Não mô cầu là bệnh truyền nhiễm đặc biệt nguy hiểm, có tốc độ diễn tiến rất nhanh và tỷ lệ tử vong cao nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Trên thực tế lâm sàng, căn bệnh này thường khởi phát với các biểu hiện nhẹ, dễ khiến người bệnh và cả người xung quanh chủ quan, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng chỉ trong thời gian ngắn.

Mới đây, một thanh niên 22 tuổi được đưa vào Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong tình trạng nguy kịch. Trước đó, người bệnh chỉ sốt nhẹ và đau đầu thoáng qua trong nhiều giờ, vẫn sinh hoạt bình thường. Tuy nhiên, đến sáng ngày nhập viện, bệnh nhân rơi vào tình trạng rối loạn tri giác, lơ mơ, không đáp ứng khi gọi hỏi, buộc phải nhập viện cấp cứu, thở máy và điều trị hồi sức tích cực. Kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhân nhiễm vi khuẩn não mô cầu.

Bệnh nhân điều trị bệnh viêm màng não do não mô cầu.

Theo các chuyên gia, đây là bệnh truyền nhiễm được xếp vào nhóm nguy hiểm bậc nhất do khả năng tiến triển cực nhanh và nguy cơ không qua khỏi rất cao. Những năm gần đây, bệnh do não mô cầu xâm lấn có xu hướng quay trở lại tại nhiều địa phương, với các ca nặng và tử vong xuất hiện rải rác, đặt ra thách thức lớn cho công tác phòng, chống dịch trong cộng đồng.

PGS.TS Nguyễn Kim Thư, Trưởng khoa Nhiễm khuẩn tổng hợp, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, thời gian ủ bệnh não mô cầu có thể kéo dài từ 2 đến 10 ngày. Tuy nhiên, khi đã khởi phát, bệnh tiến triển rất nhanh, có thể tính bằng từng giờ. Nếu không được xử trí kịp thời, vi khuẩn sẽ xâm nhập vào máu và não, gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và tử vong trong thời gian ngắn.

Điều nguy hiểm là các triệu chứng ban đầu của bệnh rất mơ hồ, dễ nhầm với cúm hoặc các bệnh nhiễm virus thông thường. Người bệnh thường chỉ có biểu hiện sốt, mệt mỏi, đau đầu, buồn nôn. Khi xuất hiện các dấu hiệu rõ hơn như rối loạn tri giác, co giật, cứng gáy, đau cổ hoặc ban xuất huyết hoại tử, bệnh thường đã ở giai đoạn nặng.

Não mô cầu lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, thông qua giọt bắn, tiếp xúc gần hoặc sinh hoạt trong môi trường tập thể đông người. Đáng lưu ý, có từ 5-25% người khỏe mạnh mang vi khuẩn não mô cầu trong mũi họng nhưng không có triệu chứng, trở thành nguồn lây âm thầm trong cộng đồng, đặc biệt tại ký túc xá, doanh trại, nhà máy và khu công nghiệp.

Các nhóm nguy cơ cao gồm trẻ nhỏ từ 6 tháng đến 3 tuổi, thanh thiếu niên, người suy giảm miễn dịch và những người sống, làm việc trong môi trường khép kín, đông người. Trong thực tế, việc chẩn đoán sớm bệnh não mô cầu vẫn là thách thức lớn, nhất là tại tuyến y tế cơ sở, nơi còn hạn chế các xét nghiệm chuyên sâu.

PGS.TS.BS Phạm Quang Thái, Phó khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương cho biết, nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong do não mô cầu có thể lên tới 50% trong vòng 24-48 giờ. Ngay cả khi được điều trị tích cực, tỷ lệ này vẫn ở mức 8-15%, và khoảng 20% người sống sót phải chịu di chứng thần kinh hoặc thể chất lâu dài.

Theo hệ thống giám sát của Bộ Y tế, từ đầu năm đến nay, cả nước ghi nhận 95 ca mắc não mô cầu, tăng nhiều lần so với cùng kỳ năm 2024. Một số trường hợp tử vong đã được xác nhận tại Bắc Ninh và TP.HCM. Riêng khu vực phía Nam ghi nhận 27 ca mắc, trong đó có những bệnh nhi nhập viện trong tình trạng sốc nhiễm khuẩn. Tại Thái Bình, một ổ dịch đã khiến 74 người phải giám sát y tế.

Trước diễn biến khó lường của bệnh, các chuyên gia khẳng định tiêm vaccine là biện pháp phòng ngừa chủ động, hiệu quả nhất hiện nay. Người dân được khuyến cáo tiêm các loại vaccine có khả năng bao phủ các nhóm huyết thanh A, B, C, W và Y. Trẻ nhỏ và thanh thiếu niên là nhóm cần được ưu tiên tiêm phòng sớm, kết hợp thực hiện các biện pháp phòng bệnh cơ bản để giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng.