Khi cha mẹ lớn tuổi không còn tự chăm sóc được bản thân, nhiều gia đình đứng trước lựa chọn tìm người chăm sóc tại nhà hoặc đưa người thân đến cơ sở chuyên nghiệp. Ngoài chi phí và điều kiện sinh hoạt, một câu hỏi quan trọng là nơi được lựa chọn có đủ khả năng đáp ứng nhu cầu sức khỏe, tâm lý và đời sống của người cao tuổi hay không.
Ngày 23/10/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 395/2026/NĐ-CP quy định về hoạt động và quản lý cơ sở trợ giúp xã hội. Văn bản có hiệu lực từ ngày 7/12/2026, quy định các loại hình và nhiệm vụ của cơ sở trợ giúp xã hội, trong đó có những đơn vị chuyên phục vụ người cao tuổi.
Không phải cơ sở chăm sóc người cao tuổi nào cũng giống nhau
Theo Nghị định 395/2026/NĐ-CP, trong 10 loại hình cơ sở trợ giúp xã hội được quy định có cơ sở bảo trợ xã hội chăm sóc người cao tuổi, cơ sở tư vấn và dịch vụ chăm sóc người cao tuổi dài hạn, cơ sở tư vấn và dịch vụ chăm sóc người cao tuổi ban ngày.
Lựa chọn nơi chăm sóc không chỉ phụ thuộc vào quyết định của con cháu mà cần tôn trọng nguyện vọng của người thân - Ảnh minh họa
Việc xác định rõ các loại hình có ý nghĩa đối với những gia đình đang cân nhắc phương án chăm sóc người thân. Chẳng hạn, người vẫn sinh hoạt cùng con cháu nhưng cần hỗ trợ trong giờ làm việc có thể tìm hiểu dịch vụ ban ngày. Trường hợp không thể tự phục vụ và cần được chăm nom thường xuyên sẽ phải cân nhắc hình thức dài hạn.
Tuy nhiên, Nghị định không yêu cầu mọi cơ sở cung cấp tất cả dịch vụ. Theo Điều 6, mỗi đơn vị thực hiện một số hoặc đầy đủ nhiệm vụ tùy chức năng, loại hình, đối tượng phục vụ và quy định pháp luật liên quan.
Cơ sở chăm sóc phải đáp ứng những yêu cầu gì?
Điều 6 của Nghị định quy định các nhóm nhiệm vụ của cơ sở trợ giúp xã hội, từ tiếp nhận, đánh giá nhu cầu, chăm sóc đến hỗ trợ phục hồi và hòa nhập cộng đồng.
Tùy loại hình hoạt động, cơ sở có thể thực hiện việc sàng lọc, phân loại người cần trợ giúp, xây dựng kế hoạch can thiệp và chăm sóc, theo dõi kết quả, điều chỉnh kế hoạch và quản lý hồ sơ. Các nhiệm vụ còn bao gồm tham vấn tâm lý, phục hồi chức năng, tổ chức sinh hoạt phù hợp với lứa tuổi và sức khỏe, cũng như phòng ngừa bạo lực, ngược đãi.
Một yêu cầu quan trọng liên quan trực tiếp đến sức khỏe là cơ sở chỉ được cung cấp dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh khi đáp ứng đủ điều kiện theo pháp luật chuyên ngành.
Nếu không trực tiếp thực hiện, đơn vị có thể kết nối với cơ sở y tế hoặc chuyển người cần trợ giúp đến nơi phù hợp.
Điều này có nghĩa việc tiếp nhận, chăm sóc người cao tuổi không đồng nghĩa với việc cơ sở có đủ điều kiện hành nghề khám, chữa bệnh. Những gia đình có người thân mắc bệnh mạn tính hoặc cần theo dõi thường xuyên nên hỏi rõ khả năng chăm sóc y tế và phương án chuyển viện khi cần thiết.
Gia đình cần lưu ý điều gì trước khi lựa chọn?
Quy định mới giúp người dân có thêm căn cứ tìm hiểu phạm vi dịch vụ mà cơ sở cung cấp. Tuy nhiên, để đánh giá mức độ phù hợp, gia đình vẫn cần kiểm tra giấy tờ hoạt động, đội ngũ chăm sóc, điều kiện sinh hoạt và cách xử lý khi người thân gặp vấn đề sức khỏe.
Chi phí cũng là yếu tố không nên bỏ qua. Trước khi ký hợp đồng, cần hỏi rõ khoản thu hằng tháng đã bao gồm tiền ăn, phòng ở, chăm sóc, thuốc men và các dịch vụ bổ sung hay chưa. Việc cơ sở thuộc hệ thống trợ giúp xã hội không đồng nghĩa mọi trường hợp sử dụng dịch vụ đều được miễn phí.
Một điểm đáng chú ý khác là quyền quyết định của chính người cao tuổi. Theo Điều 11 Luật Người cao tuổi, việc ủy nhiệm chăm sóc phải được người cao tuổi đồng ý và thực hiện thông qua hợp đồng dịch vụ. Người được chăm sóc còn có quyền yêu cầu thay đổi cá nhân hoặc tổ chức cung ứng dịch vụ.
Như vậy, lựa chọn nơi chăm sóc không chỉ phụ thuộc vào quyết định của con cháu mà còn cần tôn trọng nguyện vọng của người thân.
Từ ngày 7/12/2026, Nghị định 395/2026/NĐ-CP sẽ là một căn cứ pháp lý quan trọng trong hoạt động trợ giúp xã hội. Với mỗi gia đình, điều cần quan tâm không chỉ là tìm được nơi tiếp nhận người cao tuổi, mà còn phải xác định nơi đó có thể chăm sóc đến mức nào, chi phí ra sao và trách nhiệm được thực hiện như thế nào khi sức khỏe người thân thay đổi.
