Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, đằng sau kịch bản "một mình một ngựa" và tỷ lệ tiết kiệm ngân sách siêu thấp tại hai gói thầu giao thông nông thôn có tổng giá trị hơn 17 tỷ đồng trên địa bàn xã Gia Kiệm và xã Thống Nhất thuộc TP Đồng Nai là vai trò mờ nhạt, thiếu tính phản biện của các đơn vị tư vấn đấu thầu và tư vấn thẩm định. Sự trùng lặp đến kỳ lạ này đang khiến dư luận đặt ra nhiều câu hỏi về tính khách quan, minh bạch trong công tác lập và thẩm định hồ sơ mời thầu (E-HSMT) tại các địa phương này.

Kịch bản "một nhà thầu"

Như đã thông tin, hai gói thầu xây lắp quy mô lớn được tổ chức theo hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng nhưng đến thời điểm đóng thầu đều chỉ ghi nhận duy nhất một nhà thầu nộp hồ sơ tham gia.

Cụ thể, tại Gói thầu số 01: Xây dựng + ATGT thuộc dự án Nâng cấp đường Võ Dõng - Cầu Cường giai đoạn 1 (Đoạn đường Võ Dõng - Lạc Sơn đến đường Song Hành phía Đông) do Văn phòng HĐND & UBND xã Gia Kiệm làm chủ đầu tư, đơn vị được giao nhiệm vụ lập E-HSMT và đánh giá E-HSDT là Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Xây dựng Vy Anh. Trải qua khâu đánh giá của tổ chuyên gia thuộc Công ty Vy Anh và khâu thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu của Công ty TNHH TVXD Tường Nguyên, Liên danh Cảnh Phát - Phi Nhân Phát đã dễ dàng được phê duyệt trúng thầu.

Gói thầu xây lắp quy mô lớn có giá dự toán được duyệt là 10.905.914.146 đồng nhưng giá trúng thầu lại đạt sát nút là 10.805.734.458 đồng. Thông qua hình thức thương thảo, gói thầu quy mô gần 11 tỷ đồng này chỉ tiết kiệm được vỏn vẹn 100.179.688 đồng, tương đương tỷ lệ tiết kiệm ngân sách siêu thấp là 0,92%. Kết quả lựa chọn nhà thầu được phê duyệt theo Quyết định số 168/QĐ-VP ngày 28/07/2026 do ông Lê Phương Nam, Chánh Văn phòng HĐND và UBND xã Gia Kiệm phê duyệt.

Tính hiệu quả kinh tế chạm đáy

Tương tự, tại công trình Đường nhánh rẽ Suối Cạn 1 do Phòng Kinh tế xã Thống Nhất làm chủ đầu tư, Gói thầu số 01: Thi công xây dựng có giá dự toán gói thầu là 6.274.811.111 đồng cũng rơi vào kịch bản tương ứng. Đơn vị lập E-HSMT và đánh giá E-HSDT là Công ty TNHH Tư vấn Đầu tư và Đấu thầu Đăng Khoa. Đơn vị thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu là Công ty TNHH Tư vấn - Đào tạo - Quản lý xây dựng Minh Đạo.

Kết quả, Công ty Cảnh Phát trúng thầu với vai trò độc lập với giá trúng thầu là 6.241.015.740 đồng. Tỷ lệ tiết kiệm ngân sách đạt 0,54%, giúp ngân sách nhà nước tiết kiệm hơn 33 triệu đồng. Kết quả lựa chọn nhà thầu được phê duyệt theo Quyết định số 419/QĐ-PKT ngày 30/07/2026 của Phòng Kinh tế xã Thống Nhất do ông Lê Thế Việt, Trưởng phòng Kinh tế ký duyệt (ký số điện tử ngày 02/08/2026).

Điều đáng nói là báo cáo đánh giá của các tổ chuyên gia thuộc Công ty Vy Anh và Công ty Đăng Khoa đều kết luận nhà thầu đạt mọi tiêu chuẩn về năng lực, kinh nghiệm, kỹ thuật và tài chính. Tuy nhiên, việc E-HSMT được phát hành rộng rãi trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia nhưng hoàn toàn không thu hút được bất kỳ nhà thầu độc lập nào khác tham gia nộp hồ sơ đã đặt ra dấu hỏi lớn về việc liệu các tiêu chí trong hồ sơ mời thầu có thực sự khách quan, hay có những rào cản mang tính định hướng, hạn chế các nhà thầu ngoài địa phương?

Tiêu chí trong hồ sơ mời thầu: Trách nhiệm của đơn vị tư vấn và thẩm định

Phân tích sâu về hiện tượng này dưới góc độ chuyên môn, chuyên gia đấu thầu Nguyễn Quốc Vũ nhận định: "Đơn vị tư vấn lập E-HSMT và đơn vị thẩm định E-HSMT có vai trò cực kỳ quan trọng nhằm bảo vệ tính cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế của gói thầu. Tuy nhiên, thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, các đơn vị tư vấn lập HSMT thường đưa ra các yêu cầu kỹ thuật, nhân sự chủ chốt hoặc năng lực kinh nghiệm vượt mức cần thiết hoặc mang tính định hướng cục bộ. Điều này vô hình trung tạo ra rào cản kỹ thuật cực kỳ tinh vi, hạn chế sự tham gia của các nhà thầu độc lập khác, tạo thế độc diễn cho nhà thầu quen tại địa phương."

Chuyên gia Nguyễn Quốc Vũ phân tích thêm, theo quy định tại Nghị định số 214/2025/NĐ-CP và Thông tư số 79/2025/TT-BTC, công tác thẩm định hồ sơ mời thầu là chốt chặn quan trọng nhằm rà soát và loại bỏ các điều kiện hạn chế cạnh tranh trước khi phê duyệt. "Nếu đơn vị tư vấn thẩm định làm việc nghiêm túc, khách quan, họ hoàn toàn có thể phát hiện và kiến nghị chủ đầu tư chấn chỉnh các tiêu chí bất hợp lý. Nhưng tại các gói thầu này, việc cả đơn vị tư vấn đấu thầu (Công ty Vy Anh, Công ty Đăng Khoa) lẫn đơn vị thẩm định kết quả (Công ty Tường Nguyên, Công ty Minh Đạo) đều dễ dàng thông qua các khâu hồ sơ và kiến nghị phê duyệt kết quả thầu sát nút giá dự toán là một biểu hiện cần được các cơ quan quản lý về đấu thầu kiểm tra, làm rõ."

Hoạt động chỉ định thầu phụ trợ: Có thực hiện thương thảo tiết kiệm ngân sách?

Không chỉ dừng lại ở các gói thầu xây lắp chính, hệ sinh thái thầu tại hai dự án này còn ghi nhận một loạt gói thầu phụ trợ như lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu, thẩm định HSMT, thẩm định KQLCNT, giám sát thi công, bảo hiểm công trình... đều được phê duyệt triển khai theo hình thức chỉ định thầu rút gọn cho chính các đơn vị tư vấn này.

Tại dự án Nâng cấp đường Võ Dõng - Cầu Cường, kế hoạch lựa chọn nhà thầu được duyệt theo Quyết định số 99/QĐ-VP ngày 14/07/2026 của Văn phòng HĐND & UBND xã Gia Kiệm đã thông qua hình thức chỉ định thầu rút gọn cho 5 gói thầu tư vấn và phi tư vấn. Trong đó, Gói thầu số 02 về tư vấn lập hồ sơ mời thầu và đánh giá hồ sơ dự thầu có giá 37.410.537 đồng được chỉ định cho Công ty Vy Anh; Gói thầu số 03 về tư vấn thẩm định hồ sơ mời thầu và thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu có giá 21.624.588 đồng được chỉ định cho Công ty Tường Nguyên. Ngoài ra, ba gói thầu tư vấn và phi tư vấn khác gồm Giám sát thi công xây dựng (trị giá 346.209.654 đồng), Thẩm tra an toàn giao thông (54.061.470 đồng) và Bảo hiểm công trình trong thời gian xây dựng (27.531.304 đồng) cũng được thực hiện theo hình thức chỉ định thầu rút gọn.

Tại dự án công trình Đường nhánh rẽ Suối Cạn 1, theo Quyết định số 284/QĐ-PKT ngày 14/06/2026 của Phòng Kinh tế xã Thống Nhất phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, các gói thầu tư vấn lập E-HSMT và đánh giá E-HSDT (giá 21.710.847 đồng) được chỉ định thầu rút gọn cho Công ty Đăng Khoa; Gói thầu số 03 về tư vấn thẩm định E-HSMT và thẩm định KQLCNT (giá 12.549.622 đồng) được chỉ định thầu rút gọn cho Công ty Minh Đạo. Các gói tư vấn giám sát thi công xây dựng (giá 200.982.200 đồng) và phi tư vấn bảo hiểm công trình (giá 15.977.529 đồng) cũng được triển khai bằng chỉ định thầu rút gọn.

Dưới góc nhìn pháp lý, mặc dù các gói thầu phụ trợ này có giá trị nhỏ nằm dưới hạn mức chỉ định thầu quy định tại Nghị định số 214/2025/NĐ-CP, nhưng theo Công văn số 5557/BTC-QLĐT ngày 05/05/2026 của Bộ Tài chính, chủ đầu tư và nhà thầu vẫn phải tiến hành thương thảo mức tiết kiệm phù hợp với điều kiện thị trường nhằm đảm bảo hiệu quả kinh tế tốt nhất cho ngân sách nhà nước. Đồng thời, Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/04/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã nghiêm cấm việc chỉ định thầu đại trà cho các nhà thầu thân hữu, quen thuộc mà không qua thương thảo giảm giá thực chất.

Việc các đơn vị tư vấn và đơn vị thẩm định vừa được chỉ định thầu rút gọn hàng loạt, vừa đảm nhận vai trò lập, đánh giá và thẩm định kết quả thầu xây lắp đan chéo cho nhau tại cùng một dự án đặt ra dấu hỏi lớn về tính độc lập về pháp lý và độc lập về tài chính theo quy định tại Điều 4 Nghị định 214/2025/NĐ-CP. Liệu sự "khép kín" trong quy trình thầu này có phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến kịch bản nhà thầu địa phương dễ dàng trúng thầu sát nút giá trần, gây ảnh hưởng đến tính hiệu quả kinh tế và tính cạnh tranh lành mạnh của dòng vốn đầu tư công?

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin:

[Kỳ 3] Giải mã chuỗi trúng thầu tỷ lệ tiết kiệm dưới 1% của nhà thầu Cảnh Phát