Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, trong năm 2026, Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Hồng Hà Vina liên tục được công bố trúng nhiều gói thầu xây lắp và công ích trên địa bàn phường Đông Hưng Thuận, TP HCM. Điều đáng bàn là các gói thầu này đều có tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước ở mức hạn chế, thậm chí có gói thầu ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm 0%. Thực tế này đang đặt ra nhiều bài toán cân não về tính cạnh tranh thực chất, sự công bằng, minh bạch cũng như hiệu quả phân bổ dòng vốn đầu tư công tại chính quyền cấp cơ sở.

Những con số tiết kiệm chạm đáy và kịch bản đối thủ trượt thầu khó hiểu

Cụ thể, tại gói thầu Xây lắp thuộc dự án Sửa chữa, Cải tạo Văn phòng khu phố phường Đông Hưng Thuận mang mã số thông báo mời thầu IB2600210952, những con số trích xuất từ hồ sơ đã cho thấy một bức tranh quản lý ngân sách rất đáng chú ý. Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 93/QĐ-VP ngày 02/06/2026 do ông Lê Duy Giáp, chức vụ Chánh Văn phòng HĐND và UBND phường Đông Hưng Thuận ký ban hành, công nhận Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Hồng Hà Vina là đơn vị trúng thầu hợp pháp.

Giá dự toán của gói thầu này được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt ở mức 1.660.401.289 đồng. Trong khi đó, giá trúng thầu chính thức của Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Hồng Hà Vina được xác định là 1.643.893.766 đồng. Bằng một phép tính toán học cơ bản, số tiền tiết kiệm được cho ngân sách nhà nước tại gói thầu chào hàng cạnh tranh qua mạng này chỉ hơn 16 triệu đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm ở mức 0,99%.

Đi sâu vào bóc tách báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu do Công ty Cổ phần Tư vấn Đấu thầu S400 thực hiện, dư luận không khỏi băn khoăn về kịch bản loại thầu của đối thủ cạnh tranh trực tiếp. Hồ sơ ghi nhận Công ty Cổ phần Sản xuất Thương mại Gia Võ đã chủ động tham gia nộp hồ sơ và bỏ thầu với mức giá cực kỳ cạnh tranh là 1.435.721.623 đồng, giảm sâu đến 13,5% so với giá trần của gói thầu. Tuy nhiên, dù đưa ra một phương án tài chính có lợi vô cùng lớn cho ngân sách địa phương, doanh nghiệp này lại lập tức bị loại ở bước đánh giá năng lực kỹ thuật.

Lý do trượt thầu được tổ chuyên gia trích dẫn nguyên văn là do đề xuất biện pháp tổ chức thi công sơ sài, tiến độ quá đại khái, đồng thời thiếu hoàn toàn biểu đồ huy động nhân sự và thiết bị thi công theo yêu cầu bắt buộc của hồ sơ mời thầu. Việc một nhà thầu xây dựng chuyên nghiệp đi dự thầu nhưng lại để thiếu sót những tài liệu căn bản nhất đã gián tiếp tạo điều kiện thuận lợi tuyệt đối cho Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Hồng Hà Vina trúng thầu sát giá dự toán.

Đánh giá về vấn đề này dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thị Hương cho biết, hiện tượng một đối thủ bỏ giá cực thấp nhưng để trượt ở một lỗi kỹ thuật sơ đẳng trong hồ sơ năng lực thường khiến dư luận đặt dấu hỏi lớn. Dù lỗi kỹ thuật là căn cứ loại bỏ hợp lệ theo quy định, nhưng khi kịch bản này diễn ra giúp một nhà thầu quen mặt dễ dàng băng băng về đích với giá cao sát trần, các cơ quan chức năng cần thiết phải vào cuộc rà soát quy trình rạch ròi, loại trừ các dấu hiệu dàn xếp hồ sơ làm quân xanh lót đường. Những hành vi này vi phạm nghiêm trọng các điều cấm trong hoạt động đấu thầu quy định tại Điều 16 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15.

Điểm nghẽn tối ưu hóa chi phí tại gói thầu chỉ định thầu rút gọn

Sự việc sát giá dự toán tại phường Đông Hưng Thuận không chỉ dừng lại ở gói thầu xây lắp văn phòng khu phố nêu trên. Đáng chú ý hơn, tại gói thầu dịch vụ phi tư vấn xây dựng cổng chào trang trí tại giao lộ đường Trường Chinh với đường Nguyễn Văn Quá và giao lộ đường Trường Chinh với Phan Văn Hớn, bức tranh tối ưu hóa ngân sách công càng bộc lộ rõ điểm nghẽn. Đây là gói thầu áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn.

Tại Quyết định số 84/QĐ-VP ngày 06/05/2026 cũng do ông Lê Duy Giáp, Chánh Văn phòng HĐND và UBND phường Đông Hưng Thuận ký phê duyệt, Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Hồng Hà Vina tiếp tục được xướng tên trúng thầu với tư cách là nhà thầu duy nhất được chỉ định. Giá dự toán gói thầu được phê duyệt là 186.735.194 đồng, và giá trúng thầu chính xác đến từng toán số hàng đơn vị cũng là 186.735.194 đồng. Điều này đồng nghĩa với việc tỷ lệ tiết kiệm ngân sách đạt mức 0,00% tuyệt đối, không giảm trừ được một đồng nào cho nguồn vốn công ích của địa phương.

Chuyên gia đấu thầu Lê Hân phân tích, chiếu theo các quy định của pháp luật đấu thầu hiện hành, yêu cầu về việc bảo đảm tính cạnh tranh, tối ưu hóa dòng vốn chi tiêu công là nhiệm vụ cốt lõi của mọi chủ đầu tư. Mặc dù đây là gói dịch vụ phi tư vấn và không bắt buộc áp dụng mức tiết kiệm cứng giảm tối thiểu 5% như gói thầu xây lắp quy định tại Nghị định 214/2025/NĐ-CP, nhưng việc đàm phán thương thảo hợp đồng đạt tỷ lệ tiết kiệm 0% tuyệt đối thể hiện sự thiếu quyết liệt của cơ sở trong việc tối ưu ngân sách.

Việc để xảy ra tình trạng các gói thầu trúng sát giá, tỷ lệ tiết kiệm chạm đáy đi ngược lại tinh thần chỉ đạo quyết liệt của cơ quan quản lý nhà nước tại Chỉ thị số 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Công văn số 5557/BTC-QLĐT của Bộ Tài chính.

Yêu cầu khắt khe về trách nhiệm giải trình của người đứng đầu

Từ những dữ liệu thu thập được trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, bài toán trách nhiệm quản lý dòng vốn đầu tư công đang được quy chiếu trực tiếp về Chủ đầu tư là Văn phòng HĐND và UBND phường Đông Hưng Thuận. Đặc biệt, trong bối cảnh nền hành chính quốc gia bước vào kỷ nguyên quản lý mới, tinh gọn bộ máy và trao quyền tự chủ tài chính tối đa cho cấp cơ sở, yêu cầu về sự minh bạch và trách nhiệm giải trình lại càng được đặt lên hàng đầu. Quyền lực dòng vốn càng được phân cấp mạnh mẽ về cơ sở theo mô hình quản lý mới thì cơ chế hậu kiểm, trách nhiệm giải trình càng phải khắt khe.

Những dấu hiệu bất thường trong khâu đánh giá loại bỏ đối thủ cạnh tranh Công ty Cổ phần Sản xuất Thương mại Gia Võ, cũng như khâu thương thảo giá trị các gói thầu công ích đang cần một lời giải thích minh bạch từ ông Lê Duy Giáp cùng các bộ phận chuyên môn. Điều này nhằm chứng minh nguồn vốn ngân sách đã thực sự được sử dụng một cách hiệu quả, tuân thủ nghiêm minh các quy định pháp luật hiện hành và loại trừ hoàn toàn các dấu hiệu "cài cắm" hoặc định hướng nhà thầu.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 2:] Hiện tượng độc thầu tại phường Trung Mỹ Tây, TP HCM: Dấu hỏi tư vấn Nhật Minh Tiến