Chỉ thị của Ban Bí thư yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị- xã hội tiếp tục quán triệt sâu sắc, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức về vị trí, vai trò chiến lược của đối ngoại nhân dân là một trong ba trụ cột đối ngoại, cùng với đối ngoại đảng, ngoại giao nhà nước tạo nên sức mạnh tổng hợp của nền ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp.

Công tác đối ngoại nhân dân là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của cả hệ thống chính trị và toàn dân, trong đó các tổ chức nhân dân, người dân, doanh nghiệp, doanh nhân, trí thức, văn nghệ sỹ, người Việt Nam ở nước ngoài… là trung tâm, là chủ thể và là lực lượng trực tiếp thực hiện.

Đối ngoại nhân dân góp phần quan trọng phát huy trí tuệ, bản sắc văn hóa và truyền thống nhân văn của dân tộc, huy động nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, nâng cao vai trò và đóng góp của Việt Nam trong nền chính trị thế giới, kinh tế toàn cầu và văn minh nhân loại, phục vụ thiết thực sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Ban Bí thư cũng yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, quản lý thống nhất của Nhà nước; bảo đảm thống nhất về định hướng, sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ, hiệu quả giữa các trụ cột đối ngoại. Nâng cao trách nhiệm người đứng đầu. Phát huy mạnh mẽ vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên (nòng cốt là Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam) và sự tham gia tích cực của người dân và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài…

Đề cao sự chân thành, tin cậy, tôn trọng lẫn nhau trong quan hệ với nhân dân các nước; coi trọng xây dựng lòng tin và quan hệ lâu dài; phát huy quan hệ với bạn bè truyền thống, đồng thời mở rộng, làm sâu sắc hơn quan hệ với các đối tác, đặc biệt là các nước láng giềng, các đối tác chiến lược toàn diện, đối tác chiến lược và đối tác quan trọng. Kiên trì đối thoại, tăng cường hiểu biết, thu hẹp khác biệt, mở rộng đồng thuận.

Chỉ thị 16 nhấn mạnh cần duy trì mạng lưới ủng hộ Việt Nam trên toàn cầu; mở rộng mạng lưới bạn bè, đối tác; phát huy lợi thế của đối ngoại nhân dân trong triển khai sức mạnh mềm quốc gia, góp phần củng cố nền tảng xã hội, tạo dựng lòng tin, gắn kết lợi ích, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa…

“Đổi mới tư duy triển khai công tác đối ngoại nhân dân. Chuyển đối ngoại nhân dân từ "tham gia" sang "đóng góp, kiến tạo"; từ "giao lưu, hữu nghị, vận động" sang "kết nối, gắn kết lợi ích"; từ "huy động nguồn lực đơn thuần" sang "kết nối tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các nguồn lực phát triển"; từ "chủ yếu dựa vào lực lượng chuyên trách" sang "phát huy vai trò chủ thể, nguồn lực của Nhân dân và sự tham gia chủ động của các tổ chức xã hội, địa phương, doanh nghiệp, người dân và người Việt Nam ở nước ngoài” – Ban Bí thư yêu cầu.

Đáng chú ý, Ban Bí thư yêu cầu cần đổi mới mạnh mẽ phương thức triển khai công tác đối ngoại nhân dân; xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, có trọng tâm, trọng điểm, kết hợp nhiệm vụ trước mắt với mục tiêu lâu dài, mở rộng quan hệ kết hợp với nâng cao chất lượng, hiệu quả hợp tác…

Xây dựng và thường xuyên cập nhật "bản đồ đối tác" đối ngoại nhân dân theo địa bàn, lĩnh vực và mức độ ưu tiên, làm cơ sở định hướng phát triển mạng lưới bạn bè, đối tác rộng khắp, đa tầng, đa lĩnh vực, có chiều sâu và bền vững. Chú trọng phát hiện, chủ động kết nối, bồi đắp quan hệ với thế hệ trẻ, trí thức, nhà khoa học, doanh nhân, văn nghệ sỹ, tổ chức xã hội và những cá nhân có uy tín, ảnh hưởng.

Chủ động đề xuất sáng kiến, tham gia định hình nội dung, chương trình nghị sự tại các cơ chế, diễn đàn nhân dân khu vực và quốc tế; từng bước hình thành các sáng kiến, diễn đàn, mạng lưới hợp tác do Việt Nam khởi xướng hoặc đồng kiến tạo, qua đó nâng cao tiếng nói, vị thế, khả năng tập hợp lực lượng và đóng góp của Việt Nam trong các vấn đề khu vực và quốc tế.

Nâng cao hiệu quả công tác phi chính phủ nước ngoài theo hướng minh bạch, có trọng tâm, gắn với các ưu tiên phát triển; chuyển từ "tiếp nhận thụ động" sang "chủ động định hướng, lựa chọn, theo dõi và đánh giá hiệu quả các chương trình, dự án".

Song song đó là gắn chặt đối ngoại nhân dân với nhiệm vụ phát triển đất nước và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia. Chú trọng những lĩnh vực như khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, đào tạo, văn hóa, du lịch, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Phát huy thế mạnh của đối ngoại nhân dân trong tiếp cận sâu rộng các nguồn lực xã hội quốc tế; khơi thông nguồn lực, tăng cường đoàn kết, gắn bó và phát huy vai trò cầu nối của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, chuyển hóa thành các chương trình, dự án hiệu quả, thiết thực, phục vụ các đột phá chiến lược của đất nước. Hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp tiếp cận đối tác, thị trường, tri thức và kinh nghiệm quản trị, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia chuỗi giá trị…

Phát huy hiệu quả ngoại giao văn hóa và phương thức "ngoại giao tâm công"; khai thác hiệu quả di sản văn hóa, giữ gìn bản sắc và lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa, con người Việt Nam, chuyển hóa các giá trị và uy tín của Việt Nam thành sức hấp dẫn, sự tôn trọng, tin cậy, đồng tình và ủng hộ rộng rãi của cộng đồng quốc tế.

Đổi mới, hiện đại hóa phương thức thông tin đối ngoại trên kênh nhân dân theo hướng chủ động, kịp thời, chính xác và thuyết phục. Gắn thông tin đối ngoại với giao lưu nhân dân, hợp tác doanh nghiệp và quảng bá hàng hóa, dịch vụ tiêu biểu, góp phần nâng cao thương hiệu quốc gia…

Chỉ thị 16 của Ban Bí thư cũng nêu rõ yêu cầu kiện toàn tổ chức bộ máy, cơ chế phối hợp; bảo đảm nguồn lực cho công tác đối ngoại nhân dân tương xứng với thế và lực mới của đất nước và xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác đối ngoại nhân dân có bản lĩnh chính trị vững vàng…