Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, qua phân tích chi tiết hồ sơ các dự án đầu tư công tại địa bàn tỉnh Tây Ninh, có thể thấy rõ những dấu hiệu bất thường lặp đi lặp lại tại chuỗi gói thầu do Công ty TNHH MTV Hùng Hậu thực hiện. Từ việc các đối thủ cạnh tranh như Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng Hưng Thịnh Phú, Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Cơ khí Xây dựng Quảng Đức hay Công ty TNHH Lê Vũ VTC liên tục mắc những sai sót sơ đẳng về mặt kỹ thuật, pháp lý để bị loại, cho đến việc tỷ lệ tiết kiệm ngân sách đóng băng ở mức 1% tại các gói chỉ định thầu, tất cả đều chỉ ra những khoảng trống đáng lo ngại trong công tác quản lý và tổ chức điều hành.

Trách nhiệm giải trình không thể đùn đẩy

Trong bối cảnh nền hành chính quốc gia bước vào kỷ nguyên mới, tinh gọn với 34 tỉnh/thành phố và mô hình quản lý chính quyền địa phương 2 cấp, không còn cấp huyện trung gian, các chủ đầu tư tại địa phương được trao quyền tự chủ lớn hơn trong việc quyết định mua sắm và đầu tư. Tuy nhiên, đi kèm với sự tự chủ này là yêu cầu khắt khe về trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ quan quản lý vốn. Việc tổ chức lựa chọn nhà thầu trong mọi trường hợp phải đáp ứng mục tiêu cốt lõi của công tác đấu thầu là cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình cho ngân sách nhà nước.

Bình luận về sự trùng khớp kỳ lạ của tỷ lệ tiết kiệm 1% tại các gói thầu xây lắp công do Ban Quản lý dự án xã Thuận Mỹ, Phòng Kinh tế xã An Lục Long (thuộc UBND xã An Lục Long) và Trường Tiểu học Nguyễn Văn Thăng làm chủ đầu tư, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ phân tích: “Theo tinh thần của Chỉ thị số 12/CT-TTg và Công văn số 5557/BTC-QLĐT, chủ đầu tư phải chủ động đàm phán, thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với từng loại gói thầu, điều kiện thị trường và địa bàn nhằm tối ưu hóa nguồn lực và chi phí thực hiện, bảo đảm hiệu quả kinh tế cho nguồn vốn ngân sách. Việc tỷ lệ tiết kiệm tại cả 3 gói thầu chỉ định thầu rút gọn đồng loạt dừng lại ở mức xơ cứng 1% để lại dấu hỏi lớn về việc quy trình đàm phán giá có thực sự đi vào thực chất hay không. Người đứng đầu các đơn vị này cần phải chịu trách nhiệm giải trình minh bạch về quá trình đàm phán giá và các căn cứ phê duyệt kết quả cuối cùng.”

Bài học về tính cạnh tranh thực chất từ các dự án khác

Để thấy rõ sự khác biệt về hiệu quả kinh tế khi có sự cạnh tranh thực chất, cần đối chiếu với gói thầu Thi công xây dựng thuộc dự án Xây mới nhà khách UBND xã Mỹ An (mã TBMT: IB2600119433) do Ban Quản lý dự án xã Mỹ An làm chủ đầu tư. Tại gói thầu chào hàng cạnh tranh qua mạng này, nhờ có sự tham gia của các đơn vị một cách thực chất, Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Dịch vụ Xây dựng Ngọc Minh 86 đã trúng thầu với giá 3.296.548.638 đồng so với giá gói thầu được duyệt là 3.523.713.000 đồng, mang lại tỷ lệ tiết kiệm đạt mức thực chất là 6,45% cho ngân sách nhà nước (tiết kiệm cụ thể 227.164.362 đồng).

Tại dự án này, Công ty TNHH MTV Hùng Hậu dù đạt yêu cầu về kỹ thuật nhưng bị chấm trượt thầu sòng phẳng do giá dự thầu (3.326.760.510 đồng) cao hơn và xếp hạng thứ 2 về tài chính. Đáng chú ý, một đối thủ khác là Công ty TNHH Lê Vũ VTC đã bị loại ngay từ vòng tính hợp lệ của hồ sơ đề xuất (E-HSDT) do lỗi bảo lãnh dự thầu ghi sai tên bên thụ hưởng là đơn vị tư vấn Công ty Thủy Mộc thay vì Chủ đầu tư.

Dẫn chứng từ hồ sơ thực tế này cho thấy, khi môi trường thầu bảo đảm được tính cạnh tranh rộng rãi và thực chất, hiệu quả đầu tư công sẽ lập tức được tối ưu hóa rõ rệt. Ngược lại, tại các gói thầu đấu thầu rộng rãi của Công ty TNHH MTV Hùng Hậu, nơi các đối thủ cạnh tranh liên tục tự loại bởi các lỗi sơ đẳng hoặc "tự sát kỹ thuật" một cách khó hiểu (như tại gói thầu Trường THCS Long Trì với tỷ lệ tiết kiệm chỉ 0,44% hay gói thầu cải tạo Trụ sở Sở NN&PTNT cũ với tỷ lệ tiết kiệm chỉ 0,28%), tạo thế độc diễn cho một nhà thầu duy nhất trúng sát nút giá trần, hiệu quả tài chính cho ngân sách sẽ bị kéo giảm nghiêm trọng.

Nhìn nhận dưới góc độ pháp lý, chuyên gia đấu thầu Đào Giang phân tích: “Sự phân cấp phân quyền mạnh mẽ đồng nghĩa với việc yêu cầu về trách nhiệm giải trình phải được đặt lên mức cao nhất. Cơ chế giám sát thường xuyên của cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu đối với các gói thầu có dấu hiệu bất thường, như tỷ lệ chỉ định thầu cao hoặc chủ đầu tư có nhiều gói thầu chỉ có một nhà thầu tham dự, là bộ lọc quan trọng nhằm chấn chỉnh kịp thời các sai phạm. Khi phát sinh các tình huống phức tạp trong đấu thầu, người có thẩm quyền và chủ đầu tư phải quyết định xử lý tình huống trên nguyên tắc bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình. Bất kỳ hành vi vi phạm pháp luật nào dẫn đến việc làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu, gây thất thoát, thiệt hại cho ngân sách nhà nước đều sẽ bị xử lý nghiêm minh, từ xử lý hành chính, cấm tham gia hoạt động thầu cho đến truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.”

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.