Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, bức tranh tổng thể về hoạt động lựa chọn nhà thầu không chỉ thể hiện qua một vài dự án đơn lẻ mà còn bộc lộ rõ nét qua lăng kính dữ liệu hệ sinh thái. Việc một nhà thầu duy trì tỷ lệ trúng thầu áp đảo tại một địa phương cụ thể, đi kèm với các dấu hiệu chậm trễ trong khâu công khai thông tin và thương thảo giá, luôn là điểm nghẽn cần được các cơ quan giám sát làm rõ để bảo vệ tính hiệu quả của nguồn vốn đầu tư công, tuân thủ nghiêm ngặt Chỉ thị số 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Con số tiết kiệm vừa khít 5% và khoảng tối thông tin nửa tháng

Phân tích chi tiết gói thầu Thi công xây dựng công trình: Nâng cấp đường liên tổ 11, 12, 17 ấp 1 Giồng Sầm do Phòng Kinh tế xã Bình Đại (thuộc tỉnh Vĩnh Long mới sáp nhập) làm Chủ đầu tư đã bộc lộ nhiều điểm mờ đáng kinh ngạc. Gói thầu này áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn. Quyết định phê duyệt kết quả chỉ định thầu số 88/QĐ-PKT được ký ban hành ngày 02/06/2026 bởi Trưởng phòng Kinh tế là ông Đặng Minh Bửu.

Giá dự toán của gói thầu (theo Kế hoạch lựa chọn nhà thầu phê duyệt kèm Quyết định số 78/QĐ-PKT ngày 28/05/2026) là 1.734.287.001 đồng. Giá trúng thầu chỉ định cho Công ty Cổ phần Tư vấn Thiết kế và Xây dựng Song Phú được chốt ở mức 1.647.572.540 đồng. Đáng chú ý, số tiền tiết kiệm cho ngân sách nhà nước tại dự án này chỉ đạt đúng 86.714.461 đồng, tương ứng tỷ lệ tiết kiệm đạt vừa khít 5%.

Dưới góc độ pháp lý, do giá trị gói thầu này dưới ngưỡng 2 tỷ đồng, Phòng Kinh tế xã Bình Đại hoàn toàn được quyền chỉ định thầu rút gọn theo hạn mức thông thường mà không thuộc trường hợp bắt buộc phải giảm giá tối thiểu 5% theo quy định tại Điểm e Khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP (vốn chỉ áp dụng bắt buộc đối với các gói thầu xây lắp có tính chất tương tự lặp lại quy mô lớn trên 2 tỷ đồng). Mức giảm giá đúng 5% tại gói thầu này hoàn toàn là kết quả thương thảo trực tiếp giữa hai bên theo hướng dẫn của Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/05/2026 của Bộ Tài chính.

Tuy nhiên, việc một cuộc thương thảo giá tự nguyện lại mang về kết quả đạt tỷ lệ vừa khít 5% một cách tuyệt đối (giảm đúng 86.714.461 đồng trên dự toán 1.734.287.001 đồng) lại đặt ra một dấu hỏi lớn về tính thực chất. Thông thường, việc đàm phán giá xây dựng dựa trên định mức kỹ thuật, hao phí vật tư, nhân công và ca máy thực tế luôn tạo ra các con số giảm giá lẻ. Một tỷ lệ phần trăm chẵn tuyệt đối đến mức hoàn hảo này cho thấy quá trình đàm phán nhiều khả năng chỉ là hành vi "tính toán ngược" mang tính đối phó, nhằm chủ động hợp thức hóa số liệu hồ sơ cho nhà thầu Song Phú, thay vì thực chất đấu tranh thương thảo để tối ưu hóa nguồn ngân sách nhà nước.

Nghiêm trọng hơn, dù Quyết định số 88/QĐ-PKT được ký từ ngày 02/06/2026, nhưng phải đến tận ngày 17/06/2026, kết quả lựa chọn nhà thầu mới được Phòng Kinh tế xã Bình Đại đăng tải công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Độ trễ công bố lên tới 15 ngày là hành vi vi phạm thời gian công bố thông tin theo quy định tại Khoản 5 Điều 33 Nghị định 214/2025/NĐ-CP và Điểm a Khoản 1 Điều 8 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (quy định thời hạn tối đa là 05 ngày làm việc kể từ ngày ban hành quyết định phê duyệt kết quả). Khoảng trống thông tin nửa tháng này đã tạo ra một khoảng tối về dữ liệu, cản trở nghiêm trọng quyền tiếp cận thông tin và giám sát của cộng đồng.

Cảnh báo rủi ro vận hành dàn trải và thái độ im lặng từ nhà thầu

Bên cạnh đó, hồ sơ năng lực của nhà thầu Song Phú cũng phát đi tín hiệu cảnh báo đỏ về rủi ro thi công dàn trải, quá tải nguồn lực. Quy mô nhân sự cơ hữu của doanh nghiệp hiện vẫn chưa được Tổ chuyên gia chấm thầu xác nhận chính thức bằng văn bản mà mới ghi nhận theo con số tự kê khai trực tuyến. Thế nhưng, trong tháng 06/2026, Công ty Song Phú phải đồng thời triển khai ít nhất 04 công trình xây dựng lớn chồng chéo trực tiếp về mặt thời gian và trải dài trên nhiều địa bàn khác nhau:

Gói thầu Xây lắp Trường Tiểu học Nguyễn Chí Thanh (Phường Diên Hồng, TP HCM): Trúng thầu theo Quyết định số 25/QĐ-QLDA-NCT ngày 23/06/2026 với thời gian thi công 60 ngày.

Gói thầu Xây dựng Trường Tiểu học Võ Trường Toản (Phường Diên Hồng, TP HCM): Trúng thầu theo Quyết định số 26/QĐ-QLDA-VTT ngày 23/06/2026 với thời gian thi công 60 ngày.

Gói thầu Đường liên tổ Giồng Sầm (xã Bình Đại, tỉnh Vĩnh Long): Trúng thầu ngày 17/06/2026 (ngày đăng tải kết quả) với thời gian thực hiện hợp đồng 180 ngày theo Quyết định số 88/QĐ-PKT.

Gói thầu Trường Mẫu giáo Hương Nhãn (xã Tam Hiệp, tỉnh Vĩnh Long): Trúng thầu ngày 31/03/2026 theo Quyết định số 26/QĐ-BQLDA với thời gian thực hiện dở dang lên tới 450 ngày (kéo dài đến tháng 06/2027).

Với khối lượng công việc khổng lồ chồng chéo về mặt thời gian, vấn đề đặt ra là năng lực huy động các tổ đội thi công độc lập, nhân sự chủ chốt và thiết bị máy móc chuyên dụng của nhà thầu. Khoảng cách địa lý hàng trăm km giữa TP HCM và tỉnh Vĩnh Long đặt ra nghi vấn lớn về việc bố trí trùng lặp nhân sự chủ chốt (Chỉ huy trưởng công trình, cán bộ kỹ thuật) và thiết bị thi công chủ yếu (như thiết bị máy vận thăng từng bị phát hiện trùng lặp thời gian tại dự án khác). Hành vi này có rủi ro vi phạm quy định về uy tín đấu thầu tại Điều 20 Nghị định 214/2025/NĐ-CP. Mặc dù cơ quan báo chí đã chính thức gửi văn bản đề nghị cung cấp thông tin, làm rõ phương án phân bổ nhân sự, thiết bị thi công để tránh vi phạm các quy định hiện hành, nhưng cho đến nay, ban lãnh đạo Công ty Song Phú vẫn giữ thái độ né tránh và hoàn toàn im lặng.

Siết chặt kỷ cương đầu tư công và quy chiếu trách nhiệm người đứng đầu

Đánh giá về vấn đề dưới góc độ pháp lý, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư tỉnh Vĩnh Long) phân tích, sự kết hợp giữa việc một nhà thầu trúng thầu áp đảo tại một địa phương và các dấu hiệu bất thường trong việc chậm trễ công bố thông tin thầu là cơ sở pháp lý để dư luận đặt dấu hỏi lớn về trách nhiệm giải trình của các đơn vị mời thầu và chủ đầu tư. Việc Phòng Kinh tế xã Bình Đại chậm trễ công bố thông tin đến 15 ngày không chỉ vi phạm trực tiếp các điều khoản luật định mà còn tước đi quyền tiếp cận thông tin kịp thời của các cơ quan giám sát và cộng đồng, tạo tiền lệ xấu về việc buông lỏng kỷ cương trong hoạt động đấu thầu sử dụng vốn đầu tư công.

Về rủi ro thi công dàn trải, quá tải nguồn lực, Luật sư Võ Quang Vinh cảnh báo việc một nhà thầu cùng một lúc triển khai đồng thời nhiều dự án xây lắp lớn có thời gian thực hiện trùng lặp trực tiếp luôn chứa đựng nguy cơ vi phạm Điều 20 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP về uy tín của nhà thầu. Đặc biệt, nếu nhà thầu thực hiện hành vi kê khai trùng lặp nhân sự chủ chốt hoặc thiết bị thi công chủ yếu có thời gian làm việc trùng nhau tại các công trường khác nhau, theo quy định tại Khoản 2 Điều 29 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, nhà thầu sẽ bị loại và bị khóa tài khoản đấu thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trong thời hạn 03 tháng.

Nghiêm trọng hơn, nếu nhà thầu cố ý kê khai không trung thực nhằm làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu thì sẽ bị coi là hành vi gian lận theo Điểm b Khoản 4 Điều 16 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và bị xử lý cấm tham gia hoạt động đấu thầu từ 03 năm đến 05 năm theo Khoản 1 Điều 133 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Đây là lỗ hổng rất lớn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ, chất lượng thi công công trình và không loại trừ khả năng phát sinh hành vi bán thầu, chuyển nhượng thầu trái phép nếu không có sự quản lý, giám sát chặt chẽ từ phía chủ đầu tư.

Tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu rất rõ về việc siết chặt kỷ cương, đề cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ quan quản lý, chủ đầu tư; kiên quyết ngăn chặn, xử lý nghiêm các hành vi thông thầu, chuyển nhượng thầu trái pháp luật.

Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như chậm công bố kết quả lựa chọn nhà thầu hay nguy cơ quá tải nguồn lực thi công, cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu tại địa phương (Sở Tài chính tỉnh Vĩnh Long) cần chủ động kích hoạt cơ chế giám sát thường xuyên theo quy định tại Điều 132 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và tiến hành thanh tra, kiểm tra đột xuất để chấn chỉnh kịp thời.

Việc quy chiếu trách nhiệm giải trình và xem xét xử lý vi phạm đối với các chủ đầu tư, bên mời thầu như Phòng Kinh tế xã Bình Đại và Ban Quản lý Dự án khu vực Bình Đại là bước đi pháp lý cần thiết nhằm rà soát và loại bỏ các điểm mờ kỹ thuật, thiết lập môi trường đấu thầu thực sự công bằng, bảo đảm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.