Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, trong bối cảnh toàn quốc triển khai mô hình hành chính tinh gọn theo Nghị quyết số 202/2025/QH15, thẩm quyền tự chủ đầu tư công được phân cấp mạnh mẽ cho các địa phương nhằm tối ưu nguồn lực ngân sách.

Tuy nhiên, chuỗi gói thầu hạ tầng công cộng quy mô lớn được tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng trong tháng 06/2026 tại địa bàn Phường Phú Lâm, TP HCM lại bộc lộ những dấu hiệu bất thường mang tính hệ thống. Việc liên tục xuất hiện kịch bản "một mình một ngựa", kết hợp với việc sửa đổi Hồ sơ mời thầu điện tử (E-HSMT) sát giờ đóng thầu đã đưa doanh nghiệp "quen mặt" là Công ty Cổ phần Xây dựng Thiết bị Tân Hoàng vào thế độc tôn trúng thầu với biên độ tiết kiệm ngân sách ở mức thấp.

Giải phẫu chuỗi gói thầu hạ tầng: Kịch bản độc diễn sát giá dự toán

Đi sâu vào giải phẫu dữ liệu dòng vốn đầu tư công tại Phường Phú Lâm, TP HCM, dư luận không khỏi ngỡ ngàng trước tỷ lệ chênh lệch giá thầu "nhỏ giọt" tại các dự án do Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị Phường Phú Lâm làm Chủ đầu tư kiêm Bên mời thầu.

Cụ thể, tại Gói thầu số 1: Thi công xây lắp nâng cấp cải tạo các tuyến đường, cụm hẻm trên địa bàn phường từ Khu phố 21 đến Khu phố 25 (Mã TBMT: IB2600229200), giá dự toán được phê duyệt là 16.602.858.817 đồng. Đến ngày 15/06/2026, ông Phạm Nguyễn Trí Hòa – Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị Phường Phú Lâm đã đặt bút ký Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 149/QĐ-KTHTĐT, công nhận Công ty Cổ phần Xây dựng Thiết bị Tân Hoàng trúng thầu với giá 16.368.989.279 đồng. Nguồn vốn ngân sách thành phố hỗ trợ có mục tiêu trị giá hơn 16 tỷ đồng sau quá trình "đấu thầu rộng rãi" chỉ tiết kiệm 233.869.538 đồng cho ngân sách nhà nước, tương ứng tỷ lệ tiết kiệm cực thấp là 1,41%.

Mạch độc diễn tiếp tục lặp lại gần như tuyệt đối ở các gói thầu xây lắp tiếp theo diễn ra cùng thời điểm. Tại gói thầu Thi công xây lắp từ Khu phố 26 đến Khu phố 29 (Mã TBMT: IB2600229093) có giá gói thầu 16.604.381.653 đồng, Công ty Tân Hoàng là đơn vị duy nhất nộp E-HSDT và dễ dàng trúng thầu với giá 16.323.807.331 đồng theo Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 155/QĐ-KTHTĐT ngày 25/06/2026 do ông Phạm Nguyễn Trí Hòa ký, đạt tỷ lệ tiết kiệm 1,69% (cắt giảm được 280.574.322 đồng cho ngân sách).

Đến cuối tháng 6, tại gói thầu Thi công xây lắp cải tạo khu vực sân phía trước và mặt đường số 1, 2, 3 xung quanh Chợ Phú Lâm (Mã TBMT: IB2600228921), với mức giá dự toán 17.116.100.684 đồng, nhà thầu Tân Hoàng tiếp tục "một mình một chợ" nộp thầu và giành chiến thắng với giá trúng thầu 16.941.652.540 đồng theo Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 157/QĐ-KTHTĐT ngày 26/06/2026 do ông Phạm Nguyễn Trí Hòa ký. Tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở gói thầu này đạt 1,02% (tiết kiệm được 174.448.144 đồng).

Tổng giá trị nguồn vốn đầu tư công đổ vào 03 dự án này đạt 50.323.341.154 đồng nhưng tổng số tiền tiết kiệm thực tế đạt được cho nhà nước chỉ 688.891.994 đồng.

Bất thường điều chỉnh tiêu chí E-HSMT sát ngày đóng thầu

Bản chất của hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng là nhằm thu hút tối đa năng lực các nhà thầu trên thị trường tham gia cạnh tranh sòng phẳng, qua đó sàng lọc ra mức giá tối ưu nhất cho công sản. Thế nhưng, vì sao cả 3 gói thầu xây lắp quy mô lớn (từ 16 đến 17 tỷ đồng) trên cùng địa bàn Phường Phú Lâm lại hoàn toàn "đóng băng" tính cạnh tranh, triệt tiêu cơ hội của tất cả các nhà thầu khác? Câu trả lời nằm ở những động thái kỹ thuật đầy bất ngờ trong khâu thiết lập E-HSMT của bên mời thầu.

Hồ sơ rà soát pháp lý cho thấy, tại mục E-CDNT 27.3 thuộc E-HSMT ban đầu của 02 gói thầu gồm gói KP 26-29 (Mã TBMT: IB2600229093) và gói Chợ Phú Lâm (Mã TBMT: IB2600228921), đơn vị tư vấn đấu thầu là Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Uyên Châu Phát đã đưa ra quy định giới hạn tỷ lệ giao thầu phụ ở mức vô cùng khắt khe là 10%. Đây được xem là một rào cản kỹ thuật rất lớn, trực tiếp hạn chế sự liên kết hoặc tham gia của các doanh nghiệp tầm trung và nhỏ. Tuy nhiên, điều gây bất ngờ lớn nhất chính là việc vào ngày 26/05/2026 – thời điểm sát nút ngày đóng thầu, Chủ đầu tư đã phê duyệt điều chỉnh E-HSMT, nâng tỷ lệ giao thầu phụ từ 10% lên 30% với lý do trùng hợp đến kỳ lạ là "sửa lỗi nhập liệu".

Việc cài cắm một tiêu chí mang tính hạn chế cạnh tranh ở giai đoạn đầu khiến các nhà thầu khác khó tiếp cận hoặc chuẩn bị phương án dự thầu từ sớm. Để rồi khi tiêu chí này được nới lỏng "sát giờ G" bằng văn bản sửa lỗi đăng tải ngày 26/05/2026, thời gian chuẩn bị hồ sơ thực tế cho tới lúc đóng thầu (ngày 01/06/2026 lúc 09:00) chỉ còn vỏn vẹn 6 ngày (bao gồm cả ngày nghỉ cuối tuần). Quỹ thời gian quá ngắn này là không đủ để các đơn vị bên ngoài kịp khảo sát, tái cấu trúc phương án thi công và thương thảo với đối tác thầu phụ. Hệ quả tất yếu là chỉ có duy nhất Công ty Cổ phần Xây dựng Thiết bị Tân Hoàng độc diễn nộp hồ sơ và sở hữu trọn vẹn dòng vốn tại các gói thầu này với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách "nhỏ giọt" chỉ từ 1,02% đến 1,69%

Góc nhìn phản biện pháp lý từ chuyên gia

Dưới góc nhìn pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương (Đoàn Luật sư TP HCM) phân tích: “Khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) nghiêm cấm hành vi nêu điều kiện trong hồ sơ mời thầu nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu hoặc tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng. Việc Chủ đầu tư cài cắm hạn mức thầu phụ thấp rồi bất ngờ thay đổi sát ngày đóng thầu cần được làm rõ trách nhiệm giải trình. Mặc dù lý do đưa ra là 'sửa lỗi nhập liệu', nhưng về mặt thực tiễn hành chính mới, hành vi này vô hình trung bóp nghẹt tính minh bạch, vi phạm tinh thần Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác đấu thầu”.

Đồng quan điểm, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ bày tỏ sự quan ngại sâu sắc về hiệu quả chi tiêu công công ích: “Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/05/2026 của Bộ Tài chính đã siết rất chặt công tác quản lý giá gói thầu và yêu cầu các địa phương nâng cao chất lượng lập dự toán, khuyến khích thương thảo giảm giá để tối ưu hóa nguồn vốn ngân sách. Một cơ quan hành chính địa phương có 100% gói thầu xây lắp lớn chỉ đạt tỷ lệ tiết kiệm quanh mức 1% là chỉ số báo động đỏ. Theo Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, tỷ lệ gói thầu rộng rãi chỉ có 01 nhà thầu tham dự cao bất thường là cơ sở cốt lõi để các cơ quan thanh tra tài chính đưa Chủ đầu tư này vào danh sách giám sát đặc biệt”.

Việc liên tục sửa đổi hồ sơ sát nút tạo thế độc quyền cho nhà thầu Tân Hoàng tại Phường Phú Lâm đang đặt ra dấu hỏi lớn về trách nhiệm của người đứng đầu là ông Phạm Nguyễn Trí Hòa trước pháp luật đấu thầu hiện hành. Liệu năng lực thực tế của Công ty Tân Hoàng có thực sự đáp ứng việc triển khai song song hàng loạt dự án cùng lúc hay không, và kịch bản này còn tiếp diễn ở các địa bàn nào khác?

Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Nghịch lý đấu thầu tại Phường Phú Lâm TP HCM: Tân Hoàng giảm giá sâu ở TP Đồng Nai