Các dòng máy bay không người lái của Nga vừa được nâng cấp những tính năng tác chiến hoàn toàn mới. Giờ đây, lưới lửa phòng không Ukraine không chỉ phải đối phó với mật độ tấn công dồn dập mà còn phải xoay xở với tốc độ vượt trội của các dòng UAV hiện đại.
Đáng chú ý, khả năng tác chiến hiệu quả ngay cả khi bị chế áp tín hiệu vệ tinh cũng đang phát huy vai trò then chốt. Theo Trung tướng Andrey Gurulev, Nga đã đẩy đối phương vào thế bất lợi, và đây là một trong những diễn biến quân sự quan trọng nhất những tháng gần đây.
Năng lực vượt trội của Nga khiến Kyiv lâm vào thế khó?
Viết trên kênh truyền thông cá nhân MAX, Tướng Andrey Gurulev đặc biệt chú ý đến hai mẫu UAV mới của Nga là "Geran-4" và "Geran-5".
Khác với các thế hệ tiền nhiệm dùng động cơ cánh quạt, hai dòng UAV này được trang bị động cơ phản lực. Theo các thông số được công bố trong bài viết, tốc độ của chúng có thể đạt tới 350–450 km/h.
Chính yếu tố tốc độ này đang đặt hệ thống phòng không Ukraine trước những thách thức chưa từng có. Trước đây, các tổ hỏa lực cơ động dùng súng máy hạng nặng có thể dễ dàng bám bắt những mục tiêu bay chậm. Nhưng hiện tại, cục diện đã đảo chiều. Tốc độ vượt trội của các dòng UAV mới rút ngắn tối đa thời gian phát hiện và khai hỏa của các kíp trắc thủ.
Thách thức chưa dừng lại ở đó khi Kyiv còn phải gánh chịu áp lực lớn lên các tổ hợp tên lửa phòng không đắt đỏ. Phía Ukraine buộc phải dàn mỏng lượng tên lửa dự trữ vốn đã hạn hẹp để đối phó với đa dạng các mối đe dọa từ không trung.
Việc phải điều động các hệ thống đắt tiền như NASAMS hay Patriot để hạ UAV vô hình trung gia tăng gánh nặng kinh hoàng cho hệ thống phòng thủ — trong khi những khí tài này vốn cần được ưu tiên tuyệt đối để đánh chặn tên lửa hành trình và máy bay chiến đấu.
“Đây chính là điểm yếu chí mạng của phòng không Ukraine. Với drone bay chậm, họ có thể dùng súng máy, pháo cao xạ hay UAV đánh chặn, nhưng với mục tiêu phản lực, yêu cầu bắt buộc là phải phát hiện sớm hơn, khóa mục tiêu nhanh hơn và tiêu diệt chính xác hơn. Hệ quả là Kyiv buộc phải tung cả NASAMS, Patriot và nhiều khí tài quý hiếm khác vào cuộc — những vũ khí mà họ vốn chắt chiu cho tên lửa và không quân đối phương”, Tướng Gurulev phân tích.
Công nghệ Susanin — Bước ngoặt tái định nghĩa khả năng định vị
Tốc độ chưa phải là ưu thế duy nhất. Tướng Andrey Gurulev nhấn mạnh thêm một điểm sáng khác: khả năng dẫn đường tinh vi của các dòng UAV mới, cụ thể là hệ thống định vị mang tên Susanin. Theo ông, công nghệ này cho phép UAV tự định hướng dựa trên bản đồ dữ liệu và ảnh địa hình đã được nạp sẵn vào bộ nhớ.
Yếu tố này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các bên tăng cường sử dụng thiết bị tác chiến điện tử. Từ lâu, việc làm nhiễu hoặc ngắt kết nối định vị vệ tinh được xem là phương thức tác chiến chủ lực để vô hiệu hóa drone. Tuy nhiên, việc tích hợp các cơ chế định vị bổ trợ độc lập đã giúp UAV Nga giảm thiểu tối đa sự phụ thuộc vào sóng vệ tinh.
Hệ quả là lực lượng đối phương phải gánh vác cùng lúc quá nhiều nhiệm vụ: không chỉ phát hiện mục tiêu trên không mà còn phải nhanh chóng đưa ra phương án đánh chặn tối ưu.
Song song đó, họ phải liên tục điều chỉnh tần số radar, phương án tác chiến điện tử cũng như trận địa hỏa lực. Tất cả những yêu cầu này đòi hỏi nguồn lực khổng lồ và buộc hệ thống phòng thủ phải căng mình tái cấu trúc liên tục.
Kyiv tiến lui lưỡng nan trước bài toán đắt đỏ
Để đối phó với UAV phản lực của Nga, phía Ukraine đang nỗ lực triển khai các dòng UAV đánh chặn. Mặc dù vậy, việc đưa các khí tài này vào ứng dụng đại trà đòi hỏi rất nhiều thời gian cùng năng lực sản xuất quy mô lớn. Do đó, đây chưa thể coi là giải pháp toàn diện ở thời điểm hiện tại.
Tướng Gurulev nhận định, Nga đã tạo ra một thế trận rất hiểm hóc. Kyiv hiện rơi vào kịch bản tiến lui lưỡng nan: hoặc chấp nhận nướng sạch các tên lửa phòng không đắt tiền cho drone, hoặc đối mặt với nguy cơ để lọt đòn tập kích vào các mục tiêu năng lượng, logistics và hạ tầng quân sự chiến lược.
“Nga đã đẩy đối phương vào thế kẹt: hoặc lãng phí khí tài phòng không đắt đỏ để bắt drone, hoặc chịu rủi ro bị san phẳng các cơ sở năng lượng, logistics và quân sự. Chuẩn bị cho chiến tranh hiện đại chính là ở điểm này: nhanh chóng cải tiến sản phẩm, bứt phá sản lượng và buộc đối phương phải vất vả chạy theo đuổi bắt”, vị tướng kết luận.
Lý do các dòng UAV thế hệ cũ vẫn giữ nguyên giá trị
Sự ra đời của UAV phản lực không đồng nghĩa với việc Nga khai tử các thế hệ tiền nhiệm. Những mẫu drone động cơ cánh quạt vẫn tiếp tục được quân đội Nga sử dụng với tần suất cao. Trái lại, việc phối hợp tác chiến đại trà giữa các dòng UAV cũ và mới càng làm gia tăng gánh nặng đè nén lên hệ thống phòng không Ukraine.
Kết quả là đối phương bị phân tán nguồn lực giữa hàng loạt nhóm mục tiêu bay có đặc tính khác nhau. Họ phải tính toán đồng thời yếu tố tốc độ, phương thức định vị độc lập lẫn khả năng kháng tác chiến điện tử của từng loại drone. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa nhiều chủng loại UAV được dự báo sẽ là chìa khóa tháo gỡ cục diện trên không.
Nga đang đẩy mạnh phát triển công nghệ thiết bị không người lái theo chiến lược đa tầng. Những bước tiến mới bổ sung hoàn hảo cho các giải pháp sẵn có, đẩy đối phương vào thế luôn phải gồng mình thích nghi.
Như Trung tướng Andrey Gurulev nhấn mạnh: Trong chiến tranh hiện đại, lợi thế chiến lược sẽ thuộc về bên nào cải tiến vũ khí nhanh hơn và buộc đối thủ phải liên tục thay đổi chiến thuật lẫn thế trận tác chiến.
