Theo tài liệu thu thập của PV Báo Tri thức và Cuộc sống, bức tranh đấu thầu của Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Hồng Hà Vina tiếp tục ghi nhận một hiện tượng đáng chú ý trên địa bàn phường Trung Mỹ Tây, TP HCM. Đó là tình trạng một doanh nghiệp liên tục "băng băng về đích" tại hàng loạt dự án xây lắp hạ tầng công ích quy mô lớn trong trạng thái vắng bóng hoàn toàn các nhà thầu khác. Sự thiếu vắng các đơn vị đối thủ trên một thị trường xây dựng sôi động đã đặt ra nhiều dấu hỏi lớn về tính cạnh tranh thực chất và sự minh bạch trong khâu lập hồ sơ mời thầu tại địa phương cấp cơ sở.

Chuỗi dự án tiền tỷ vắng bóng đối thủ cạnh tranh

Dữ liệu công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy, chỉ tính riêng trong tháng 6 năm 2026, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Trung Mỹ Tây đã tổ chức lựa chọn nhà thầu cho chuỗi 3 dự án hạ tầng và giáo dục trọng điểm với tổng giá trị trúng thầu lên tới 12.969.384.640 đồng. Điểm chung bất ngờ của cả 3 gói thầu này là từ khi phát hành thông báo mời thầu chào hàng cạnh tranh qua mạng cho đến lúc đóng thầu, hệ thống chỉ ghi nhận duy nhất một đơn vị nộp hồ sơ tham dự, đó chính là Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Hồng Hà Vina (tham gia độc lập hoặc với tư cách thành viên đứng đầu liên danh).

Điển hình nhất là tại gói thầu Xây lắp - Sửa chữa, thay thế bảng tên đường, hẻm trên địa bàn phường mang mã số thông báo mời thầu IB2600274725. Theo Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 115/QĐ-QLDA ngày 30/06/2026 (trên cơ sở Quyết định phê duyệt E-HSMT số 84/QĐ-QLDA ngày 09/06/2026 và Quyết định phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu số 66/QĐ-QLDA ngày 02/06/2026) do ông Phan Cường, chức vụ Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Trung Mỹ Tây ký ban hành, Liên danh Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Hồng Hà Vina cùng Công ty TNHH Sản xuất - Xây dựng - Thương mại Phú An Khang là đơn vị trúng thầu. Tại gói thầu này, giá dự toán được phê duyệt ở mức 4.399.961.990 đồng, giá trúng thầu là 4.264.786.386 đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm ngân sách 3,07%. Biên bản mở thầu ghi nhận hoàn toàn không có bất kỳ nhà thầu nào khác nộp hồ sơ cạnh tranh.

Kịch bản "độc diễn" này tiếp tục được lặp lại một cách chuẩn xác tại hai dự án giáo dục lớn khác triển khai cùng thời điểm. Tại gói thầu Xây lắp và cung cấp lắp đặt thiết bị - Sửa chữa, cải tạo trường Mầm non Sơn Ca 4 mang mã số thông báo mời thầu IB2600256858, theo Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 94/QĐ-QLDA ngày 23/06/2026 (trên cơ sở Quyết định phê duyệt E-HSMT số 70/QĐ-QLDA ngày 03/06/2026 và Quyết định phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu số 43/QĐ-QLDA ngày 22/05/2026) do ông Phan Cường ký, xác nhận Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây dựng Hồng Hà Vina trúng thầu độc lập. Giá dự toán gói thầu là 4.466.536.648 đồng, giá trúng thầu ghi nhận là 4.331.969.661 đồng (tỷ lệ tiết kiệm 3,01%), và hoàn toàn không có nhà thầu đối thủ nào nộp hồ sơ dự thầu.

Tương tự, tại dự án Xây lắp và cung cấp lắp đặt thiết bị - Sửa chữa, cải tạo Trường Tiểu học Trần Quang Cơ mang mã số thông báo mời thầu IB2600256108 (giá dự toán 4.420.691.352 đồng), biên bản mở thầu và Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu số 95/QĐ-QLDA ngày 23/06/2026 (trên cơ sở Quyết định phê duyệt E-HSMT số 69/QĐ-QLDA ngày 03/06/2026 và Quyết định phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu số 41/QĐ-QLDA ngày 22/05/2026) tiếp tục ghi nhận doanh nghiệp này là nhà thầu duy nhất nộp hồ sơ. Giá trúng thầu là 4.372.628.593 đồng, tương ứng với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách khiêm tốn, chỉ đạt 1,09%. Việc không có sự cạnh tranh thực chất về giá đã biến các cuộc đấu thầu rộng rãi qua mạng trở thành sân chơi riêng của một doanh nghiệp duy nhất.

Dấu hỏi về rào cản kỹ thuật từ đơn vị tư vấn Nhật Minh Tiến

Nghiên cứu sâu vào thành phần các bên liên quan, toàn bộ hồ sơ mời thầu (E-HSMT) và báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu (E-HSDT) của chuỗi 3 dự án nêu trên đều do một đơn vị tư vấn duy nhất thực hiện, đó là Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Nhật Minh Tiến (Mã số thuế: 0315025417, do ông Nguyễn Hữu Hiệp làm Giám đốc). Biên bản đánh giá hồ sơ ghi nhận Tổ chuyên gia của Nhật Minh Tiến gồm 3 thành viên: ông Nguyễn Hữu Hiệp, bà Nguyễn Thị Ánh Ngọc và bà Nguyễn Ngọc Quyên trực tiếp ký duyệt (không có ý kiến bảo lưu).

Việc một đơn vị tư vấn liên tục lập ra các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật mà kết quả thực tế chỉ thu hút được duy nhất một nhà thầu quen mặt tham dự, đồng thời nhà thầu này lại đáp ứng trọn vẹn toàn bộ tiêu chí là một hiện tượng cần làm rõ về mặt xác suất thống kê trong hoạt động kinh tế.

Mặc dù hình thức tổ chức là chào hàng cạnh tranh công khai qua mạng rộng rãi, việc hoàn toàn vắng bóng các nhà thầu khác nộp hồ sơ khiến dư luận có quyền đặt dấu hỏi: Liệu có hay không những rào cản kỹ thuật "vô hình" được thiết lập trong hồ sơ mời thầu để dọn đường cho Hồng Hà Vina?

Dưới lăng kính pháp lý đấu thầu, các chuyên gia phân tích rằng kịch bản độc thầu này có thể đã lợi dụng triệt để những kẽ hở pháp lý tinh vi từ Nghị định số 214/2025/NĐ-CP (ban hành ngày 04/08/2025). Cụ thể:

Rào cản về thiết bị và nhân sự: Mặc dù Khoản 4 Điều 24 Nghị định 214/2025/NĐ-CP quy định rất rõ: HSMT "không được đưa yêu cầu về khả năng huy động nhân sự chủ chốt, thiết bị thi công chủ yếu trong yêu cầu về kỹ thuật" (các tiêu chí này bắt buộc phải đánh giá trong tiêu chuẩn năng lực và kinh nghiệm), nhưng trên thực tế, các tiêu chí khoanh vùng nhà thầu vẫn có thể bị "cài cắm" khéo léo để hướng tới duy nhất một doanh nghiệp thân hữu.

Kẽ hở "cam kết thô" bảo vệ nhà thầu xếp thứ nhất: Theo Khoản 2 Điều 29 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, đối với các gói thầu đấu thầu trong nước, tổ chuyên gia chỉ đánh giá nhân sự chủ chốt và thiết bị thi công chủ yếu "trên cơ sở cam kết của nhà thầu trong đơn dự thầu mà không đánh giá theo nội dung kê khai, tài liệu đính kèm" ở bước xếp hạng tài chính ban đầu. Chỉ sau khi có kết quả xếp hạng, nhà thầu xếp hạng thứ nhất mới bị đánh giá chi tiết tài liệu đính kèm.

Đặc quyền "sửa sai" tới 02 lần: Nếu tài liệu đính kèm về nhân sự/thiết bị của nhà thầu xếp thứ nhất không đáp ứng, chủ đầu tư cho phép nhà thầu làm rõ và bổ sung, thay thế tối đa 02 lần để đáp ứng HSMT. Kẽ hở này giải thích vì sao một doanh nghiệp chỉ có 05 nhân sự hữu cơ như Hồng Hà Vina vẫn tự tin nộp hồ sơ thâu tóm đồng thời nhiều công trình lớn cùng lúc mà không lo ngại bị loại ngay từ đầu vì lỗi trùng lặp hay thiếu hụt nguồn lực vật lý thực tế.

Đánh giá về vấn đề này, Chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ phân tích, mục tiêu tối thượng của đấu thầu qua mạng là xóa bỏ ranh giới địa lý, tạo ra môi trường cạnh tranh sòng phẳng giữa các doanh nghiệp nhằm mang lại giá trị kinh tế cao nhất cho ngân sách nhà nước. Khi một loạt các gói thầu có giá trị hàng tỷ đồng liên tiếp rơi vào tình trạng "một mình một ngựa", cơ quan chức năng cần thiết phải giám sát ngược lại khâu lập hồ sơ mời thầu của Công ty Nhật Minh Tiến để đánh giá tính khách quan, đảm bảo không có sự cài cắm tiêu chí "đo ni đóng giày" cho doanh nghiệp thân hữu.

Lăng kính pháp lý và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu

Theo phân tích của chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ, khoản 3 Điều 44 Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 90/2025/QH15) quy định nghiêm ngặt việc cấm nêu bất kỳ điều kiện nào trong hồ sơ mời thầu nhằm hạn chế sự tham gia của nhà thầu, hoặc tạo lợi thế cho một hoặc một số nhà thầu gây ra sự cạnh tranh không bình đẳng. Trong bối cảnh phân cấp quản lý nguồn vốn mạnh mẽ về cơ sở, đặc biệt là khi triển khai mô hình hành chính tinh gọn tại chính quyền địa phương 02 cấp, sự chủ động của các đơn vị luôn phải đi kèm với yêu cầu khắt khe về trách nhiệm giải trình cá nhân.

Từ thực trạng chuỗi gói thầu "một mình một ngựa" công bố trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, trách nhiệm bảo đảm môi trường đầu tư công minh bạch được quy chiếu trực tiếp về người đứng đầu chủ đầu tư. Theo đúng tinh thần của Chỉ thị số 12/CT-TTg về việc tăng cường, nâng cao hiệu lực, hiệu quả, trách nhiệm trong công tác đấu thầu, các cơ quan thanh tra, kiểm tra cần thiết phải vào cuộc rà soát lại toàn bộ hồ sơ mời thầu do Công ty TNHH Tư vấn Xây dựng Nhật Minh Tiến lập nhằm làm rõ có hay không các rào cản kỹ thuật mang tính chất định hướng, khoanh vùng nhà thầu.

Đồng thời, dư luận hoàn toàn có cơ sở để chờ đợi ông Phan Cường, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng phường Trung Mỹ Tây, thực hiện trách nhiệm giải trình minh bạch về quy trình kiểm soát chất lượng E-HSMT cũng như việc thẩm định tính khách quan của đơn vị tư vấn Nhật Minh Tiến. Nguồn vốn ngân sách nhà nước chỉ thực sự mang lại hiệu quả kinh tế tối ưu khi công tác lựa chọn nhà thầu tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc cạnh tranh, công bằng và minh bạch

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Năng lực thực tế của Công ty Hồng Hà Vina và bài toán trách nhiệm giải trình