Phạm Tuấn Huy sinh năm 1996, từng hai năm liên tiếp giành huy chương vàng Olympic Toán quốc tế (IMO). Sau hành trình học tập tại những trường đại học danh tiếng như Stanford và Cambridge, anh hiện làm việc tại Đại học Chicago - ngôi trường nằm trong Top 16 thế giới theo bảng xếp hạng của THE.
“Thần đồng” Toán học với hai HCV Olympic quốc tế liên tiếp
Phạm Tuấn Huy sinh năm 1996 tại TP.HCM, là cựu học sinh Trường Phổ thông Năng khiếu, Đại học Quốc gia TP.HCM, niên khóa 2011-2014. Trong thời gian học tại đây, anh liên tiếp hai lần giành huy chương vàng Olympic Toán quốc tế vào các năm 2013 và 2014.
Theo chia sẻ từ gia đình, ngay từ năm lớp 7, Tuấn Huy đã xác định mục tiêu tham dự Olympic Toán học quốc tế. Trên hành trình chinh phục mục tiêu này, anh từng giành giải Nhất học sinh giỏi Toán cấp thành phố năm lớp 9, trở thành thủ khoa đầu vào chuyên Toán của Trường Phổ thông Năng khiếu và tiếp tục đoạt giải Nhất học sinh giỏi Toán quốc gia.
Chia sẻ về lý do lựa chọn Toán học trong những năm THPT, Tuấn Huy từng nói: “Toán mang đến cho em niềm vui và cơ hội thể hiện mình”. Với anh, việc học không đơn thuần nhằm hoàn thành bài tập hay trả bài cho thầy cô, mà xuất phát từ nhu cầu tự tìm hiểu và khám phá kiến thức.
“Em học vì sự tò mò. Mục đích học của em là tìm hiểu và làm tăng sự hiểu biết của bản thân chứ không phải học để lấy điểm. Bởi vậy, em luôn tạo cho mình một tâm trạng thoải mái trong quá trình học và chỉ ngồi vào bàn học khi tâm trạng của mình thoải mái”, Tuấn Huy chia sẻ.
Theo TS Trần Nam Dũng, cậu học trò Tuấn Huy là người khiêm tốn, có thái độ học tập nghiêm túc và tập trung, đồng thời sở hữu cách giải toán độc đáo, đôi khi không cần giấy bút mà có thể tính toán ngay trong đầu. Ngoài Toán học, Tuấn Huy còn có khả năng tiếng Anh tốt và từng theo học piano tại Nhạc viện TP.HCM.
Với những thành tích nổi bật thời điểm ấy, anh lọt Top 10 gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2014.
Hành trình học tập không ngừng nghỉ
Sau khi tốt nghiệp THPT, Phạm Tuấn Huy theo học tại Đại học Stanford (Mỹ), nơi anh nhận bằng cử nhân Toán học và thạc sĩ Thống kê. Anh cũng hoàn thành chương trình thạc sĩ nghiên cứu cao cấp về Toán tại Đại học Cambridge (Anh).
Năm 2023, khi đang là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Stanford, Tuấn Huy nhận học bổng sau tiến sĩ dành cho các nhà toán học triển vọng của Viện Toán học Clay. Đây là chương trình hỗ trợ những nhà toán học có thành tích nổi bật và quyết tâm theo đuổi con đường nghiên cứu. Mỗi năm, học bổng chỉ được trao cho khoảng 2-3 người, với thời hạn 5 năm. Viện Toán học Clay là quỹ tư nhân phi lợi nhuận nổi tiếng tại Mỹ, thành lập năm 1998, với mục tiêu tôn vinh các tài năng Toán học và hỗ trợ những nhà nghiên cứu có tiềm năng hàng đầu thế giới.
Theo thông tin gần đây, Phạm Tuấn Huy hiện làm việc tại Đại học Chicago, ngôi trường nằm trong Top 16 thế giới theo bảng xếp hạng của Times Higher Education. Ở tuổi 30, anh được giới thiệu là một trong những nhà toán học người Việt tại Mỹ hiếm hoi đạt vị trí Full Professor. (Hệ thống chức danh giáo sư tại Mỹ thường gồm ba cấp bậc, lần lượt là Assistant Professor, Associate Professor và Full Professor. Đây là lộ trình học thuật mà các giảng viên thường cần khoảng 10-20 năm để đi đến cấp bậc cao nhất.)
Trước khi làm việc tại Đại học Chicago, Huy từng có hai năm thỉnh giảng tại Viện Công nghệ California (Caltech). Theo thông tin trên website của trường, anh được bổ nhiệm làm Assistant Professor vào năm 2025.
Những dấu ấn khiến thế giới ấn tượng
Tháng 5/2024, Phạm Tuấn Huy cùng cộng sự tại Đại học Stanford là Tiến sĩ Jinyoung Park được Hiệp hội Toán học công nghiệp và ứng dụng (SIAM) trao giải thưởng Toán học Dénes König. Hai nhà khoa học được vinh danh nhờ công trình chung mang tên “Chứng minh giả thuyết Kahn-Kalai”. Tuấn Huy là người Việt Nam đầu tiên nhận giải thưởng này kể từ khi giải được trao lần đầu vào năm 2008.
Tháng 9/2024, anh trở về Việt Nam và tham gia một số sự kiện trường hè, hội thảo tại nhiều địa phương. Trong đó có chương trình trường hè do Viện Toán cao cấp VIASM tổ chức tại Phú Yên. Tại đây, Tuấn Huy có bài giảng trước các nhà toán học đến từ nhiều trường đại học trong và ngoài nước cùng học sinh Trường THPT chuyên Lương Văn Chánh.
Đáng chú ý, vừa qua, Phạm Tuấn Huy đã gây chú ý khi giải quyết một bài toán khiến giới toán học bế tắc suốt 55 năm, với cách tiếp cận được gợi mở từ bộ môn xiếc tung hứng. Công trình do Tuấn Huy và nhà toán học Lisa Sauermann công bố trên nền tảng lưu trữ trực tuyến arXiv hồi tháng 2, có tên “On Graham’s rearrangement conjecture” (tạm dịch: Về giả thuyết sắp xếp lại của Graham). Bản chứng minh dài 27 trang, là bài báo thứ tư trong chuỗi nghiên cứu của nhiều nhà toán học nhằm giải quyết câu hỏi do nhà toán học Ronald Graham đặt ra từ năm 1971.
Bài toán đặt ra vấn đề: Với một tập hợp ngẫu nhiên gồm các số nguyên khác nhau và không chứa số 0, liệu có thể sắp xếp các số theo một thứ tự nhất định sao cho khi lần lượt cộng hai số đầu tiên, ba số đầu tiên, bốn số đầu tiên... thì tất cả các tổng riêng phần thu được đều khác nhau hay không?
Có thể hình dung vấn đề này qua nghệ thuật tung hứng. Nếu mỗi quả bóng ở trên không trung trong một khoảng thời gian khác nhau, liệu người biểu diễn có thể tìm được thứ tự tung bóng để không có hai quả cùng rơi xuống một nhịp, làm gián đoạn màn trình diễn?
Điểm khó của giả thuyết nằm ở câu hỏi liệu kết quả vẫn đúng trong một thế giới hữu hạn, nơi các con số có thể lặp lại sau một số lần đếm nhất định, tương tự những con số trên mặt đồng hồ. Trong nhiều thập kỷ, chưa có nhà toán học nào chứng minh được trực giác ban đầu của Graham.
Trước Tuấn Huy và Lisa Sauermann, ba nhà toán học tại Đại học Oxford gồm Alp Müyesser, Noah Kravitz và Benjamin Bedert, cùng một số cộng sự, đã công bố ba bài báo giải quyết được nhiều trường hợp với tập hợp số có kích thước nhỏ và lớn. Tuy nhiên, trường hợp các tập hợp có kích thước trung bình vẫn là phần chưa được xử lý.
Tuấn Huy và Sauermann bắt đầu quan tâm đến bài toán từ tháng 9 năm trước, sau khi tham dự một hội nghị tại Đức. Hai nhà toán học thử xáo trộn ngẫu nhiên tập hợp số và xây dựng quy trình xử lý những dãy có tổng bằng 0. Tiếp đó, họ sử dụng kỹ thuật toán học phức tạp gọi là “chống tập trung” (anti-concentration) để chứng minh rằng luôn tồn tại một cách sắp xếp các số thỏa mãn giả thuyết ban đầu.
Độ phức tạp của phương pháp này khiến Noah Kravitz, nhà toán học tại Đại học Oxford và là một trong những người từng giải quyết một phần giả thuyết, thừa nhận với Quanta Magazine rằng ông “chưa đủ can đảm để thực sự bắt tay vào thử nghiệm”.
Trong quá trình chứng minh, Tuấn Huy và Sauermann còn sử dụng phép phân tích Fourier. Đây là phương pháp cho phép biểu diễn các hàm số thành tổng của những sóng đơn giản. Nhờ đó, hai tác giả chứng minh rằng khi cộng các tập hợp số ngẫu nhiên, nhìn chung không có một tổng cụ thể nào có xác suất xuất hiện cao vượt trội so với các tổng khác.
Công trình của hai nhà toán học đã lấp được khoảng trống trong các nghiên cứu trước đó, qua đó góp phần chứng minh giả thuyết của Graham đối với những tập hợp có kích thước bất kỳ.
Các nhà toán học từng nghiên cứu bài toán này trước đó không khỏi bất ngờ trước tốc độ giải quyết vấn đề. “Họ có cách tiếp cận hoàn toàn khác biệt”, Alp Müyesser, nhà toán học tại Đại học Oxford, nhận xét.
(Ảnh: Claymath, Internet)
