Tình cảnh chưa từng có ở Ukraine trong 100 năm

Đây là ngành thép.

Trên thực tế, hàng loạt nhà máy ở Ukraine đã ngừng hoạt động, trong khi các doanh nghiệp cảnh báo nguy cơ ngành công nghiệp quan trọng này của Ukraine đang trên bờ vực sụp đổ.

Trên mạng xã hội X ngày 29/9, bà Yulia Mendel, cựu phát ngôn viên của Tổng thống Volodymyr Zelensky, Ukraine, cho biết các nhà máy lớn phải ngừng hoạt động sau những đợt tấn công dồn dập, khiến nhiều lò luyện kim bị hư hại. Ukraine vừa trải qua một tuần trong tháng 9 không sản xuất thép.

Theo bà, chi phí để khởi động lại một lò luyện kim là ít nhất khoảng 50 triệu USD. Trong khi đó, xây dựng một lò mới có thể tốn khoảng 500 triệu USD. Hiện nay, ngành xuất khẩu thép của Ukraine thiệt hại khoảng 200 triệu USD/tháng.

Phát biểu tại Diễn đàn Khả năng phục hồi kinh tế do Forbes Ukraine tổ chức tại Kyiv vào ngày 23/9, ông Oleksandr Vodoviz, người đứng đầu văn phòng Tổng giám đốc điều hành tại Tập đoàn Metinvest, cũng cho biết: "Vào tháng 9, có một tuần, lần đầu tiên trong 100 năm, Ukraine không sản xuất được một tấn thép nào".

Trước đó, ngày 25/9, ArcelorMittal Kryvyi Rih, nhà máy thép lớn nhất Ukraine, thông báo rằng không thể tái khởi động sản xuất trong bối cảnh Nga tăng cường tấn công vào các cơ sở công nghiệp.

Ngành luyện kim từng đóng góp 7% GDP của Ukraine năm 2025 và tạo việc làm cho hàng chục nghìn người, đã trở thành mục tiêu chính trong chiến dịch tấn công quy mô lớn của Nga. Từ tháng 8, có ít nhất 9 vụ tấn công bằng tên lửa đạn đạo đã nhắm vào các nhà máy thép.

Hơn nữa, các cuộc tấn công nhằm vào những thiết bị quan trọng như lò cao có thể khiến các nhà máy không thể sản xuất gang - nguyên liệu đầu vào chủ yếu để sản xuất thép. Theo đó, ba doanh nghiệp luyện kim lớn của Ukraine bao gồm Metinvest, Interpipe và ArcelorMittal Kryvyi Rih đều đã phải đình chỉ hoạt động sản xuất thép.

Hiệp hội Các doanh nghiệp luyện kim Ukraine (Ukrmetallurgprom) cho biết, những cuộc tấn công gần đây gây thiệt hại ước tính gần 100 triệu USD cho các nhà sản xuất thép. Theo Chủ tịch hiệp hội Oleksandr Kalenkov, đây là năm khó khăn nhất đối với ngành thép kể từ năm 2022, khi các nhà máy Azovstal và Illich ở Mariupol bị phá hủy hoặc mất quyền kiểm soát, dẫn tới làm sản lượng thép của Ukraine giảm khoảng 40%.

Ông Oleksandr Kalenkov cho rằng, ngành thép cần thêm hỗ trợ từ chính phủ và các đối tác quốc tế để duy trì hoạt động. Nếu không có những biện pháp hỗ trợ phù hợp, các doanh nghiệp ở Ukraine có thể phải ngừng sản xuất cho đến khi chiến sự kết thúc, trong khi thời điểm đó chưa thể xác định.

Bên cạnh đó, một sức ép khác đối với ngành thép Ukraine là chi phí logistics tăng mạnh do hoạt động vận tải qua các cảng Biển Đen bị hạn chế. Theo ông Oleksandr Myronenko, Giám đốc Vận hành của Metinvest, chi phí vận chuyển một số mặt hàng (trong đó có than đá) bằng đường sắt hoặc qua các cảng của Ba Lan và Romania đã tăng 50 - 60%.

Theo ông Oleksandr Kalenkov, chính phủ Ukraine và các nước châu Âu có thể chia sẻ một phần chi phí này. Bởi chi phí logistics thấp hơn cũng giúp doanh nghiệp nhập khẩu gang và phôi thép từ nước ngoài để cán tại các nhà máy ở Ukraine, trong trường hợp chưa thể khôi phục hoàn toàn hoạt động luyện thép.

Ngành thép Ukraine nỗ lực kêu gọi giải pháp khẩn cấp

Ông Oleksandr Vodoviz nhấn mạnh Ukraine cần được tiếp cận không hạn chế thị trường thép của EU, đồng thời được miễn trừ khỏi Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM), cơ chế áp thêm thuế đối với các mặt hàng nhập khẩu có hàm lượng carbon cao.

Các nhà sản xuất Ukraine không thể tự chi trả cho quá trình khử carbon quy mô lớn, trong khi liên tục phải tái thiết sau những cuộc tấn công bằng tên lửa. Tuy nhiên, theo ông, động lực lớn nhất cho ngành thép Ukraine sẽ là việc mở lại tuyến đường qua Biển Đen. Việc này không chỉ giúp cắt giảm chi phí logistics mà còn cho phép các công ty nối lại hoạt động xuất khẩu quặng sắt để tạo ra nguồn thu tiền mặt.

Trong khi đó, ông Kalenkov nhận định, ngay cả khi ngành thép Ukraine nhận được sự hỗ trợ cần thiết, thì vẫn sẽ mất nhiều tháng và hàng chục triệu USD để tái khởi động sản xuất, với điều kiện Nga không tiếp tục tấn công.

"Vào lúc này, vấn đề cốt yếu chỉ là tìm cách để tồn tại", ông Kalenkov kết luận.

Trước đó, vào đầu tháng 9, đại diện ngành thép đã cảnh báo Thủ tướng Serhii Koretskyi về tình hình nghiêm trọng và đề xuất các biện pháp hỗ trợ. Đáng chú ý, một phương án đang được thảo luận tại Quốc hội Ukraine là thành lập quỹ hỗ trợ ngành thép tương tự Quỹ Hỗ trợ Năng lượng Ukraine, nhằm huy động vốn từ các đối tác để giúp doanh nghiệp bị ảnh hưởng mua thiết bị thiết yếu từ châu Âu.

Ông Oleksandr Vodoviz cho rằng một quỹ phục hồi có thể hỗ trợ các nhà sản xuất trang trải chi phí sửa chữa khẩn cấp, khôi phục năng lực sản xuất và tăng khả năng chống chịu. Trong khi đó, ông Kalenkov nhận định, Ukraine cần đàm phán với các tổ chức tài chính như Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD) để mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp luyện kim, trong đó có Metinvest.

Bài tham khảo nguồn: The Kyiv Independent, Ukraine Business News