Hoạt động lựa chọn nhà thầu đối với các dự án cải tạo, nâng cấp hạ tầng giáo dục bằng nguồn ngân sách nhà nước luôn đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, tính cạnh tranh thực chất nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng dòng vốn đầu tư công. Tuy nhiên, tại một gói thầu xây lắp có quy mô hơn 30 tỷ đồng thuộc địa bàn phường An Đông, tính cạnh tranh đã sụt giảm đáng kể khi một trong hai nhà thầu tham gia bị loại ngay từ các bước đánh giá cơ bản. Điều này dẫn đến việc đơn vị trúng thầu có tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách ở mức tương đối khiêm tốn.

Gói thầu hơn 30 tỷ đồng và tỷ lệ tiết kiệm 0,38%

Cụ thể, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường An Đông đã ký Quyết định số 159/QĐ-BQLAĐ phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu qua mạng cho gói thầu số 18: Thi công xây dựng và cung cấp lắp đặt thiết bị kỹ thuật. Gói thầu này thuộc dự án Cải tạo sửa chữa Trường Trung học cơ sở Hồng Bàng (Khối B, C, D), Quận 5. Đơn vị được lựa chọn trúng thầu là Công ty Cổ phần Xây dựng Phú An Thịnh.

Dữ liệu từ hồ sơ đấu thầu cho thấy, giá dự toán gói thầu được duyệt ở mức 30.360.018.216 đồng, sử dụng nguồn vốn ngân sách Thành phố. Công ty Cổ phần Xây dựng Phú An Thịnh đã vượt qua các bước chấm thầu để giành chiến thắng với giá trúng thầu là 30.243.219.253 đồng. Như vậy, thông qua hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng, gói thầu quy mô lớn này chỉ tiết kiệm được cho ngân sách nhà nước khoảng 116.798.963 đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm đạt xấp xỉ 0,38%. Thời gian thực hiện gói thầu cũng như thời gian thực hiện hợp đồng được ấn định là 270 ngày kể từ ngày triển khai.

Đối thủ bị loại do không đáp ứng yêu cầu năng lực và kỹ thuật

Nhìn lại diễn biến trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, gói thầu số 18 do Công ty TNHH Xây dựng Thương mại Dịch vụ Thiên Lộc Gia làm đơn vị tư vấn đánh giá hồ sơ dự thầu. Biên bản mở thầu ghi nhận có 02 doanh nghiệp nộp hồ sơ tham gia cạnh tranh là Công ty Cổ phần Xây dựng Phú An Thịnh và Công ty TNHH Kỹ thuật Việt Quốc. Tuy nhiên, một sự cố đáng chú ý đã xảy ra khi Công ty TNHH Kỹ thuật Việt Quốc nộp giá dự thầu lên tới 30.380.333.543 đồng, tức là cao hơn cả giá gói thầu đã được chủ đầu tư công khai phê duyệt.

Không dừng lại ở câu chuyện giá dự thầu vượt trần, Báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu số 34/BCĐG-TLG của đơn vị tư vấn đã bóc tách hàng loạt điểm không đạt trong hồ sơ của nhà thầu Việt Quốc. Về năng lực và kinh nghiệm, tại nội dung chứng minh nguồn lực tài chính, nhà thầu này kê khai có cam kết tín dụng với số tiền hơn 9,1 tỷ đồng. Thế nhưng, doanh nghiệp lại không đính kèm file văn bản cam kết được đại diện hợp pháp của tổ chức tín dụng ký tên, đóng dấu theo quy định.

Đối với kinh nghiệm thực hiện hợp đồng xây lắp tương tự, Công ty TNHH Kỹ thuật Việt Quốc có kê khai 01 hợp đồng trị giá hơn 95,6 tỷ đồng thực hiện tại Viện Khoa học Thủy lợi Miền Nam. Song, đơn vị chấm thầu kết luận nhà thầu hoàn toàn không gửi kèm các tài liệu căn bản để đối chiếu như hợp đồng thi công, bảng giá, biên bản nghiệm thu hoàn thành hay văn bản xác nhận của chủ đầu tư. Vì hệ thống tiêu chí kỹ thuật hoàn toàn không đáp ứng, đơn vị tư vấn đã quyết định không tiến hành làm rõ hồ sơ đối với các phần năng lực kinh nghiệm này.

Dưới góc độ kỹ thuật, hồ sơ dự thầu của Công ty TNHH Kỹ thuật Việt Quốc bị đánh giá là thiếu hụt nghiêm trọng. Nhà thầu không có bản vẽ tổ chức mặt bằng công trường bố trí các khu vực theo yêu cầu; hoàn toàn bỏ trống biện pháp thi công cho các hạng mục thiết yếu như hệ thống phòng cháy chữa cháy, chống sét, trạm biến áp và hệ thống xử lý nước thải. Bên cạnh đó, đề xuất kỹ thuật cũng không thể hiện nội dung về tổ chức quản lý dự án, quản lý hiện trường, không có biểu đồ huy động nhân lực, máy móc và thiếu bản cam kết uy tín thực hiện hợp đồng. Từ những lỗ hổng nêu trên, đơn vị tư vấn và tổ thẩm định đã đồng thuận loại nhà thầu này, đưa Công ty Cổ phần Xây dựng Phú An Thịnh trở thành cái tên duy nhất bước vào vòng xem xét tài chính.

Góc nhìn chuyên gia

Phân tích về trường hợp các gói thầu xây lắp ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm thấp do có nhà thầu trượt vì lỗi hồ sơ, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ cho rằng, việc nhà thầu nộp hồ sơ thiếu tài liệu chứng minh cốt lõi hoặc bỏ trống hoàn toàn các biện pháp thi công hạng mục lớn là một thực trạng đáng lưu ý. Để dòng vốn đầu tư công thực sự phát huy hiệu quả kinh tế và đảm bảo tính cạnh tranh minh bạch, các chủ đầu tư cần tăng cường công tác phổ biến, khuyến khích sự tham gia của nhiều nhà thầu có năng lực thực chất, tránh tình trạng hồ sơ dự thầu được lập một cách hời hợt, làm giảm tính cạnh tranh của phiên đấu thầu rộng rãi.

Bên cạnh đó, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) chia sẻ, các quy định pháp luật về đấu thầu hiện hành đã có những hướng dẫn rất chi tiết về trình tự chấm thầu đối với trường hợp đặc thù này nhằm tối ưu hóa thời gian và quy trình cho chủ đầu tư. Khi chỉ có một nhà thầu duy nhất vượt qua được bước đánh giá khắt khe về mặt kỹ thuật, việc chấm thầu sẽ tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc đơn giản hóa thủ tục hành chính, không nhất thiết phải thực hiện các bước so sánh giá đánh giá hay xếp hạng phức tạp, tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng để triển khai thi công công trình giáo dục trước mùa khai giảng.

​