Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, hiện tượng Công ty TNHH MTV Tư vấn Xây dựng Cảnh Phát là nhà thầu duy nhất tham dự và trúng một số gói thầu có tỷ lệ tiết kiệm dưới 1% tại xã Gia Kiệm và xã Thống Nhất (TP Đồng Nai), đang đặt ra những vấn đề cần được xem xét. Qua rà soát lịch sử hoạt động và các mối quan hệ giữa doanh nghiệp với những đơn vị liên quan trong quá trình tổ chức, thực hiện các gói thầu, một số điểm đáng chú ý dần được ghi nhận. Từ đó, dư luận đặt ra yêu cầu về việc tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và làm rõ trách nhiệm giải trình của các chủ thể có liên quan, trong đó có trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị chủ đầu tư theo quy định.

Năng lực thực tế của doanh nghiệp qua lịch sử đấu thầu dày đặc

Dữ liệu pháp lý cho thấy, Công ty TNHH MTV Tư vấn Xây dựng Cảnh Phát do ông Nguyễn Hữu Bình làm người đại diện pháp luật kiêm giám đốc, có trụ sở chính đăng ký tại KP Trần Cao Vân, xã Dầu Giây, TP Đồng Nai. Dù sở hữu hồ sơ năng lực hoạt động xây dựng đa dạng từ thiết kế, thẩm tra đến thi công và giám sát, dữ liệu đăng ký doanh nghiệp phản ánh đây thực chất là một doanh nghiệp siêu nhỏ hoạt động chủ yếu trên địa bàn TP Đồng Nai.

Mặc dù quy mô đăng ký khá khiêm tốn, lịch sử tham gia đấu thầu của doanh nghiệp này tại địa bàn TP Đồng Nai lại ghi nhận một mật độ đáng kinh ngạc. Công ty Cảnh Phát đã tham gia hàng chục gói thầu lớn nhỏ và đạt tỷ lệ trúng thầu trung bình rất cao. Đáng chú ý, phần lớn các gói thầu xây lắp giao thông, sửa chữa trụ sở nông thôn mà nhà thầu này tham gia độc lập hoặc liên danh đều ghi nhận tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ở mức thấp, có nhiều gói thầu dưới 1%.

Sự lặp đi lặp lại của kịch bản trúng thầu sát giá dự toán tại Gói thầu số 01 dự án đường Võ Dõng - Cầu Cường (tiết kiệm 0,92% với tư cách liên danh chính) và Gói thầu số 01 công trình đường nhánh rẽ Suối Cạn 1 (tiết kiệm 0,54% với tư cách độc lập) phản ánh một đặc trưng đáng lưu tâm trong hệ sinh thái đấu thầu của nhà thầu này. Đặc điểm chung là càng đấu thầu rộng rãi qua mạng, mức độ tiết kiệm cho ngân sách nhà nước lại càng hạn chế.

Ma trận quan hệ khép kín và dấu hỏi về tính công bằng, minh bạch

Phân tích sâu ma trận đấu thầu của Công ty Cảnh Phát tại TP Đồng Nai, dữ liệu từ hệ thống đấu thầu cho thấy nhà thầu này thường xuyên tham dự các gói thầu do một số chủ đầu tư và bên mời thầu quen thuộc tại địa phương thực hiện. Sự xuất hiện lặp lại của các chủ thể liên quan qua nhiều năm đang đặt ra những vấn đề cần được xem xét về mức độ cạnh tranh thực tế tại một số gói thầu được tổ chức theo hình thức đấu thầu rộng rãi.

Sự đan chéo của các đơn vị tư vấn thầu và tư vấn thẩm định trong hai dự án năm 2026 càng làm rõ nét hơn dấu hiệu về một quy trình mang tính thủ tục. Cụ thể, tại dự án Võ Dõng - Cầu Cường, Văn phòng HĐND & UBND xã Gia Kiệm đã chỉ định thầu rút gọn cho Công ty Vy Anh lập HSMT, đánh giá HSDT, và chỉ định cho Công ty Tường Nguyên thẩm định kết quả. Tại dự án Suối Cạn 1, Phòng Kinh tế xã Thống Nhất chỉ định thầu rút gọn cho Công ty Đăng Khoa lập HSMT, đánh giá HSDT, và chỉ định Công ty Minh Đạo thẩm định kết quả.

Khi một số khâu quan trọng, từ lập hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu đến thẩm định kết quả lựa chọn nhà thầu, được thực hiện bởi các đơn vị tư vấn địa phương theo hình thức chỉ định thầu rút gọn, vấn đề về cơ chế kiểm soát và bảo đảm tính khách quan trong quá trình tổ chức lựa chọn nhà thầu cần được quan tâm. Đáng chú ý, tại một số gói thầu, dù hồ sơ mời thầu được phát hành rộng rãi nhưng chỉ ghi nhận một nhà thầu tham dự. Trong những trường hợp này, Công ty Cảnh Phát là đơn vị trúng thầu với giá trúng thầu sát giá gói thầu, đặt ra những vấn đề cần tiếp tục xem xét về mức độ cạnh tranh và hiệu quả kinh tế trong công tác đấu thầu.

Trách nhiệm giải trình của người đứng đầu và hiệu quả dòng vốn công

Bình luận về vấn đề này dưới góc độ quản lý nhà nước, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) nhận định: "Hiện tượng đấu thầu rộng rãi qua mạng nhưng thực chất chỉ có một nhà thầu tham gia và trúng thầu sát nút giá trần là một trong những điểm nghẽn lớn nhất cần làm rõ nhằm bảo vệ hiệu quả đầu tư công. Khi hiệu quả kinh tế thầu chạm đáy ở mức dưới 1%, dòng vốn ngân sách thay vì được tối ưu hóa để tái đầu tư cho các công trình hạ tầng khác lại bị chuyển hóa vào biên độ lợi nhuận tối đa của nhà thầu. Điều này đi ngược lại hoàn toàn với tinh thần của Luật Đấu thầu, các Nghị định hướng dẫn và đặc biệt là các văn bản chỉ đạo thắt chặt, tiết kiệm dòng vốn công của Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài chính".

Luật sư Nguyễn Văn Lập nhấn mạnh, theo quy định của pháp luật đấu thầu và đầu tư công hiện hành, người đứng đầu cơ quan chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính hiệu quả kinh tế và thực hiện nghiêm túc trách nhiệm giải trình đối với các gói thầu thuộc phạm vi quản lý. Đồng thời, cần làm rõ công tác kiểm tra, giám sát chất lượng hồ sơ mời thầu của các đơn vị tư vấn đã được thực thi ra sao; vì sao không quyết liệt áp dụng các biện pháp thương thảo giảm giá thực chất nhằm tiết kiệm tối đa cho ngân sách theo đúng tinh thần Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ và hướng dẫn tại Công văn số 5557/BTC-QLĐT của Bộ Tài chính.

Hoạt động đấu thầu các dự án đầu tư công xây dựng hạ tầng giao thông nông thôn cần tiếp tục được thực hiện theo hướng công khai, minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả. Việc tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, rà soát quy trình tổ chức đấu thầu tại TP Đồng Nai, trong đó có hai dự án nêu trên, sẽ góp phần làm rõ các vấn đề liên quan và bảo đảm việc thực hiện đúng các quy định pháp luật hiện hành.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.