Bộ Y tế vừa cấp phép lưu hành vaccine Envacgen phòng bệnh tay chân miệng do virus EV71, mở thêm giải pháp chủ động nhằm giảm số ca nặng, biến chứng và tử vong ở trẻ nhỏ. Trong bối cảnh bệnh có xu hướng gia tăng theo mùa, đặc biệt tại các đô thị lớn, sự xuất hiện của vaccine được kỳ vọng góp phần giảm áp lực cho hệ thống y tế.

Theo Bộ Y tế, Envacgen là vaccine bất hoạt, dạng hỗn dịch tiêm, được chỉ định phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm do virus EV71 gây ra – chủng virus có độc lực cao, thường liên quan đến các ca bệnh nặng như viêm não, viêm màng não, suy hô hấp ở trẻ nhỏ. Vaccine do Medigen Vaccine Biologics nghiên cứu, sản xuất, có hàm lượng kháng nguyên 2,5 mcg/0,5 ml mỗi liều, đóng gói dưới dạng bơm tiêm nạp sẵn, thuận tiện trong sử dụng và bảo quản.

Dù đã được cấp phép lưu hành tại Việt Nam với thời hạn 3 năm, hiện Bộ Y tế chưa công bố kế hoạch tiêm chủng diện rộng, chi phí mỗi liều cũng như thời gian triển khai chính thức trên toàn quốc.

Bệnh gia tăng, áp lực điều trị lớn

Thực tế giám sát dịch tễ cho thấy tay chân miệng vẫn gia tăng theo mùa. Tại TP HCM, theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật (HCDC), trong tuần 10 (2–8/3), toàn thành phố ghi nhận 588 ca mắc, tăng 38,7% so với trung bình 4 tuần trước đó.

Tính từ đầu năm đến hết tuần 10, tổng số ca bệnh đã lên tới 6.452 trường hợp. Con số này cho thấy bệnh vẫn lưu hành mạnh và có nguy cơ tăng cao trong các tháng cao điểm khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho virus phát triển.

Không chỉ gia tăng số ca mắc, các ca bệnh nặng do EV71 vẫn xuất hiện rải rác hằng năm, gây thách thức lớn cho công tác điều trị.

Trao đổi với báo chí, bác sĩ Trương Hữu Khanh, nguyên Trưởng khoa Nhiễm – Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP HCM), đánh giá việc cấp phép vaccine là tín hiệu đáng mừng. Theo ông, các nghiên cứu lâm sàng cho thấy vaccine EV71 có hiệu quả bảo vệ cao, đã được triển khai tại một số quốc gia như Đài Loan với kết quả tích cực.

“Khi vaccine được đưa vào sử dụng, tỷ lệ mắc bệnh, đặc biệt là ca nặng có thể giảm đáng kể, qua đó giảm số ca nhập viện và áp lực cho hệ thống y tế”, bác sĩ Khanh nhận định.

Ông cũng cho rằng dù vaccine được cấp phép muộn hơn kỳ vọng, việc bổ sung thêm công cụ phòng bệnh chủ động vẫn có ý nghĩa quan trọng. “Trễ còn hơn không”, bác sĩ Khanh nói.

Thay đổi chiến lược phòng bệnh

Trong nhiều năm qua, phòng chống tay chân miệng tại Việt Nam chủ yếu dựa vào các biện pháp như rửa tay, vệ sinh môi trường, khử khuẩn đồ chơi và cách ly trẻ bệnh. Tuy nhiên, những biện pháp này đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt và liên tục, trong khi vẫn khó kiểm soát hoàn toàn nguy cơ lây lan.

Sự xuất hiện của vaccine được kỳ vọng sẽ tạo bước thay đổi đáng kể trong chiến lược phòng bệnh. Khi có miễn dịch chủ động, nguy cơ mắc và lây lan trong cộng đồng sẽ giảm.

Tuy vậy, các chuyên gia lưu ý các biện pháp phòng bệnh cơ bản vẫn cần duy trì, bởi không chỉ giúp phòng tay chân miệng mà còn hạn chế nhiều bệnh truyền nhiễm khác.

Liên quan đến triển khai vaccine, việc đưa vào Chương trình tiêm chủng mở rộng có thể chưa khả thi trong giai đoạn đầu do hạn chế nguồn lực, trong khi còn nhiều vaccine khác cần ưu tiên. Tuy nhiên, theo bác sĩ Khanh, mức độ quan trọng của vaccine này rất lớn do tay chân miệng có thể gây dịch với số ca mắc lớn mỗi năm.

Một vấn đề đáng lưu ý là nhiều phụ huynh vẫn xem tay chân miệng là bệnh nhẹ. Trên thực tế, bệnh có thể diễn tiến nhanh và gây biến chứng nguy hiểm như suy hô hấp, ngưng thở, sốc hoặc tổn thương thần kinh. Điều trị ca nặng đòi hỏi theo dõi sát, can thiệp kịp thời và chi phí lớn.

Kỳ vọng giảm ca nặng khi triển khai thực tế

Theo dữ liệu nghiên cứu tại Đài Loan, hiệu quả bảo vệ của vaccine EV71 có thể đạt trên 90%. TS.BS Nguyễn Huy Luân, Trưởng Đơn vị Tiêm chủng Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, cho rằng cần thêm thời gian theo dõi khi triển khai tại Việt Nam để có đánh giá toàn diện hơn.

Tay chân miệng chủ yếu xảy ra ở trẻ nhỏ, đặc biệt nhóm dưới 5–6 tuổi, trong khi trẻ lớn ít mắc bệnh. Vì vậy, chiến lược tiêm chủng có thể tập trung vào nhóm này để đạt hiệu quả tối ưu. Khi tỷ lệ bao phủ đủ lớn, nguy cơ lây lan trong cộng đồng sẽ giảm rõ rệt.

Theo bác sĩ Luân, tay chân miệng cũng như sốt xuất huyết có tính chu kỳ, thường gia tăng theo mùa và có thể bùng phát sau vài năm. Nếu vaccine đạt hiệu quả như nghiên cứu, số ca mắc và ca nặng sẽ giảm đáng kể, hỗ trợ tích cực cho công tác kiểm soát dịch.

“Để đánh giá đầy đủ hiệu quả trong việc giảm biến chứng nặng như viêm não hay suy hô hấp, cần thêm thời gian theo dõi khi vaccine được triển khai rộng rãi”, bác sĩ Luân cho biết.

Sự xuất hiện của vaccine Envacgen không chỉ mở thêm lựa chọn phòng bệnh cho trẻ nhỏ, mà còn đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực kiểm soát bệnh tay chân miệng tại Việt Nam.