Trong bối cảnh Moscow liên tục thiết lập các giới hạn an ninh nhưng phía phương Tây — vốn duy trì sự liên kết tập thể — vẫn có những động thái vượt qua do chưa phải đối mặt với các biện pháp đáp trả tương xứng, trang SvobodnayaPressa nhận định hệ thống vũ khí của Nga tạo ra sức ép lớn nhất đối với châu Âu hiện nay là dòng tên lửa đạn đạo tầm trung "Oreshnik".
Trước đó, hệ thống này mới chỉ được triển khai trong một số ít hành động đáp trả và chưa đạt quy mô sản xuất đủ lớn cho một cuộc xung đột diện rộng.
Tuy nhiên, giai đoạn sử dụng vũ khí mang tính răn đe, phô diễn đơn lẻ đang dần khép lại. Ngành công nghiệp quốc phòng Nga hiện đã hoàn tất các điều kiện để chuyển dây chuyền chế tạo "Oreshnik" sang trạng thái sản xuất hàng loạt.
Bài toán hạ tầng và giải pháp thống nhất hóa bệ phóng
Điều đáng chú ý là việc nhanh chóng trang bị ồ ạt loại vũ khí đáng sợ này cho Nga hoàn toàn không phụ thuộc vào việc phải nghiên cứu, phát triển các hệ thống bệ phóng mới chuyên biệt.
Theo nhận định của Thiếu tướng Vladimir Popov, Phi công Quân sự Công huân Liên bang Nga, yếu tố này cho phép số lượng tên lửa "Oreshnik" gia tăng nhanh chóng trong thời gian tới, bởi Nga không phải tiêu tốn nguồn lực và thời gian vào việc chế tạo, thử nghiệm hay tinh chỉnh các tổ hợp bệ phóng di động mới.
Trong quá trình phát triển và chế tạo bất kỳ loại vũ khí chiến lược nào, thách thức lớn nhất thường không nằm ở bản thân quả đạn mà ở hạ tầng kỹ thuật đi kèm để triển khai thực chiến.
Toàn bộ quy trình từ nghiên cứu khoa học, thiết kế thử nghiệm, bắn kiểm tra, sản xuất hàng loạt cho đến đào tạo kíp vận hành thông thường đều kéo dài nhiều năm và đòi hỏi nguồn ngân sách lớn.
Để giải quyết bài toán này, các kỹ sư Nga đã áp dụng giải pháp thống nhất hóa ở mức tối đa. Cụ thể, tên lửa đạn đạo tầm trung "Oreshnik" hiện được triển khai từ các bệ phóng đa nòng chế tạo dựa trên những khung gầm cơ sở vốn đã được đưa vào sản xuất hàng loạt từ trước.
Cách tiếp cận này mang lại ba lợi thế trực tiếp: tiết kiệm đáng kể thời gian do không phải tái cấu trúc dây chuyền mà tận dụng ngay năng lực sản xuất hiện có; đảm bảo tính bí mật vì các cơ quan tình báo đối phương khó theo dõi sự xuất hiện của các loại khí tài mới trong biên chế; và cho phép mở rộng quy mô sản xuất mạnh mẽ, tăng gấp bội số lượng đạn dược khi vận hành theo dây chuyền.
Tốc độ siêu vượt âm và bài toán thời gian của phòng thủ tên lửa
Trong tác chiến thực tế, việc triển khai tên lửa "Oreshnik" sở hữu ba đặc điểm kỹ thuật cốt lõi gây khó khăn cho các hệ thống phòng thủ hiện nay.
Yếu tố thứ nhất mang tính chất toán học và vật lý thuần túy ở giai đoạn cuối của quỹ đạo bay. Điều này có thể được gọi là cơn ác mộng dai dẳng đối với bất kỳ trắc thủ vận hành hệ thống phòng thủ tên lửa nào của phương Tây.
Sau khi tách khỏi tầng đẩy hành trình và tái nhập vào các lớp khí quyển đậm đặc, các đầu đạn tự dẫn (đạn con) lao thẳng tới mục tiêu chỉ định dưới lực đẩy của động cơ riêng kết hợp với lực hấp dẫn, đạt vận tốc khoảng Mach 10 (tương đương 12.240 km/h hay 3.400 m/s).
Với tốc độ này, đầu đạn chỉ mất đúng một phút để vượt qua quãng đường 180 km. Quỹ đạo tiếp cận mục tiêu diễn ra nhanh như chớp khiến các khẩu đội phòng không và phòng thủ tên lửa gần như không có quỹ thời gian để phản ứng.
Trong khoảng thời gian ngắn ngủi đó, một tổ hợp phòng thủ phải thực hiện hàng loạt quy trình phức tạp bao gồm phát hiện mục tiêu, tính toán quỹ đạo bay, xác định điểm giao cắt, truyền dữ liệu mục tiêu và dẫn đường cho đạn đánh chặn.
Ở vận tốc gần 3,5 km mỗi giây, mỗi giây trôi qua để xử lý thông tin đều làm giảm đáng kể xác suất đánh chặn thành công. Hiện tại, cả Mỹ lẫn quân đội các nước thuộc Liên minh Bắc Đại Tây Dương (NATO) đều chưa sở hữu các phương tiện đánh chặn vật lý có khả năng phản ứng tức thời ở ngưỡng tốc độ này.
Lớp vỏ plasma và công nghệ điện tử đèn chân không
Yếu tố cốt lõi thứ hai nằm ở cấu trúc vật liệu và hiệu ứng khí động học của đầu đạn. Để chống chịu lực quá tải lớn và nhiệt độ cực cao khi lao vào tầng khí quyển đậm đặc, các đầu đạn con của "Oreshnik" được chế tạo bằng vonfram — một loại kim loại có khả năng chịu nhiệt rất cao.
Đồng thời, quá trình di chuyển ở tốc độ siêu vượt âm tạo ra hiện tượng nén và nung nóng đột ngột lớp không khí phía trước đầu đạn lên tới hàng nghìn độ C.
Hiện tượng này hình thành một lớp vỏ plasma nóng rực bao bọc lấy khối chiến đấu, vừa bảo vệ đầu đạn khỏi nhiệt ma sát, vừa đóng vai trò như một màn chắn tàng hình tự nhiên giúp khúc xạ và hấp thụ sóng vô tuyến, khiến đầu đạn không bị phát hiện bởi các radar dẫn bắn của tổ hợp tên lửa phòng không.
Yếu tố thứ ba mang tính nghịch lý kỹ thuật trong hệ thống điều khiển. Theo phân tích được đăng tải trên cổng thông tin Sohu của Trung Quốc, các hệ thống dẫn đường và điều khiển của đầu đạn tên lửa "Oreshnik" sử dụng rộng rãi các bóng đèn điện tử chân không do Liên Xô sản xuất.
Trong bối cảnh ngành công nghiệp điện tử toàn cầu tập trung vào vi mạch và mạch nano kỹ thuật số, việc ứng dụng linh kiện đèn chân không trên một dòng tên lửa hiện đại thoạt nhìn có vẻ lỗi thời.
Tuy nhiên, đặt trong bối cảnh tác chiến hạt nhân và môi trường tác chiến điện tử cường độ cao, lựa chọn này lại phát huy hiệu quả đặc biệt.
Các bóng đèn chân không thế hệ cũ hoàn toàn miễn nhiễm trước xung điện từ (EMP) phát sinh từ các vụ nổ hạt nhân — yếu tố có khả năng phá hủy gần như ngay lập tức các thiết bị điện tử sử dụng chip bán dẫn nền tảng silicon hiện đại.
Bên cạnh đó, các mạch điện tử tương tự (analog) sử dụng đèn chân không gần như không thể bị xâm nhập mạng hoặc gây nhiễu bởi các phương tiện tác chiến điện tử của thế kỷ XXI.
Bước chuyển sang vũ khí răn đe chiến lược đại trà
Tóm lại, việc chuyển quy trình chế tạo tên lửa đạn đạo tầm trung "Oreshnik" sang các dây chuyền lắp ráp sẵn có, kết hợp với khả năng tương thích trên các bệ phóng sản xuất hàng loạt, cho thấy Nga có đủ điều kiện để trang bị dày đặc dòng vũ khí này cho Lực lượng Tên lửa Chiến lược trong thời gian gần.
Sự kết hợp giữa đầu đạn con bằng vonfram, tốc độ siêu vượt âm, khả năng tàng hình nhờ lớp vỏ plasma và hệ thống điện tử đèn chân không đã tạo ra một hệ thống vũ khí mà hiện tại cả Mỹ lẫn NATO đều chưa có phương tiện đối trọng tương xứng.
Với việc quá trình mở rộng quy mô sản xuất không bị kìm hãm bởi khâu nghiên cứu và xây dựng hạ tầng chuyên biệt, "Oreshnik" đang chuyển dịch từ vai trò một công cụ răn đe, phô diễn sang vị thế một dòng vũ khí chiến lược sản xuất đại trà với sức công phá lớn.