Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, "kịch bản" trúng thầu của Công ty TNHH Kinh doanh và Xây dựng Minh Châu tại Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm, tỉnh Lâm Đồng đang cho thấy một quỹ đạo lặp lại một cách hoàn hảo: Chỉ định thầu rút gọn - Trúng thầu sát giá dự toán - Tỷ lệ tiết kiệm 0%. Để làm rõ bức tranh này, cần đi sâu vào giải phẫu năng lực của doanh nghiệp và quy trình lựa chọn nhà thầu của chủ đầu tư, đối chiếu trực tiếp với các quy định pháp luật hiện hành.

Chân dung "nhà thầu quen" tại Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm

Dữ liệu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia ghi nhận, Công ty TNHH Kinh doanh và Xây dựng Minh Châu có mã số doanh nghiệp 3401252722, địa chỉ trụ sở tại Dân Hiệp, xã Hàm Kiệm, tỉnh Lâm Đồng, do ông Trương Văn Minh làm Giám đốc kiêm người đại diện pháp luật. Doanh nghiệp được phê duyệt trên hệ thống vào ngày 01/12/2025, với loại hình pháp lý là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên.

Tính đến tháng 07/2026, lịch sử đấu thầu của doanh nghiệp này cho thấy một tỷ lệ thắng thầu tuyệt đối: tham gia và trúng 4/4 gói thầu. Điều đáng nói, toàn bộ 4 gói thầu mà doanh nghiệp này tham gia và trúng thầu đều do duy nhất một chủ đầu tư mời thầu: Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm. Tổng giá trị trúng thầu độc lập đạt 2.796.775.770 đồng.

Các gói thầu mà Công ty Minh Châu đã "ẵm trọn" bao gồm: Gói thầu số 05 (Xây lắp cổng, tường rào Nghĩa trang xã Hàm Kiệm) trị giá hơn 731 triệu đồng; Gói thầu số 03 (Sửa chữa trụ sở) trị giá hơn 267 triệu đồng; Gói thầu số 04 (Nâng cấp Cổng, tường rào trụ sở UBND xã) trị giá hơn 736 triệu đồng; và Gói thầu số 03 (Xây mới 02 phòng chức năng) trị giá hơn 1,06 tỷ đồng. Đặc điểm chung của các gói thầu này là đều áp dụng hình thức "chỉ định thầu rút gọn" và không công bố danh sách nhà thầu bị loại, đồng nghĩa với việc không có sự cạnh tranh về giá trên thị trường.

Dấu hỏi về nguyên tắc đàm phán giá và tiết kiệm ngân sách

Theo quy định tại khoản 3 Điều 80 Nghị định số 214/2025/NĐ-CP của Chính phủ về quy trình chỉ định thầu rút gọn, sau khi chuẩn bị và gửi dự thảo hợp đồng, chủ đầu tư và nhà thầu phải tiến hành hoàn thiện hợp đồng, trong đó bắt buộc phải "thương thảo về giá, bảo đảm giá đề nghị trúng thầu tiết kiệm, hiệu quả kinh tế".

Chỉ đạo này tiếp tục được siết chặt tại Công văn số 5557/BTC-QLĐTV ngày 05/5/2026 của Bộ Tài chính về hướng dẫn thực hiện tiết kiệm trong đấu thầu các dự án đầu tư công. Công văn yêu cầu chủ đầu tư "chủ động thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với từng loại gói thầu, điều kiện thị trường và địa bàn, bảo đảm khả thi" nhằm tối ưu hóa nguồn lực, chi phí thực hiện gói thầu.

Tuy nhiên, thực tế tại Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm lại cho thấy một nghịch lý. Tại Gói thầu số 05 và Gói thầu số 03 (sửa chữa trụ sở), giá trúng thầu của Công ty Minh Châu bằng y hệt giá dự toán (tương ứng 731.002.256 đồng và 267.804.482 đồng). Điều này có nghĩa là quá trình "thương thảo về giá" theo yêu cầu của Nghị định 214/2025/NĐ-CP đã không mang lại bất kỳ một đồng tiết kiệm nào cho ngân sách nhà nước tại địa phương.

Chỉ đến khi Gói thầu số 04 và Gói thầu số 03 (xây mới phòng chức năng) được triển khai vào giữa năm 2026, tỷ lệ tiết kiệm mới nhích lên mức 2%.

Dư luận hoàn toàn có quyền đặt câu hỏi: Quá trình đàm phán giá giữa Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm và Công ty Minh Châu diễn ra như thế nào? Căn cứ vào đâu để chủ đầu tư chấp nhận mức giá trúng thầu bằng 100% giá dự toán ở các gói thầu trước đó, thay vì đàm phán cắt giảm các chi phí không cần thiết như tinh thần chỉ đạo của Trung ương?

Bất cập trong việc áp dụng "Chỉ định thầu rút gọn"

Cũng theo Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ, người đứng đầu Chính phủ đã nghiêm cấm việc "lợi dụng quy định nhằm mục đích trao thầu cho các nhà thầu, nhà đầu tư thân hữu, quen thuộc, không bảo đảm năng lực để thực hiện gói thầu". Chỉ thị cũng nhấn mạnh chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm xác định nhà thầu có khả năng thực hiện gói thầu khi áp dụng hình thức chỉ định thầu rút gọn, đặc biệt trong trường hợp "nhà thầu thực hiện đồng thời nhiều gói thầu trong cùng thời điểm".

Quan sát quá trình trúng thầu của Công ty Minh Châu, có thể thấy nhà thầu này liên tục nhận các gói thầu thi công xây lắp tại cùng một thời điểm hoặc các khoảng thời gian rất sát nhau cuối năm 2025 và giữa năm 2026. Việc Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm liên tục chọn Công ty Minh Châu làm đối tác duy nhất qua con đường "chỉ định thầu rút gọn" không khỏi khiến dư luận hoài nghi về tính khách quan, minh bạch. Liệu Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm đã rà soát kỹ lưỡng việc bố trí, huy động nguồn lực (nhân sự, thiết bị, tài chính) của nhà thầu Minh Châu để đáp ứng yêu cầu về tiến độ, chất lượng cho nhiều dự án cùng lúc hay chưa, đúng như tinh thần Chỉ thị 12/CT-TTg đã quán triệt?

Nhận định về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết: "Pháp luật quy định việc chỉ định thầu nhằm đáp ứng các trường hợp cấp bách hoặc gói thầu quy mô nhỏ để đẩy nhanh tiến độ. Tuy nhiên, nếu lạm dụng chỉ định thầu cho một 'nhà thầu quen' mà bỏ qua khâu thương thảo giá thực chất, dẫn đến tỷ lệ tiết kiệm 0%, thì chủ đầu tư đã làm mất đi ý nghĩa của việc quản lý vốn đầu tư công. Khi phát hiện các dấu hiệu chỉ định thầu thiếu minh bạch, tỷ lệ tiết kiệm thấp bất thường và chậm công khai kết quả, cơ quan thanh tra nhà nước tại địa phương cần lập tức vào cuộc kiểm tra hồ sơ dự toán, quy trình thương thảo và năng lực thi công thực tế của nhà thầu trên công trường."

Những "góc khuất" từ khâu thương thảo giá đến việc liên tục chỉ định thầu tại Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm cần được các cơ quan chức năng tỉnh Lâm Đồng làm sáng tỏ, nhằm bảo vệ sự thượng tôn pháp luật và hiệu quả của từng đồng vốn ngân sách.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin:

[Kỳ 3] Trách nhiệm giải trình của Phòng Kinh tế xã Hàm Kiệm: Cần sự vào cuộc của cơ quan chức năng