Theo tài liệu thu thập của phóng viên Báo Tri thức và Cuộc sống, quy trình lựa chọn nhà thầu cho các dự án xây dựng hạ tầng có sử dụng nguồn vốn đầu tư công hiện nay không đơn thuần là một cuộc đua thuần túy về giá trị tài chính. Ngược lại, chốt chặn kỹ thuật được xem là lằn ranh sinh tử, có ý nghĩa quyết định chất lượng và tuổi thọ của công trình sau khi bàn giao đưa vào sử dụng. Hệ thống dữ liệu công khai trên mạng đấu thầu quốc gia thời gian qua đã bộc lộ những biên bản đánh giá hồ sơ rất chi tiết, cho thấy nhiều doanh nghiệp xây lắp dù sở hữu năng lực giảm giá sâu vẫn bị tổ chuyên gia chấm thầu loại thẳng tay do cẩu thả trong việc lập biện pháp tổ chức thi công.

Hồ sơ gói thầu Chi phí phá dỡ khối nhà làm việc hiện trạng, thi công xây dựng thuộc dự án Nâng cấp, sửa chữa trụ sở làm việc xã Đông Thuận, xã Trường Thành, xã Trường Xuân do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Thới Lai làm chủ đầu tư (Mã TBMT: IB2600085159) là một minh chứng sống động cho quy trình kiểm soát kỹ thuật nghiêm ngặt này. Tại gói thầu xây lắp quy mô hơn 17,3 tỷ đồng này, Hợp tác xã Xây dựng Thanh Bình đã tiến hành liên danh cùng một doanh nghiệp khác là Công ty TNHH Vật liệu Xây dựng Hân Phát để nộp E-HSDT tham gia dự thầu. Biên bản mở thầu ghi nhận mức giá dự thầu sau giảm giá của Liên danh Hân Phát - Thanh Bình ở mức khá cạnh tranh là 14.800.262.932 đồng. Tuy nhiên, bộ hồ sơ này đã sớm phải nhận kết luận "Không đạt" ngay từ bước thẩm định tiêu chuẩn kỹ thuật.

Đi sâu bóc tách Báo cáo đánh giá E-HSDT được lập bởi Hội đồng tổ chuyên gia chấm thầu, những sai sót kỹ thuật trong hồ sơ của nhà thầu đã bị chỉ rõ một cách tường tận. Cụ thể, nhà thầu đã thuyết minh biện pháp bảo đảm chất lượng trong quá trình thi công lắp đặt máy bơm nước chữa cháy, hệ thống cấp nước chữa cháy và đường ống chữa cháy cho các hạng mục hệ thống báo cháy của gói thầu. Tuy nhiên, tổ chuyên gia xác định nội dung thuyết minh này là hoàn toàn không phù hợp với hồ sơ thiết kế và các yêu cầu kỹ thuật chuẩn xác của gói thầu đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt.

Cùng chung kịch bản lỗi kỹ thuật, một doanh nghiệp độc lập khác là Công ty TNHH Tư vấn và Đầu tư Xây dựng Tiến Quân nộp hồ sơ với mức giá dự thầu sau giảm giá là 14.766.021.354 đồng cũng bị tổ chuyên gia đánh giá "Không đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật nêu trong E-HSMT". Việc kiên quyết loại bỏ các bộ hồ sơ khiếm khuyết kỹ thuật đã giúp Liên danh trụ sở làm việc xã Đông Thuận, xã Trường Thành, xã Trường Xuân trở thành đơn vị duy nhất đạt điểm kỹ thuật tuyệt đối, từ đó rộng đường bước vào vòng mở hồ sơ tài chính và trúng thầu.

Việc các tổ chuyên gia chấm thầu loại bỏ thẳng tay những hồ sơ không bám sát yêu cầu bản vẽ thiết kế là hành động hoàn toàn phù hợp với tinh thần thượng tôn pháp luật xây dựng cơ bản. Căn cứ theo quy định tại khoản 3 Điều 39 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15, hệ thống tiêu chuẩn đánh giá về mặt kỹ thuật đối với các gói thầu xây lắp bắt buộc phải bao gồm tính hợp lý và khả thi của giải pháp kỹ thuật, biện pháp tổ chức tổ chức thi công, mức độ đáp ứng tiến độ, các tiêu chuẩn chất lượng của vật tư vật liệu và các phương án bảo đảm an toàn lao động ngoài công trường. Các nội dung này đã được định hình thành quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc trên môi trường điện tử thông qua các văn bản chỉ dẫn tại Nghị định 214/2025/NĐ-CP và Thông tư 79/2025/TT-BTC.

Vận dụng các kiến thức pháp lý đấu thầu để mổ xẻ hiện trạng này, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) nhấn mạnh mô hình lập luận: "Dữ liệu trích xuất từ Báo cáo đánh giá E-HSDT của dự án trụ sở hành chính tại Thới Lai cho thấy hội đồng tổ chuyên gia đã thực thi nhiệm vụ một cách rất công tâm, chi tiết và tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật. Luật Đấu thầu hiện hành nghiêm cấm việc chủ đầu tư chấp thuận cho nhà thầu sửa đổi, bổ sung các nội dung làm thay đổi bản chất kỹ thuật của hồ sơ dự thầu sau thời điểm đóng thầu. Do đó, quyết định loại bỏ nhà thầu của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Thới Lai là hoàn toàn chính xác, giúp bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật, ngăn ngừa hữu hiệu rủi ro thất thoát vốn công và bảo đảm an toàn tính mạng cho cán bộ, nhân dân sử dụng công trình về sau".

Thực tế loại thầu tại vòng kỹ thuật này là bài học đắt giá cho các doanh nghiệp xây lắp đang có tư duy chủ quan. Để có thể đứng vững và giành chiến thắng trong môi trường quản lý vốn đầu tư công ngày càng thắt chặt, việc chỉ tập trung vào chiến lược hạ giá thầu hay dựa dẫm vào các mối quan hệ quen biết cũ đã không còn là tấm bùa hộ mệnh. Các doanh nghiệp bắt buộc phải nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ kỹ sư thiết kế, lập hồ sơ E-HSDT một cách khoa học, cẩn trọng, am hiểu tường tận các chỉ dẫn kỹ thuật của hồ sơ mời thầu. Về phía các cơ quan quản lý và chủ đầu tư, việc kiên quyết nói không với những bộ hồ sơ thi công cẩu thả, hời hợt chính là giải pháp căn cơ nhất để nâng cao chất lượng các công trình hạ tầng công cộng.

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Đấu thầu Tại Cần Thơ: Trách nhiệm Chủ đầu tư trong đấu thầu và chỉ định thầu