Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, hoạt động lựa chọn nhà thầu tại dự án giao thông nông thôn trên địa bàn xã Hàm Tân (tỉnh Lâm Đồng) đang bộc lộ những dấu hiệu bất thường, cần làm rõ về tính cạnh tranh và hiệu quả kinh tế. Nổi cộm trong số đó là kịch bản trúng thầu tại Gói thầu số 05, nơi tỷ lệ tiết kiệm ngân sách rơi vào mức thấp, đi kèm với hiện tượng đối thủ cạnh tranh bỏ giá thấp hơn nhưng lại đánh mất cơ hội bởi những lỗi kỹ thuật vô cùng sơ đẳng.

Căn cứ vào dữ liệu đấu thầu được trích xuất, Gói thầu số 05: Xây lắp toàn bộ công trình (kể cả chi phí đảm bảo an toàn giao thông) thuộc công trình Đường số 10, thôn Đông Hiệp, xã Hàm Tân (Mã E-TBMT: IB2600278253) do Văn phòng HĐND và UBND xã Hàm Tân làm Chủ đầu tư. Gói thầu được tổ chức theo hình thức đấu thầu rộng rãi trong nước, qua mạng.

Ngày 26/06/2026, bà Trương Thị Cẩm Tú, Chánh Văn phòng HĐND và UBND xã Hàm Tân đã ký Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho gói thầu này. Theo đó, đơn vị trúng thầu là Công ty TNHH Đông Triều với giá trúng thầu là 4.120.970.968 đồng. So với giá dự toán được duyệt là 4.238.302.000 đồng, số tiền tiết kiệm cho ngân sách nhà nước đạt hơn 117 triệu đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm 2,77%. Đặt trong bối cảnh đấu thầu rộng rãi qua mạng nhằm tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công, mức tiết kiệm này được đánh giá là một điểm sáng về hiệu quả kinh tế.

Tuy nhiên, nút thắt thực sự của câu chuyện lại nằm ở hồ sơ của nhà thầu bị loại. Dữ liệu từ Biên bản mở thầu và Báo cáo đánh giá E-HSDT cho thấy, tham gia cạnh tranh tại gói thầu này còn có Liên danh Đường số 10, thôn Đông Hiệp, xã Hàm Tân. Đáng chú ý, Liên danh này đã đưa ra mức giá dự thầu ban đầu là 4.061.042.393 đồng, sau đó tiếp tục khẳng định quyết tâm bằng việc đề xuất giảm giá sâu tới 7,12%, đưa giá đánh giá sau cùng xuống chỉ còn 3.771.896.174 đồng.

Nếu một bài toán kinh tế đơn thuần được đặt ra, việc lựa chọn Liên danh Đường số 10 có thể giúp ngân sách nhà nước tiết kiệm được khoản tiền khổng lồ, với tỷ lệ tiết kiệm lên tới hơn 11% (tương đương giữ lại cho ngân sách hơn 466 triệu đồng). Thế nhưng, kịch bản trúng thầu đã rẽ sang một hướng khác khi nhà thầu bỏ giá rẻ vấp ngã ở rào cản kỹ thuật.

Theo Báo cáo đánh giá E-HSDT do Công ty TNHH Tư vấn xây dựng tổng hợp Phương Việt lập, Liên danh Đường số 10 đã bị Tổ chuyên gia đánh giá "Không đạt" ở bước kỹ thuật và buộc phải dừng bước, dẫn đến việc hồ sơ đề xuất tài chính không được xem xét. Những lý do khiến nhà thầu này bị loại khiến dư luận đặt ra nhiều dấu hỏi lớn. Cụ thể, hồ sơ của Liên danh đã tự ý thay đổi biện pháp thi công sang cống đúc sẵn trái với yêu cầu, đồng thời đưa ra thiết kế sai lệch cơ bản về mác bê tông lót móng 3cm.

Đối chiếu với các quy định pháp luật đấu thầu hiện hành, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) có những bình luận về hiện tượng này. Theo Luật sư, khoản 6 và khoản 7 Điều 29 Nghị định 214/2025/NĐ-CP đã quy định rất rõ về nguyên tắc đánh giá hồ sơ dự thầu có sự sai khác, đặt điều kiện hoặc bỏ sót nội dung. Việc Tổ chuyên gia của Công ty TNHH Tư vấn xây dựng tổng hợp Phương Việt đánh giá rớt Liên danh Đường số 10 ở bước kỹ thuật do có những sai khác trọng yếu so với E-HSMT là một quyết định tuân thủ đúng quy trình cơ học của luật định. Hồ sơ không đạt kỹ thuật thì dĩ nhiên không được mở niêm phong tài chính.

Tuy nhiên, Luật sư Nguyễn Thị Hương nhấn mạnh, điểm nghẽn trong khâu thẩm định nằm ở chỗ: Tại sao một liên danh nhà thầu có đủ năng lực lập hồ sơ, có chủ đích bỏ thầu với mức giá cực kỳ cạnh tranh (giảm hơn 7%) nhằm nắm chắc ưu thế về tài chính, lại có thể điền sai những thông số kỹ thuật sơ đẳng như mác bê tông lót móng hay tự ý đổi biện pháp thi công? Đây là những lỗi cơ bản mà một nhà thầu thi công xây lắp chuyên nghiệp hiếm khi mắc phải nếu thực sự muốn trúng thầu.

"Dưới góc nhìn pháp lý và thực tiễn đấu thầu, sự mâu thuẫn khổng lồ giữa mức giá chào thầu siêu rẻ và những lỗi kỹ thuật nêu trên mang hình bóng của một cơ chế phanh kỹ thuật được cài cắm. Việc này làm dấy lên những nghi vấn điều tra về hiện tượng gài lỗi tự loại, biến mình thành quân xanh để dọn đường cho một nhà thầu quen thuộc khác là Công ty TNHH Đông Triều trúng thầu dù bỏ giá cao hơn rất nhiều. Đây là dấu hiệu bất thường, đặt ra câu hỏi lớn về tính minh bạch và cạnh tranh công bằng", Luật sư Hương phân tích.

Hệ lụy của kịch bản này là nhãn tiền: Ngân sách nhà nước bị tước đi cơ hội tiết kiệm tối đa. Dòng tiền đầu tư công, thay vì được sử dụng một cách chắt chiu, hiệu quả, lại chảy vào túi doanh nghiệp trúng thầu với tỷ lệ giảm giá nhỏ giọt.

Theo Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả, trách nhiệm trong công tác đấu thầu, người đứng đầu chủ đầu tư, bên mời thầu phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế của gói thầu. Với tư cách là Chủ đầu tư, Văn phòng HĐND và UBND xã Hàm Tân, mà trực tiếp là người ký quyết định phê duyệt - bà Trương Thị Cẩm Tú, không thể chỉ dừng lại ở việc phó mặc toàn bộ quá trình xét thầu cho đơn vị tư vấn. Trách nhiệm rà soát các dấu hiệu bất thường, thẩm định sâu về bức tranh cạnh tranh của gói thầu dường như đang bị bỏ ngỏ.

Câu hỏi đặt ra là, liệu Chủ đầu tư có nhận diện được sự lãng phí cơ hội tiết kiệm ngân sách thông qua những hồ sơ có dấu hiệu tự loại này? Và Công ty TNHH Đông Triều thực sự có năng lực ra sao để tạo nên một hệ sinh thái trúng thầu tuyệt đối tại địa phương?

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Hệ sinh thái Công ty Đông Triều, dấu hỏi tính minh bạch và bài toán trách nhiệm