Su-34 của Nga sở hữu kết cấu hoàn toàn khác biệt so với F-15E của Mỹ. Tại sao các nhà thiết kế lại lựa chọn một phương án bộ khí tài đáp (càng đáp) kỳ lạ đến vậy?
Hai bánh ở càng trước, cụm bánh đôi nối tiếp độc đáo ở càng sau và khoang lái bọc thép bằng titan — thiết kế của Su-34 chứa đựng những chi tiết mà người ta rất dễ bỏ qua.
Tuy nhiên, chính những chi tiết ấy lại cho thấy bài toán phức tạp mà các nhà thiết kế từng phải đối mặt. Kỹ sư vũ khí, chuyên gia phân tích của trang Voennysstranicy, ông Sergey Artamonov, đã bóc tách chi tiết những nét đặc trưng trên bộ càng đáp của mẫu máy bay ném bom tiền tuyến này.
Hai bánh ở càng trước: Sự ngẫu nhiên hay tính toán kỹ lưỡng?
Ở càng trước của Su-34, các nhà thiết kế đã bố trí hai bánh xe song song. Trong khi đó, ở mẫu F-15E Strike Eagle của Mỹ, chân chống trước lại có kết cấu hoàn toàn khác. Mới nhìn qua, sự khác biệt này tưởng chừng không đáng kể. Thế nhưng, khi thiết kế từng cụm chi tiết, các kỹ sư phải tính toán rất kỹ từ sơ đồ bố trí tổng thể, khối lượng máy bay cho đến tải trọng chịu đựng.
Trên Su-34, phi công ngồi sóng đôi bên nhau. Đáng chú ý, kíp lái đi vào khoang cabin thông qua hộc chứa càng trước, nơi có bố trí một thang leo tích hợp bên trong. Do đó, các nhà thiết kế không chỉ phải tính đến tải trọng chịu lực khi hạ cánh mà còn phải lưu ý đến sự tiện lợi khi kíp lái lên xuống máy bay.
Ngoài ra còn có nhiều yếu tố khác. Mũi máy bay Su-34 là nơi chứa các thiết bị điện tử hàng không, trong khi bản thân khoang lái lại được bọc thép bảo vệ. Việc sử dụng càng đôi giúp phân bổ đều tải trọng lên chân chống. Vì vậy, nếu chỉ giải thích việc xuất hiện hai bánh xe phía trước bằng một lý do duy nhất thì chắc chắn là chưa đầy đủ.
Bí mật cốt lõi ẩn giấu ở phía sau
Điểm thú vị hơn cả lại nằm ở cụm càng đáp chính phía sau. Su-34 sử dụng sơ đồ xe gồng (dạng giá đỡ) với hai bánh xe xếp nối tiếp trước - sau. Kết cấu này được tính toán để chịu được tải trọng rất lớn của một chiếc máy bay hạng nặng, đồng thời hỗ trợ vận hành tốt hơn tại các dã chiến hoặc sân bay có chất lượng bề mặt kém.
Chính ở chi tiết này, tư duy kỹ thuật của các nhà thiết kế mới được thể hiện rõ nét. Bộ càng đáp vừa phải chịu được toàn bộ trọng lượng máy bay khi đỗ trên mặt đất, vừa phải hấp thụ tải trọng động rất mạnh lúc chạm đất khi hạ cánh. Thêm vào đó, trong quá trình di chuyển trên bề mặt gồ ghề, những tác động lực phát sinh ngoài dự kiến là rất lớn.
Trong bài phân tích kỹ thuật, kỹ sư vũ khí Sergey Artamonov nhấn mạnh tính phức tạp và toàn diện của giải pháp này:
"Đánh giá một chiếc máy bay chỉ qua số lượng bánh xe thì chẳng khác nào nhận xét một chiếc xe tăng chỉ dựa vào độ dày của một tấm thép. Điều quan trọng nằm ở toàn bộ kết cấu: từ sự phân bổ tải trọng, độ bền của các cụm liên kết, khả năng giảm chấn cho đến năng lực duy trì trạng thái hoạt động trong những điều kiện khắc nghiệt. Su-34 được thiết kế như một cỗ máy chiến đấu hạng nặng, do đó mọi giải pháp kỹ thuật đều phải được xem xét trong mối tương quan với các nhiệm vụ đặt ra."
Có thật là Su-34 có thể hạ cánh ở bất cứ đâu?
Câu trả lời là Không. Dù được trang bị bộ càng đáp gia cường, một chiếc máy bay phản lực hạng nặng vẫn không thể cất/hạ cánh an toàn trên mọi loại địa hình. Khả năng này phụ thuộc rất lớn vào tình trạng lớp phủ bề mặt, sức chịu tải của mặt đất, chiều dài đường băng cũng như công tác hậu cần - kỹ thuật tại sân bay.
Cụm bánh đôi nối tiếp giúp phân bổ tải trọng tốt hơn và mở rộng khả năng cất/hạ cánh ở các sân bay có chất lượng đường băng hạn chế. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là Su-34 có thể hạ cánh không giới hạn xuống những cánh đồng mềm nát hay lầy lội.
Máy bay vẫn bắt buộc phải có đường băng chuẩn bị sẵn, dịch vụ bảo trì kỹ thuật, nhiên liệu và các thiết bị chuyên dụng để phục vụ việc nạp vũ khí hàng không. Do đó, một giải pháp thiết kế độc đáo không thể thay thế hoàn toàn cho các yêu cầu bắt buộc về cơ sở hạ tầng sân bay.
Su-34 và F-15E: Tại sao đặt lên bàn cân so sánh lại không hề đơn giản?
Việc so sánh với F-15E của Mỹ cho thấy các trường phái thiết kế khác nhau sẽ lựa chọn những giải pháp kỹ thuật khác nhau. Tuy nhiên, bản thân sơ đồ càng đáp không thể là bằng chứng chứng minh sự vượt trội tuyệt đối của dòng máy bay này so với dòng máy bay kia.
Các kỹ sư Nga sáng tạo ra Su-34 dựa trên sơ đồ bố trí, khối lượng và nhiệm vụ đặc thù của một dòng máy bay ném bom tiền tuyến. Trong khi đó, F-15E lại phát triển như một biến thể tấn công từ dòng tiêm kích F-15 huyền thoại. Do đó, hai mẫu máy bay này không chỉ khác nhau ở cấu trúc bộ càng đáp, mà còn khác biệt về hệ thống thiết bị, kết cấu tổng thể và các yêu cầu vận hành.
Chính vì vậy, việc so sánh cần phải dựa trên toàn bộ các thông số tổng hợp: bao gồm tải trọng cho phép, tuổi thọ chi tiết, yêu cầu về sân bay và khả năng bảo trì sửa chữa. Chỉ có tiếp cận như vậy mới giúp đánh giá các giải pháp kỹ thuật một cách khách quan, không thổi phồng.
Dù sao đi nữa, trường phái kỹ thuật của Nga vẫn có những điểm rất đáng trân trọng. Một giải pháp thiết kế thành công không nhất thiết phải trông thật ngoạn mục hay phô trương. Điều cốt lõi là nó thực hiện nhiệm vụ được giao hiệu quả đến mức nào.
Tư duy kỹ thuật nằm ở từng chi tiết
Su-34 thu hút sự chú ý không chỉ ở bộ càng đáp kỳ lạ. Thiết kế của nó là sự kết hợp hoàn hảo giữa cabin hai chỗ ngồi, hệ thống bọc thép bảo vệ, các thiết bị hàng không chuyên dụng và hệ thống càng đáp chính được gia cố hạng nặng. Tất cả những giải pháp này đều hướng tới một mục tiêu chung: đảm bảo hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu trong điều kiện tải trọng cực lớn và những yêu cầu khắt khe đặt ra cho kíp lái.
Ngoài ra, độ tin cậy của máy bay phụ thuộc vào sự phối hợp nhịp nhàng giữa vô số cụm chi tiết và hệ thống. Do đó, việc đi tìm một "bí mật kỹ thuật" vạn năng duy nhất sẽ là một sai lầm. Giá trị thực sự được chứng minh bằng hiệu quả hoạt động của toàn bộ kết cấu.
Chính vì lý do này mà bộ càng đáp của Su-34 rất đáng được chú ý. Bánh đôi phía trước và cụm bánh nối tiếp phía sau không đơn thuần là những điểm nhấn ngoại hình. Đó là những giải pháp kỹ thuật cụ thể, đằng sau đó là hàng loạt phép tính toán, những giới hạn kỹ thuật và kinh nghiệm tích lũy trong việc chế tạo không quân chiến đấu hạng nặng.
