn, anh nhận tin người này vừa bị phe đối địch bắn chết.
“Tôi xem ảnh mà run luôn. Máu me khắp người, đầy vết đạn.”
Chưa đầy một tuần sau, khi Noah chuẩn bị rời Haiti, sáu thành viên khác của băng nhóm tiếp tục bị giết giữa phố. Người quen gửi cho anh video và hình ảnh.
“Tôi không dám xem hết. Quá khủng khiếp.”
Những khu vực từng xảy ra chiến tranh tại Trung Đông.
Theo Noah, để sinh sống và làm việc tại một số khu vực ở Haiti, người dân và người nước ngoài đều phải dựa vào những mối quan hệ "bảo kê" để đổi lấy an toàn. Nếu không có người bản địa cùng những người Việt am hiểu địa bàn hỗ trợ, anh gần như không thể tự mình tiếp cận các khu vực như vậy.
Ngay cả khi đã có người đi cùng, việc quay phim cũng phải diễn ra rất nhanh. Có lúc Noah vừa giơ máy lên đã được nhắc phải cất ngay. Có lần đang đi trên phố, anh gặp cảnh các băng nhóm đấu súng.
“Có những lúc đạn bay sượt qua đầu. Đó thực sự là trải nghiệm rất kinh khủng.”
Điều lạ là Noah vẫn nói nếu có cơ hội, anh sẽ quay lại. Và Haiti cũng không phải nơi duy nhất khiến anh mang cảm giác sợ hãi, ám ảnh trở về nhà.
Noah từng đi Syria, Afghanistan, Iraq.
Ở Iraq, nơi ám ảnh anh nhất là Mosul – thành phố từng là một trong những chiến trường khốc liệt trong cuộc chiến chống IS.
Nhiều năm sau giao tranh, những đống đổ nát vẫn còn nguyên. Người dân kể, sau các đợt không kích và giao tranh, nhiều người chết mắc kẹt dưới gạch ngói, bê tông. Giữa mùa hè Trung Đông nóng 45–47 độ C, mùi tử thi từng bao phủ nhiều khu vực suốt thời gian dài.
Khi Noah đến Mosul, chiến tranh đã lùi lại bốn năm. Nhưng đứng giữa những khu phố gần như không còn hình dạng, anh vẫn thấy một mùi khó chịu xộc thẳng vào mũi.
“Có thể chỉ do trí tưởng tượng sau khi nghe người dân kể lại. Nhưng tôi thực sự cảm nhận được mùi tử thi và tang thương ở đó.”
Trong rất nhiều lần gặp nguy hiểm trên đường, Noah vẫn nhớ như in vụ bị cướp ở Colombia.
Khi ấy, anh vừa đi một mạch từ Trung Mỹ qua Mexico, Nicaragua, Guatemala, Costa Rica… rồi xuống Nam Mỹ. Trong máy ảnh và điện thoại là hàng nghìn bức hình, clip của cả hành trình.
Noah bị hành hung, chân bị thương, tình thế có lúc nguy hiểm tới mức có thể mất mạng. Nhưng thứ bật lên đầu tiên lại không phải nỗi sợ chết, mà là nỗi lo mất sạch tư liệu.
“Tôi chỉ nghĩ bằng mọi giá phải giữ được điện thoại hoặc máy ảnh. Bao nhiêu ảnh, bao nhiêu kỷ niệm nằm trong đó. Mất tiền còn kiếm lại được, nhưng những thứ ấy mất là mất luôn.”
Nhóm cướp lấy được chiếc máy ảnh. Noah giữ lại được điện thoại. Vài năm sau, chiếc điện thoại ấy cũng mất nốt. “Đúng là cái gì không thuộc về mình thì khó giữ được”, Noah cười.
Sau những lần như vậy, anh càng hiểu rõ ranh giới giữa phiêu lưu và mạo hiểm. Noah sẵn sàng đến những nơi xa xôi, nghèo khó, bất ổn nhưng không coi việc lao vào một vùng đang giao tranh chỉ để có trải nghiệm là điều đáng tự hào.
“Quan điểm của tôi là ở đâu vẫn có người sống được thì mình có thể tìm cách đến. Những nơi đang chiến sự dữ dội hoặc đã được cảnh báo nguy hiểm thì không nên cố lao vào. Đi đâu cũng phải nghe theo người bản địa và biết giới hạn của mình. Chẳng hạn khi đến Triều Tiên, tôi hoàn toàn đi theo tour.”
Có những chuyến đi, chỉ riêng việc tới được nơi cần đến đã là thử thách.
Ở Sudan, Noah phải ngồi xe nhiều ngày tới thị trấn gần khu vực bộ lạc sinh sống, rồi tiếp tục thuê người bản địa dẫn đường và đi bộ sâu vào những nơi không còn đường cho ô tô hay xe máy.
Ở Cameroon, có đoạn đường lên núi chỉ vừa đủ đi, một bên là vách đá, bên kia là vực sâu không rào chắn. “Chỉ cần sẩy chân một cái là xuống vực.”
Trước khi đi sâu vào vùng hẻo lánh, Noah thường mua lương thực, thuốc men ở thị trấn gần nhất, chất lên xe và chia tiền mặt cất ở nhiều vị trí khác nhau. Nhưng dù cẩn thận đến đâu, anh vẫn có lần trả giá cho sự chủ quan.
Sau một chuyến đi châu Phi, Noah nhiễm sốt rét mà không biết. Về tới Việt Nam, anh sốt cao vào ban đêm nhưng sáng hôm sau lại gần như bình thường. Hai ngày sau, cơn sốt quay lại. Cho tới khi cơ thể kiệt sức, Noah quỵ xuống và được đưa đi cấp cứu.
“Đêm nằm tôi đắp ba, bốn cái chăn vẫn rét run cầm cập.”
Noah phải nhập viện cấp cứu vì sốt rét.
Anh nằm liệt trên giường gần ba tháng. Từ khoảng 65 kg, Noah tụt xuống chỉ còn hơn 40 kg, ăn gì cũng nôn. “Lúc đó mệt tới mức chẳng muốn thở, nghĩ chắc mình không trụ được.”
Nhưng khi cơ thể hồi phục, Noah lại đi.
Ngày trước, bố mẹ từng ra sức ngăn cản khi thấy con trai cứ hết chuyến này đến chuyến khác lao vào những vùng đất xa xôi, nguy hiểm. Hai mươi năm trôi qua, họ không còn cố thay đổi anh nữa. Việc Noah đi đã trở thành một phần của con người anh.
Chính Noah cũng nói, có lẽ chỉ khi tuổi già hoặc bệnh tật khiến cơ thể không còn đủ sức, “bệnh ngứa chân” mới hết. Vì vậy, anh duy trì tập luyện để có thể tiếp tục những hành trình dài.
Bạn gái Noah từng đồng hành cùng anh trong một số chuyến đi đơn giản. Nhưng Noah nói, người anh muốn đưa theo trong những hành trình tương lai lại là đứa con mới 2 tuổi.
“Bạn gái tôi là một người lao động rất bình thường, nhưng cô ấy tôn trọng lối sống của tôi. Tôi nghĩ cô ấy cũng sẽ không phản đối mong muốn của tôi là sau này đưa con đi cùng, để nó được nhìn thấy thế giới.”
Hai mươi năm trước, bố mẹ Noah từng cố giữ con trai ở nhà. Hai mươi năm sau, Noah lại nghĩ tới ngày mình có thể nắm tay đứa con nhỏ, đưa con bước ra khỏi nhà và bắt đầu một hành trình.
Một lối sống từng khiến bố mẹ anh lo lắng, bất lực, giờ lại là điều Noah muốn truyền cho thế hệ sau. Có lẽ đến đây, câu hỏi đáng chú ý nhất không còn là anh đã đi được bao xa. Mà là: Sau hơn 200 quốc gia, vùng lãnh thổ, những chuyến đi ấy đã để lại điều gì trong cách Noah nhìn tiền bạc, gia đình, hạnh phúc và một cuộc đời đáng sống?
Đó cũng là câu chuyện của kỳ tiếp theo chúng tôi sẽ giới thiệu tiếp tới độc giả.
