Việt Nam có gia đình giàu có với 7 người con: Cha mẹ hiến tặng hơn 5.000 lượng vàng, buôn tơ lụa trên phố Hàng Ngang rồi gây dựng nhà máy dệt với 120 công nhân, nay các con làm kỹ sư, giáo viên, cán bộ

Trong lịch sử giới công thương Việt Nam, gia đình cụ Trịnh Văn Bô (1914–1988) và cụ Hoàng Thị Minh Hồ (1914–2017) là một trường hợp đặc biệt. Không chỉ nổi tiếng với hiệu buôn tơ lụa Phúc Lợi, nhà máy dệt quy mô lớn và khoản đóng góp hơn 5.000 lượng vàng cho đất nước, hai vợ chồng còn có một gia đình đông đúc với 7 người con, gồm 5 trai và 2 gái.

Điều đáng chú ý là dù từng thuộc tầng lớp đại tư sản giàu có bậc nhất Hà Nội, ông bà vẫn duy trì nếp sống tiết kiệm, coi trọng chữ tín và dạy con cháu biết trân trọng thành quả lao động.

Kết hôn từ năm 18 tuổi, gây dựng nhà máy dệt 120 công nhân và hiến hơn 5.000 lượng vàng

Cụ Trịnh Văn Bô sinh năm 1914, xuất thân trong gia đình có truyền thống kinh doanh tơ lụa tại Hà Nội. Cha cụ là ông Trịnh Văn Đường, chủ hiệu buôn Phúc Lợi nổi tiếng. Trong khi đó, cụ Hoàng Thị Minh Hồ cũng sinh năm 1914, là con gái nhà nho, thương nhân Hoàng Đạo Phương ở phố Hàng Đào. Cha của hai người vốn là bạn thân, cùng tham gia phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục.

Năm 1932, khi cùng 18 tuổi, hai người kết hôn theo sự sắp xếp của gia đình. Trước đám cưới, cả hai chỉ có dịp gặp nhau một vài lần. Tuy nhiên, sau khi về chung một nhà, họ dần gắn bó bởi những quan điểm tương đồng trong kinh doanh và cuộc sống. Sau khi kết hôn, vợ chồng cụ Bô được gia đình hỗ trợ 30.000 đồng Đông Dương làm vốn, tiếp quản hiệu buôn tơ lụa Phúc Lợi và sinh sống tại số 48 Hàng Ngang.

Từ nền tảng có sẵn, hai vợ chồng tiếp tục mở rộng hoạt động kinh doanh. Theo lời ông Trịnh Cần Chính, người con thứ sáu, năm 1940, cha mẹ ông mua khoảng 3 ha đất tại khu vực nay thuộc phố Đê La Thành để xây dựng nhà máy dệt, sử dụng máy móc nhập khẩu và tạo việc làm cho 120 công nhân.

Thời kỳ phát đạt, gia đình giao thương với bạn hàng tại 9 quốc gia, trong đó có Pháp, Anh, Ấn Độ, Trung Quốc, Thái Lan, Lào và Campuchia.

Ông Trịnh Cần Chính kể rằng cha mình thông thạo tiếng Anh, tiếng Pháp, phụ trách đối ngoại, trong khi mẹ tháo vát, giỏi giao dịch và quán xuyến công việc trong nước. Có thời điểm, hai vợ chồng bắt đầu làm việc từ 5h sáng, đến tối muộn vẫn tiếp tục kiểm kê sổ sách.

Bên cạnh sự nghiệp kinh doanh, gia đình còn nổi tiếng bởi những đóng góp cho đất nước.

Cụ thể, sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, vợ chồng cụ Trịnh Văn Bô – Hoàng Thị Minh Hồ đã đóng góp tổng cộng 5.147 lượng vàng cho Chính phủ trong chương trình "Tuần lễ vàng", đồng thời vận động giới công thương ủng hộ thêm hơn 1.000 lượng vàng. Đặc biệt, căn nhà số 48 Hàng Ngang của gia đình từng được sử dụng làm nơi ở, làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các cán bộ cách mạng. Chính tại đây, Người đã viết bản Tuyên ngôn Độc lập lịch sử. 

Gia đình 7 người con, người mẹ dạy không bỏ phí một hạt cơm hay bát nước mắm

Dù sở hữu khối tài sản lớn, vợ chồng cụ Trịnh Văn Bô luôn chú trọng việc giữ gìn nếp nhà.

Bảy người con của hai cụ gồm Trịnh Lương, Trịnh Đoan Trang, Trịnh Tuyết Anh, Trịnh Kiểm, Trịnh Kiến Quốc, Trịnh Cần Chính và Trịnh Quyết Thắng. Đáng chú ý, theo lời ông Trịnh Cần Chính, các anh chị em không nối tiếp nghề buôn tơ lụa của cha mẹ mà lựa chọn những công việc khác nhau, như giáo viên, kỹ sư và cán bộ tại các cơ quan nhà nước.

Trong cuộc phỏng vấn vào tháng 11/2017, bà Phạm Thị Yến, một người con dâu, kể rằng mẹ chồng là người sống rất nguyên tắc, nền nếp nhưng cũng hết sức nhân hậu. Dù từng sống trong nhung lụa, cụ Hoàng Thị Minh Hồ vẫn giữ thói quen tiết kiệm đến những năm cuối đời.

Theo lời bà Yến, trong mỗi bữa cơm, mẹ chồng luôn nhắc con cháu ăn hết cơm trong bát, không được bỏ phí dù chỉ một hạt gạo. Ngay cả chút nước mắm còn thừa, cụ cũng dặn giữ lại để sử dụng khi nấu nướng.

Cụ thường giải thích rằng người nông dân phải mất nhiều tháng vất vả mới làm ra được hạt gạo, vì vậy không thể tùy tiện lãng phí. 

Không chỉ trong bữa ăn, thói quen tiết kiệm còn thể hiện qua việc sử dụng đồ đạc. Theo bà Yến, sống trong căn biệt thự rộng lớn ở số 34 Hoàng Diệu nhưng cụ Minh Hồ không thích mua sắm những thứ chưa cần thiết.

Quần áo sau khi giặt phải được gấp gọn gàng, nhiều đồ vật cũ vẫn được gìn giữ qua nhiều năm. Trong đó có chiếc tràng kỷ được mang về từ căn nhà 48 Hàng Ngang, gắn với những ký ức lịch sử đặc biệt của gia đình.

Dạy con bằng cách sống, giữ chữ tín và đối xử tử tế với mọi người

Bên cạnh sự tiết kiệm, vợ chồng cụ Trịnh Văn Bô còn đề cao trách nhiệm với những người xung quanh. Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, hai cụ duy trì triết lý kinh doanh: “Buôn bán 10 đồng thì giữ lại 7, còn lại giúp đỡ người nghèo và làm việc phúc đức”.

Quan niệm này được thể hiện qua những hoạt động từ thiện từ trước năm 1945, như hỗ trợ người dân bị thiên tai, cứu đói và giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn.

Ông Trịnh Cần Chính kể gia đình từng có đông người giúp việc, thậm chí mỗi người con có người chăm sóc riêng khi còn nhỏ. Tuy nhiên, cha mẹ ông luôn coi trọng việc đối xử tử tế với người làm. Những gia đình nhân viên gặp khó khăn còn được hỗ trợ thêm tiền vào dịp cuối năm.

Ngay cả khi tuổi cao, cụ vẫn duy trì thói quen tự ướp trà sen, trà nhài để tiếp khách và làm quà đáp lễ. Từ những bữa cơm giản dị đến cách ứng xử với con cháu, người giúp việc, các câu chuyện được người thân kể lại cho thấy nếp sống mà vợ chồng cụ Trịnh Văn Bô – Hoàng Thị Minh Hồ coi trọng.