Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, tỷ lệ tiết kiệm ngân sách nhà nước thông qua hoạt động đấu thầu luôn là thước đo quan trọng nhất để đánh giá tính hiệu quả, minh bạch trong công tác quản lý dòng vốn của các chủ đầu tư. Tuy nhiên, khi đưa các gói thầu có sự góp mặt của Công ty TNHH Xây dựng Công trình 268 Lâm Đồng lên bàn cân phân tích, một bức tranh hoàn toàn đối lập về tính cạnh tranh và hiệu quả kinh tế đã lộ diện. Sự chênh lệch tỷ lệ tiết kiệm giữa các gói thầu có tính đối kháng và những gói thầu nhà thầu này "một mình một ngựa" băng về đích đang đặt ra nhiều dấu hỏi lớn.

Bức tranh đối lập từ hai kịch bản đấu thầu

Để nhìn nhận khách quan về năng lực cạnh tranh thực tế của Công ty TNHH Xây dựng Công trình 268 Lâm Đồng (sau đây gọi tắt là Công ty 268 Lâm Đồng), cần đối chiếu trực diện số liệu giữa các cuộc đua khốc liệt và những gói thầu vắng bóng đối thủ.

Minh chứng điển hình cho môi trường cạnh tranh thực chất mang lại hiệu quả cao là Gói thầu số 03: Thi công xây dựng công trình duy tu, sửa chữa đường ĐH1 và ĐH2 đoạn qua địa bàn xã Tân Hội, tỉnh Lâm Đồng. Gói thầu này do Văn phòng HĐND & UBND xã Tân Hội làm Chủ đầu tư, được tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng với mã TBMT IB2600224604. Tại Quyết định phê duyệt số 78/QĐ-VP ngày 06/06/2026 do ông Huỳnh Quốc Bảo Huy (Chánh Văn phòng) ký, giá dự toán của gói thầu được ấn định ở mức 5.585.309.121 đồng.

Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia ghi nhận sự tranh tài quyết liệt tại gói thầu này giữa hai đơn vị: Công ty TNHH Triệu Khánh và Liên danh Công ty 268 Lâm Đồng - Công ty Hoàng Minh. Kết quả mở thầu cho thấy, Liên danh Công ty 268 Lâm Đồng đưa ra mức giá dự thầu là 5.508.698.494 đồng. Tuy nhiên, dưới áp lực cạnh tranh sòng phẳng, Công ty TNHH Triệu Khánh đã bỏ giá 5.157.930.245 đồng và giành chiến thắng. Sự đối kháng trực diện về giá giữa hai nhà thầu đã giúp ngân sách nhà nước tại địa phương tiết kiệm được hơn 427 triệu đồng (chính xác là 427.378.876 đồng), tương đương tỷ lệ tiết kiệm lên tới 7,65%. Đây là một tỷ lệ rất tốt, phản ánh đúng bản chất của đấu thầu là tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư công.

Trái ngược hoàn toàn với không khí sôi động và hiệu quả tại xã Tân Hội, Gói thầu 01: Thi công xây dựng hoàn thiện cơ sở hạ tầng Chợ Phú Sơn tại xã Phú Sơn Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng lại diễn ra trong một kịch bản im ắng bất thường. Gói thầu này do Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Phú Sơn Lâm Hà làm Chủ đầu tư, tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng (Mã TBMT: IB2600174220).

Tại Quyết định số 29/QĐ-TTDVTH do bà Nguyễn Thị Thơm, Giám đốc Trung tâm ký phê duyệt ngày 13/05/2026, giá gói thầu là 2.219.414.211 đồng. Mặc dù tính chất chỉ là một công trình xây lắp hạ tầng cơ bản, nhưng tuyệt nhiên không có bất kỳ một nhà thầu nào khác tham gia nộp hồ sơ cạnh tranh. Việc rơi vào tình trạng "một mình một ngựa" đã giúp Công ty 268 Lâm Đồng dễ dàng trúng thầu sát nút với mức giá 2.182.836.729 đồng. Với kịch bản "độc diễn" này, ngân sách nhà nước chỉ tiết kiệm được vỏn vẹn 36.577.482 đồng, tương ứng tỷ lệ nhỏ giọt 1,65%.

Dấu hỏi về rào cản kỹ thuật và chỉ định thầu "rút gọn"

Sự chênh lệch quá lớn về hiệu quả kinh tế giữa hai gói thầu trên cùng một địa bàn (đạt tỷ lệ tiết kiệm 7,65% khi có đối thủ cạnh tranh sòng phẳng tại xã Tân Hội so với mức vỏn vẹn 1,65% khi rơi vào thế "một mình một ngựa" tại xã Phú Sơn Lâm Hà) đã phơi bày một quy luật tất yếu: Tính cạnh tranh thực chất quyết định trực tiếp đến giá trị ngân sách được bảo toàn. Khi bị đặt vào môi trường đối kháng về giá, nhà thầu buộc phải tối ưu hóa chi phí để tự cứu mình. Ngược lại, khi vắng bóng đối thủ, giá trúng thầu lập tức được kéo sát về mức trần dự toán, triệt tiêu hoàn toàn động lực giảm giá của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, hồ sơ dữ liệu còn ghi nhận sự xuất hiện của Công ty TNHH Xây dựng Công trình 268 Lâm Đồng tại các dự án áp dụng hình thức "Chỉ định thầu rút gọn" do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực Đức Trọng làm Chủ đầu tư. Cụ thể gồm gói thầu "Thi công duy tu dặm vá các tuyến đường..." (trúng thầu 877.129.195 đồng) và gói "Thi công tháo dỡ dải phân cách..." (trúng thầu 889.646.630 đồng).

Đối chiếu với các quy định pháp lý, đây là các gói thầu thuộc trường hợp chỉ định thầu quy định tại điểm e khoản 2 Điều 78 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Theo hướng dẫn của Bộ Tài chính tại điểm a khoản 1 Công văn số 5557/BTC-QLĐT về thực hiện giải pháp tiết kiệm trong đấu thầu đầu tư công, đối với các gói thầu xây lắp áp dụng cơ chế chỉ định thầu này, chủ đầu tư bắt buộc phải thực hiện thương thảo về giá với nhà thầu để bảo đảm hiệu quả tiết kiệm tối thiểu đạt 5% so với giá gói thầu được duyệt.

Phân tích về những điểm nghẽn này, Luật sư Võ Quang Vinh (Đoàn Luật sư tỉnh Vĩnh Long) đánh giá: "Dữ liệu từ các gói thầu xây lắp cho thấy vai trò sống còn của tính cạnh tranh thực chất đối với hiệu quả kinh tế. Sự vắng bóng hoàn toàn của các nhà thầu khác tại dự án Chợ Phú Sơn có thể xuất phát từ việc Hồ sơ mời thầu (E-HSMT) chứa đựng các rào cản kỹ thuật ngầm làm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu. Đặc biệt trong bối cảnh sắp xếp, tinh gọn bộ máy hành chính theo Nghị quyết số 202/2025/UBTVQH15 (về sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh) và Nghị quyết số 1671/NQ-UBTVQH15 (về sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của tỉnh Lâm Đồng), khi mô hình chính quyền địa phương được vận hành tinh gọn thành 02 cấp (Tỉnh và Xã), thì trách nhiệm giải trình của người đứng đầu và chủ đầu tư càng phải được thắt chặt nhằm chống thất thoát và lãng phí ngân sách. Cơ quan quản lý nhà nước và thanh tra chuyên ngành cần tăng cường công tác hậu kiểm, giám sát chặt chẽ bộ hồ sơ thầu, đặc biệt là khâu đánh giá thực chất năng lực nhân sự và thiết bị để làm rõ có hay không hành vi đưa các tiêu chí không khách quan nhằm hạn chế cạnh tranh, vi phạm nghiêm trọng Khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15.

Việc tồn tại các gói thầu rộng rãi qua mạng nhưng lâm vào cảnh 'một mình một ngựa', dẫn đến tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức rất thấp (chỉ 1,65%) không chỉ làm suy giảm hiệu quả đầu tư công mà còn đi ngược lại nguyên tắc cốt lõi về tính cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế của Luật Đấu thầu cũng như tinh thần chỉ đạo quyết liệt tại Chỉ thị số 12/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Đã đến lúc các cơ quan quản lý cần tăng cường chấn chỉnh, quy định rõ trách nhiệm và áp dụng chế tài nghiêm khắc đối với các đơn vị tư vấn đấu thầu; buộc họ phải thực chất rà soát rào cản trong hồ sơ mời thầu và đề xuất phương án xử lý hiệu quả thay vì đưa ra các nhận định mang tính hình thức, né tránh trách nhiệm chuyên môn

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Đấu thầu tại Lâm Đồng: Dấu hỏi về công tác thẩm định của tư vấn Hoàng Đăng