Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, thông qua việc bóc tách, đối chiếu hàng loạt hồ sơ, quyết định phê duyệt dự án tại Phòng Kinh tế xã Vĩnh Công, một bức tranh toàn cảnh về công tác tổ chức lựa chọn nhà thầu đã bộc lộ những khoảng trống đáng quan ngại. Trong bối cảnh cả nước thực hiện tinh gọn bộ máy theo Nghị quyết số 202/2025/QH15, xóa bỏ cấp hành chính trung gian, chính quyền cấp xã được giao phó trực tiếp nguồn ngân sách khổng lồ, đòi hỏi năng lực quản trị, điều hành và sự tuân thủ pháp luật phải được nâng lên một tầm cao mới.

Thế nhưng, những khoảng trống tại Phòng Kinh tế xã Vĩnh Công không chỉ nằm ở những con số tài chính đơn thuần mà còn chạm đến những nguyên tắc cốt lõi của hoạt động quản lý vốn đầu tư công: Tính hiệu quả kinh tế và tính công khai, minh bạch.

Nhận diện "lỗ hổng" từ bức tranh thực tế

Nhìn lại chuỗi 44 gói thầu đã có kết quả do Phòng Kinh tế xã Vĩnh Công làm chủ đầu tư, dư luận hoàn toàn có cơ sở để đặt ra những nghi vấn chính đáng về năng lực quản trị và điều hành của cơ quan này, đứng đầu là ông Phan Đại Bảo - Trưởng phòng. Việc chi ra gần 50 tỷ đồng ngân sách nhưng tỷ lệ tiết kiệm trung bình mang lại chỉ đạt mức 1,95% cho thấy tính cạnh tranh về giá chưa được phát huy tối đa. Số tiền tiết kiệm chưa tới 1 tỷ đồng cho một khối lượng công việc khổng lồ là một thực tế cần được các cơ quan chức năng phân tích thấu đáo, xem xét kỹ lưỡng khâu khảo sát giá và lập dự toán của chủ đầu tư.

Nghiêm trọng hơn, công tác đăng tải thông tin bắt buộc lại liên tục bị vi phạm. Hàng loạt quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu (như gói thầu Đội 2, gói thầu Sửa chữa Nhà bia liệt sĩ) có dấu hiệu bị chậm trễ đăng tải, kéo dài từ 19 đến 37 ngày tự nhiên. Hành vi này đã tạo ra độ trễ thông tin vô cùng nghiêm trọng, vô hiệu hóa quyền giám sát của cộng đồng và tước đi cơ hội khiếu nại, kiến nghị hợp pháp của các doanh nghiệp khác.

Cùng với đó, sự xuất hiện liên tục, lặp đi lặp lại của những doanh nghiệp "quen mặt" như Công ty TNHH MTV An Lộc Long, Công ty TNHH Cường Thịnh Bến Lức hay Công ty TNHH Tư vấn thiết kế kiến trúc xây dựng L.A Phước Sanh càng làm dấy lên những đòi hỏi cấp thiết về việc rà soát lại các tiêu chí kỹ thuật, nhân sự trong hồ sơ mời thầu. Sự thống trị của một nhóm nhỏ nhà thầu tại một địa bàn luôn tiềm ẩn rủi ro về việc thiết lập các rào cản vô hình, biến môi trường đấu thầu thành sân chơi tĩnh lặng, thiếu vắng sự cạnh tranh sòng phẳng.

Chuyên gia hiến kế: Phải sử dụng "bàn tay sắt" của pháp luật

Dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định, những tồn tại mang tính hệ thống ở các gói thầu tại xã Vĩnh Công không chỉ là bài học kinh nghiệm của riêng một địa phương, mà còn là hồi chuông cảnh báo sâu sắc cho công tác quản lý vốn đầu tư công trên bình diện rộng. Việc để xảy ra tình trạng chậm công bố thông tin, tỷ lệ tiết kiệm thấp lặp đi lặp lại nhiều lần có dấu hiệu đi ngược lại tinh thần cốt lõi của Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và Luật sửa đổi số 90/2025/QH15.

Dẫn chiếu hệ thống quy định hiện hành, Luật sư Nguyễn Thị Hương phân tích chi tiết: "Hệ thống pháp luật, cụ thể là Nghị định 214/2025/NĐ-CP và Thông tư 79/2025/TT-BTC, đã vạch ra một hành lang pháp lý rất nghiêm ngặt, bao phủ toàn bộ công tác kiểm tra, thanh tra và giám sát đấu thầu. Theo đó, các cơ quan quản lý cấp trên, Ủy ban Kiểm tra và hệ thống Thanh tra chuyên ngành có đầy đủ thẩm quyền pháp lý để tổ chức các đoàn kiểm tra đột xuất đối với những dự án có dấu hiệu bất thường, tỷ lệ tiết kiệm siêu thấp hoặc khi phát hiện chủ đầu tư có biểu hiện không tuân thủ thời gian công bố thông tin bắt buộc".

Đặc biệt, nhắc đến kỷ cương hiện hành, Luật sư Hương nhấn mạnh: "Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ mang thông điệp vô cùng mạnh mẽ, yêu cầu kiên quyết xử lý, không có vùng cấm đối với các chủ đầu tư, người đứng đầu cơ quan có biểu hiện dung túng cho hành vi cạnh tranh không bình đẳng, hoặc thực hiện đấu thầu mang tính hình thức".

From những căn cứ vững chắc trên, Luật sư Hương kiến nghị các cơ quan chức năng cần có những giải pháp quyết liệt, đồng bộ để chấn chỉnh: "Để luật pháp thực sự đi vào đời sống, không nằm trên giấy, các cơ quan Thanh tra, Kiểm toán Nhà nước cần sớm tiến hành lập đoàn kiểm tra chuyên đề đối với toàn bộ hồ sơ đấu thầu tại Phòng Kinh tế xã Vĩnh Công trong giai đoạn 2025-2026. Quá trình thanh tra không chỉ xem xét hồ sơ bề mặt mà cần mổ xẻ chi tiết khâu lập dự toán, thẩm định giá và việc xây dựng các tiêu chí kỹ thuật, nhân sự, máy móc trong hồ sơ mời thầu để làm rõ có hay không sự cài cắm, thiết kế các rào cản nhằm hạn chế nhà thầu nơi khác".

Đồng thời, đối với việc để xảy ra độ trễ công khai thông tin lên tới 14 đến 26 ngày làm việc, cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu cần kiên quyết xem xét áp dụng chế tài khóa tài khoản đấu thầu từ 06 đến 12 tháng theo đúng quy định tại Điều 22 Nghị định 214/2025/NĐ-CP.

Cũng theo các chuyên gia, chìa khóa cốt lõi để giải quyết triệt để tình trạng "bình mới rượu cũ" trong đấu thầu nằm ở việc gắn chặt trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ quan chủ đầu tư. Khi và chỉ khi người đứng đầu phải chịu các hình thức xử lý kỷ luật nghiêm minh do để xảy ra thất thoát, lãng phí hoặc quản lý thiếu minh bạch, thì môi trường đấu thầu mới thực sự được thanh lọc.

Hoạt động đấu thầu suy cho cùng là để phục vụ lợi ích công cộng, kiến tạo cơ sở hạ tầng vững chắc phục vụ nhân dân. Việc khơi thông môi trường cạnh tranh công bằng không chỉ giúp tiết kiệm tối đa hàng chục tỷ đồng cho ngân sách nhà nước, nâng cao chất lượng tuổi thọ của các công trình, mà còn trực tiếp củng cố niềm tin vững chắc của cộng đồng doanh nghiệp và quần chúng nhân dân vào sự liêm chính của bộ máy chính quyền cơ sở. Những điểm nghẽn tại xã Vĩnh Công cần sớm được nhận diện, làm rõ và khắc phục triệt để, để dòng vốn đầu tư thực sự mang lại những giá trị thiết thực nhất cho xã hội.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.