Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 31/2026 về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp đơn vị hành chính. Nghị quyết này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 24/6/2026 với thời hạn thực hiện là 5 năm. Sau khi kết thúc thời hạn này, các cơ sở nhà, đất đang triển khai thực hiện theo cơ chế đặc thù được tiếp tục thực hiện cho đến khi hoàn thành việc xử lý hoặc kết thúc thời hạn cho thuê.
Theo nội dung quy định, Chủ tịch UBND cấp tỉnh được toàn quyền quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư, kể cả các cơ sở do các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc Trung ương quản lý nhưng đã chuyển giao cho địa phương quản lý, xử lý hoặc địa phương thu hồi. Quá trình này phải đảm bảo lợi ích tổng thể kinh tế, xã hội của địa phương, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các yếu tố ảnh hưởng tới quốc phòng, an ninh quốc gia và môi trường.
Về cơ chế khai thác, việc khai thác nhà, đất giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà được thực hiện đối với cả các cơ sở chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc bị thất lạc giấy chứng nhận. Quá trình này không phải đáp ứng yêu cầu phù hợp về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị và nông thôn. Tổ chức quản lý, kinh doanh nhà được chủ động lập phương án quản lý, khai thác để trình xin ý kiến Chủ tịch UBND cùng cấp. Sau khi được đồng ý, đơn vị thực hiện ngay mà không phải lập, điều chỉnh, bổ sung Kế hoạch quản lý, khai thác nhà, đất vào khai thác.
Chính phủ quy định việc cho thuê nhà gắn với quyền sử dụng đất được thực hiện theo phương thức niêm yết giá hoặc chào giá cạnh tranh, không phải đấu giá hay đấu thầu. Thời hạn cho thuê tối đa là 10 năm và được gia hạn không khống chế số lần. Trường hợp địa phương muốn cho thuê trên 10 năm, Chủ tịch UBND cấp tỉnh điều chỉnh quyết định để giao đất, cho thuê đất theo luật đất đai. Việc bàn giao nhà, đất dôi dư cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà cũng được giản lược, không phải làm thủ tục giao nhà, đất nếu tổ chức này trực tiếp tiếp nhận tài sản chuyển giao.
Đối với việc chuyển giao tài sản dôi dư về địa phương, người có thẩm quyền quyết định chuyển giao theo nguyên trạng trên cơ sở đề xuất của cơ quan có tài sản, không phải thực hiện thủ tục lấy ý kiến Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Việc chuyển giao nguyên trạng áp dụng cho cả cơ sở chưa có sổ đỏ, mất hồ sơ pháp lý, chưa xử lý xong lấn chiếm hay chưa xác định ranh giới. Cơ quan có tài sản dôi dư chịu trách nhiệm lập biên bản kiểm kê, mô tả hiện trạng, bàn giao hồ sơ hiện có và chịu trách nhiệm về tính trung thực của tài liệu.
Trong trường hợp địa phương có nhu cầu chuyển đổi công năng cơ sở nhà, đất đã tiếp nhận sang mục đích công cộng như vườn hoa, sân chơi, điểm sinh hoạt cộng đồng, Chủ tịch UBND cấp xã được quyền quyết định mà không phải trình cấp có thẩm quyền. Nếu các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, lực lượng vũ trang, cơ quan Đảng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có nhu cầu sử dụng tạm thời, Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc cấp xã sẽ quyết định. Với cơ sở dôi dư chuyển sang mục đích công cộng hoặc cơ sở ươm tạo công nghệ mà công trình hiện có không phù hợp, cơ quan quyết định chuyển đổi công năng được quyền quyết định phá dỡ, hủy bỏ tài sản để dùng đất theo mục đích mới mà không phải làm thủ tục thanh lý tài sản, kể cả khi công trình còn khả năng sử dụng hay chưa hết khấu hao.
Căn cứ tình hình thực tế, Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc cấp xã quyết định việc phá dỡ công trình gắn liền với đất trước khi giao đất, cho thuê đất. Nếu phá dỡ trước, người được giao hoặc thuê đất không phải hoàn trả giá trị tài sản. Nếu không phá dỡ trước, người được giao hoặc thuê đất phải hoàn trả giá trị còn lại cho Nhà nước, ngoại trừ các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, lực lượng vũ trang, cơ quan Đảng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
