Khánh Barbarian kể về trải nghiệm sinh tử khi bơi trên sông Lô. (Video: Ngọc Minh; nguồn: Khánh Barbarian)
“Dị nhân” từng chinh phục eo biển Anh khắc nghiệt hàng đầu thế giới, bơi 200 km trên sông Hồng cũng có lúc bất lực trước sức nước và suýt không thể trở về.
Tai nạn suýt chết ở chân thủy điện sông Lô
Một buổi sáng, khi thủy điện sông Lô đang ầm ầm xả lũ, Khánh quyết định nhảy xuống nước ngay khu vực chân cửa xả. Anh muốn cảm nhận lực đẩy của dòng nước từ trên cao đổ xuống, xem nếu bơi xuôi dòng thì sức nước có thể đưa mình đi nhanh đến mức nào. Lựa chọn đó, chỉ vài chục phút sau, anh đã phải thừa nhận là một ý tưởng liều lĩnh đến điên rồ.
Lòng sông ở khu vực này khá hẹp, bề ngang chỉ khoảng 150 m. Khánh từng nghĩ bơi ở đoạn sông như vậy sẽ an toàn, bởi “kiểu gì chẳng tóm được vào bờ”.
Nhưng thực tế hoàn toàn khác. Nước từ thủy điện đổ xuống không chảy theo đường thẳng. Khi gặp địa hình lòng sông không bằng phẳng, dòng nước liên tục đổi hướng, tạo thành những luồng xoáy phức tạp.
“Dường như có bàn tay quái vật nào đó đang xiết mạnh, ghì mình lại, không cho tiến ra giữa sông. Khi mà nước thủy điện như thác chảy xuống, gặp địa hình lòng chảo ở dưới, nó tạo nên lực cản khủng khiếp”.
Khánh cố hết sức bơi sải để thoát khỏi vùng nước giữ chân mình gần bờ. Nhưng vừa ra đến giữa dòng, anh lập tức bị “vùi dập”. Dù lòng sông hẹp, khu vực này lại có vô số xoáy nước. Chúng liên tục đẩy người bơi nổi lên rồi kéo tụt xuống đáy sông. Khánh có cảm giác như một tảng đá đè lên lưng và cổ, khiến anh không thể ngóc đầu lên thở.
“Tôi cứ phải nín thở trong thời gian dài, cảm giác rất khó chịu”. Lúc này, Khánh quyết định ôm phao, để mặc dòng nước đưa đi thay vì tiếp tục vùng vẫy.
Chỉ trong vài phút, anh đã bị cuốn phăng đi xa hàng km. Đường quốc lộ chạy sát bờ dần khuất khỏi tầm mắt, trước mặt chỉ còn rừng núi hiểm trở. Khánh lo nếu tiếp tục bị cuốn đến đó, anh sẽ rất khó tìm được đường thoát vì hoàn toàn xa lạ với địa hình khu vực.
Khánh cố bơi ngược dòng để tìm cách vào bờ. Nhưng mỗi lần tiếp cận, những xoáy nước lại kéo anh ra xa, xuôi về hạ du. Quan sát một lúc, Khánh nhận ra các xoáy nước hoạt động theo chu kỳ: sau khi bị nhấn chìm khoảng 5 giây, người bơi lại được đẩy lên trong vài giây.
Có thời điểm, chỉ còn cách bờ khoảng 3 m, Khánh vội giơ tay ra nhưng không thể chạm tới cành cây. Có lúc đã nắm được cành cây, anh vẫn bị dòng nước mạnh kéo tuột ra. Khánh bắt đầu hoảng sợ. Bao nhiêu bản lĩnh và kinh nghiệm bơi lội dường như không còn giúp được anh.
“Tôi lại cố gắng ngược dòng thêm lần nữa để trở lại vị trí cuối cùng gần đường quốc lộ trong tâm trạng vô cùng hoảng loạn”.
Sau vài phút gắng sức, ở những nhịp quạt tay cuối cùng, anh bám được vào một tảng đá. Khánh dùng các ngón tay bấu thật chặt, rồi với tay còn lại nắm lấy đám cỏ trên bờ. Lần này, anh không bị dòng nước kéo đi nữa và cuối cùng cũng thoát khỏi mặt sông.
Nhìn lại đồng hồ, Khánh mới biết chỉ trong vòng chưa đầy 20 phút, anh đã bị dòng nước kéo đi xa hơn 6 km.
Người dân địa phương rất ngạc nhiên khi biết anh vừa bơi giữa sông Lô vào đúng lúc thủy điện đang xả lũ. Theo lời họ, chẳng ai dại gì mà xuống nước vào những lúc nguy hiểm đó.
“Khái niệm biết bơi đang bị hiểu rất sai”
Sau lần suýt chết trên sông Lô, Khánh tìm hiểu kỹ hơn về địa hình lòng sông và sự hình thành xoáy nước. Nhưng tai nạn này cũng khiến anh nhìn lại một vấn đề rộng hơn: thế nào mới thực sự được xem là biết bơi?
Hiện tại, công việc toàn thời gian của Khánh là dạy bơi trong môi trường nước mở (open water). “Tôi thích bơi và cũng muốn dạy bơi cho mọi người. Đôi khi đọc báo, tôi thường thấy những tin buồn kiểu như nạn nhân đuối nước tử vong dù biết bơi. Tôi thấy lạ: Tại sao biết bơi mà vẫn chết đuối? Nếu kỹ năng bơi lội không giúp mình sinh tồn thì việc biết bơi còn có ý nghĩa gì?”
Theo Khánh, khái niệm biết bơi hiện nay đang bị hiểu quá đơn giản. Một người có thể xuống nước, quạt tay, đạp chân và di chuyển được một đoạn khoảng 100 m đã được xem là biết bơi. Nhưng khả năng ấy chưa chắc giúp họ tự bảo vệ mình khi gặp sự cố trong môi trường tự nhiên.
Trước khi gặp tai nạn ở sông Lô, năm 2018, Khánh từng suýt chết đuối ở hồ Cửa Đạt (Thanh Hoá). Khi đó, dù đã có thể bơi liên tục 3-4 tiếng trong bể, anh vẫn kiệt sức khi bơi ở hồ thuỷ điện rộng lớn mà không hề có kiến thức bơi ngoài trời. Anh không mang theo phao kéo hay đồ cứu hộ, lại bơi lúc sập tối. Nghĩ mình đã bơi giỏi, Khánh không lường trước được những nguy hiểm của một vùng nước nguy hiểm và hoàn toàn xa lạ.
Với Khánh, biết bơi là phải bơi được 2-3 tiếng liên tục với cùng một kiểu bơi. Anh thường đặt ra tình huống giả định: nếu đang đi du thuyền ở Hạ Long, tàu gặp sự cố cách bờ khoảng 5 km, người chỉ có thể bơi liên tục một tiếng sẽ ứng phó ra sao?
“Khả năng bơi phải thực sự có ích khi mình gặp tai nạn. Tất nhiên, xác suất xảy ra những tình huống đó không cao, nhưng nếu xảy ra thì mình phải đủ sức để tự cứu mình. Nếu quãng đường cần bơi mất khoảng 1,5-2 tiếng nhưng mình chỉ bơi được 1 tiếng đã kiệt sức thì sao? Chẳng lẽ phải chờ chết?”
Nhưng sức bền thôi chưa đủ. Yếu tố này theo anh, chỉ chiếm 40-50% việc quyết định một người có biết bơi hay không. Tai nạn ở sông Lô khiến Khánh nhận ra một người có thể bơi tốt, bền sức, dày dạn kinh nghiệm vẫn sẽ lúng túng khi nhảy xuống dòng nước xa lạ và không nắm được điều kiện địa hình xung quanh. Theo anh, trước khi xuống nước ở một khu vực mới, người bơi cần tìm hiểu về dòng chảy, địa hình và những nguy cơ có thể gặp phải; đồng thời hỏi thêm người dân địa phương.
Khánh cũng từng tham gia một khóa huấn luyện cứu hộ kéo dài khoảng một tuần và được cấp chứng chỉ. Anh cho rằng người biết bơi cần có thêm kiến thức sơ cứu, cứu hộ cơ bản, thay vì chỉ nghĩ đến khả năng tự mình di chuyển trong nước.
“Chẳng hạn, nếu con mình gặp sự cố đuối nước mà bản thân không biết cách ứng phó thì kỹ năng bơi lội còn có ý nghĩa gì”.
Khánh nhận thấy nhiều người vẫn hiểu sai cách xử lý khi có người đuối nước, chẳng hạn cho rằng cần dốc ngược nạn nhân để nước chảy ra ngoài. Anh nhấn mạnh đây là cách làm sai. Từ năm 2019, anhđã nâng tiêu chuẩn biết bơi của bản thân, đồng thời hướng dẫn học sinh, người thân và người quen rèn luyện thêm những kỹ năng cần thiết. Với anh, biết bơi là phải biết cách ứng phó với những rủi ro có thể xảy ra.
Vì vậy, Khánh không đồng tình với cách đưa tin đơn giản rằng một người “biết bơi vẫn đuối nước” mà không làm rõ họ biết bơi ở mức độ nào, có những kỹ năng gì và đã gặp phải tình huống gì. Theo anh, cách diễn đạt ấy dễ khiến người đọc hiểu rằng biết bơi cũng chẳng có tác dụng gì.
Suýt chết vì tự đâm đầu vào xoáy nước ở chân cầu Thanh Trì
Dù đặt ra những tiêu chuẩn rất cao về khả năng biết bơi, không ngừng tập luyện và liên tục thử thách giới hạn bản thân, kể cả ở những vùng nước khắc nghiệt như eo biển Anh, Khánh vẫn có lần suýt mất mạng ngay trên sông Hồng.
Gắn bó với sông Hồng đã 7 năm, Khánh từng bơi qua nhiều xoáy nước ở khu vực Long Biên và vùng lân cận. Anh thường chủ động bơi vào các xoáy nước để khám phá và dễ dàng vượt qua. Trải nghiệm ấy khiến Khánh phần nào chủ quan khi gặp một xoáy nước khác ở khu vực Thanh Trì.
Lần này, Khánh dùng phao trôi lại gần, định quan sát và thử xem mình có thể bơi qua hay không. Nhưng chưa kịp thực hiện ý định, cả người và phao đã bất ngờ bị kéo tuột xuống đáy sông.
Khánh bất ngờ vì chưa có xoáy nước nào ở sông Hồng lại hung bạo như vậy. Anh phải nín thở, sử dụng kỹ thuật bơi sải chìm dưới nước, tìm cách cắt ngang dòng xoáy để thoát ra. Chỉ khi lên được mặt nước, anh mới dám thở, tim đập liên hồi, mặt tái mét vì hoảng sợ.
“Lên bờ, tôi vào một quán nước hỏi chuyện người dân. Họ kể rằng trước đây có đơn vị nước ngoài từng đến khoan thăm dò địa chất, sau đó để lại một hố lớn dưới lòng sông. Hố sâu khiến dòng nước chảy vào và tạo thành xoáy, giống nguyên lý bình thông nhau. Tôi không thể xác minh chính xác nguyên nhân địa chất, nhưng trải nghiệm ấy khiến tôi phải thay đổi cách nhìn về những xoáy nước trên sông Hồng”.
Sông Đà: Những cửa sinh, cửa tử chìm dưới nước
Nếu sông Hồng đã có những xoáy nước đủ sức khiến Khánh suýt mất mạng, sông Đà còn mang đến những thử thách khắc nghiệt hơn.
Trong 5 ngày đến Hòa Bình dẫn đội tham gia giải bơi trung cao tuổi toàn quốc, anh thường xuyên bơi qua sông, có ngày 4-5 lượt vào cả buổi sáng lẫn chiều. Theo Khánh, khu vực chân thủy điện Hòa Bình có dòng chảy và xoáy nước mạnh hơn nhiều so với những nơi anh từng gặp trên sông Hồng.
Nếu bơi xuôi dòng, người bơi có thể được nước đẩy đi. Nhưng khi muốn bơi cắt ngang sông, họ phải đối mặt với những luồng nước liên tục đổi hướng, đan xen và kéo người bơi theo nhiều phía.
Trải nghiệm ấy khiến Khánh liên tưởng đến những trang tùy bút Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân. Nếu trên trang viết, con sông hiện lên với những thác ghềnh, đá cuội, luồng nước dữ và những cửa sinh, cửa tử mà người lái đò phải tìm cách vượt qua, thì dưới mặt nước, người bơi cũng phải đối diện với cuộc vật lộn tương tự. Chỉ khác rằng, thay vì quan sát dòng sông từ trên thuyền, họ phải cảm nhận sức nước bằng chính cơ thể mình.
Khánh đánh giá sông Đà là một trong những con sông nguy hiểm nhất Việt Nam. Sau nhiều lần trải nghiệm, anh nhận ra người bơi không thể chỉ dựa vào sức bền để đối đầu với “thủy quái”.
“Có những lúc, điều quan trọng nhất là nhận biết mình đang ở đâu trong dòng chảy và biết khi nào phải dừng lại, không tiếp tục thử sức”.
Bơi sông đã khó, bơi biển còn khó lường hơn
Nhưng theo Khánh, bơi sông Đà vẫn chưa phải thử thách khó lường nhất. Với anh, bơi xa bờ ở biển còn nguy hiểm hơn rất nhiều. Anh từng bơi vòng quanh đảo Cô Tô Bé với quãng đường khoảng 8km.
Điều nguy hiểm nhất khi lênh đênh trên biển chính là dòng chảy mạnh. Không gian biển rộng lớn khiến người bơi dễ mất phương hướng, không biết mình đang bị đẩy đi đâu và còn cách bờ bao xa. Có những lúc, nhìn từ ngoài khơi, bờ biển ở ngay trước mắt, tưởng như chỉ cần cố thêm một chút là có thể vào đến nơi. Nhưng càng bơi, người ta càng bị dòng nước đẩy ra xa. Đổi hướng bơi vẫn không thể tiếp cận bờ.
Khác với sông, nơi người bơi dễ dàng xác định hướng dòng chảy từ thượng nguồn xuống hạ du, việc định hướng ở biển phức tạp hơn nhiều. Dòng chảy thay đổi theo thời gian, thời tiết và mùa. Gió có thể làm thay đổi hướng sóng, trong khi dòng nước bên dưới lại vận động theo một hướng khác. Người không sống ở địa phương, không thường xuyên hoạt động trên vùng biển đó sẽ rất khó nắm được quy luật.
Khánh từng gặp tình huống này khi dẫn một nhóm người đi bơi biển. Hôm đó, anh dẫn khoảng 15-20 người, chia thành hai nhóm: một nhóm bơi gần bờ, nhóm còn lại muốn thử sức ở cự ly xa hơn. Khánh phụ trách 5 người, tất cả đều có phao và đã trải qua tập luyện trước đó. Họ xuất phát ở vị trí trên thuyền cách bờ khoảng 2,5 km.
Nếu bơi bằng tốc độ và kỹ thuật của mình, Khánh có thể cắt ngang dòng chảy để vào bờ. Nhưng anh quyết định đi theo tốc độ của nhóm, bởi nếu tách ra, những người đi cùng có thể bị bỏ lại.
Khi cả nhóm chỉ còn cách bờ khoảng 500m, mọi người nghĩ rằng chỉ cần cố thêm một chút là có thể vào đến nơi. Nhưng dù bơi thêm gần nửa tiếng, khoảng cách ấy gần như không thay đổi. Dòng nước vẫn giữ họ ở ngoài khơi, không cho tiến vào bờ.
Cuối cùng, sau gần hai tiếng vật lộn, Khánh quyết định gọi thuyền đến cứu hộ.
Trải nghiệm này khiến anh nhận ra bơi biển không đơn giản như những gì người đứng trên bờ có thể hình dung. Vì vậy, khi tổ chức các hoạt động bơi biển, Khánh luôn bố trí thuyền dẫn đường và hỗ trợ. Người tham gia phải có phao kéo, trải qua quá trình huấn luyện và tự đánh giá khả năng trước khi xuống nước.
Từ một người từng nghĩ chỉ cần bơi giỏi là có thể vượt qua mọi vùng nước, Khánh đã phải học cách hiểu dòng chảy, nhận diện giới hạn và biết dừng lại trước những thử thách vượt quá khả năng. Với anh, biết bơi không phải là không bao giờ gặp nguy hiểm, mà là có đủ kỹ năng và hiểu biết để ứng phó, đồng thời không đánh cược tính mạng chỉ để khám phá những thử thách mới lạ.
Đón đọc kỳ tiếp theo: Dị nhân dạy con bằng cách giữa ngày rét 9 độ C, cho con bơi 2 tiếng trên sông Hồng