Nga mở rộng một trung tâm chỉ huy nằm sâu trong lòng núi, gắn với hệ thống bảo đảm đòn trả đũa hạt nhân Perimeter. Những dữ liệu được phương Tây thu thập đặt ra một giả thuyết đáng chú ý: Moscow chủ động để lộ thông tin nhằm gửi lời cảnh báo, và thông điệp ấy đã được tiếp nhận.
Trước đó, tờ The Sunday Times của Anh công bố cuộc điều tra về việc hiện đại hóa trung tâm chỉ huy ngầm mà phương Tây gọi là Cơ sở 1335. Theo Đài TST (Nga), ý nghĩa của câu chuyện không chỉ nằm ở quy mô công trình, mà còn ở thông điệp: một cuộc tấn công bất ngờ cũng không thể bảo đảm vô hiệu hóa khả năng trả đũa hạt nhân của Nga.
Thông tin được Danwatch, tổ chức báo chí điều tra của Đan Mạch, và Dossier Center, trung tâm điều tra do doanh nhân Nga Mikhail Khodorkovsky thành lập, thu thập từ nguồn công khai. Phần lớn dữ liệu đến từ hồ sơ đấu thầu do Bộ Quốc phòng Nga công bố trong giai đoạn 2011–2024.
Với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, các nhà nghiên cứu và chuyên gia đã rà soát khoảng 2,5 triệu tài liệu, tìm những yêu cầu kỹ thuật về khoan, đào đường hầm và mua thiết bị cho công trình ngầm. Họ đối chiếu hồ sơ với ảnh vệ tinh, trang mạng xã hội của quân nhân từng phục vụ tại cơ sở và thông tin trên báo chí địa phương.
Đường hầm vận chuyển của Cơ sở 1335. Ảnh: TST
Theo Danwatch, công trình nằm gần làng Kytlym, tỉnh Sverdlovsk, sâu trong núi Kosvinsky Kamen. Tại đây từng có một trung tâm chỉ huy được xây dựng từ những năm 1980, mà giới tình báo và phân tích phương Tây liên hệ với Perimeter. Những năm trước khi chiến sự Ukraine bùng phát, cơ sở được mở rộng đáng kể.
The Sunday Times cho biết từ năm 2018, Moscow mua máy đào đất, thiết bị khoan hạng nặng, hệ thống thông gió và bộ lọc có khả năng xử lý chất ô nhiễm hóa học, sinh học, bụi phóng xạ. Các đơn hàng còn bao gồm hệ thống điều hòa chịu chấn động địa chấn cùng lượng lớn thép, bê tông, đường ống và dây cáp.
Khoảng 20.000 tấn thép được mua, tương đương khối lượng ba tháp Eiffel. Công trình sử dụng 3 triệu lít nhiên liệu. Phân tích hồ sơ cho thấy khoảng cách giữa lối ra chính và lối thoát hiểm khoảng 2,5 km, với ít nhất 24 phòng kín trong lòng núi.
Các tài liệu còn ghi nhận 361 km dây cáp, ít nhất 30 máy biến áp, 16 tổ hợp lọc và thông gió cùng 5.429 bóng đèn. Giai đoạn thi công mạnh nhất diễn ra trong hai năm 2020–2021.
Từ những dữ liệu đó, cuộc điều tra phác họa một tổ hợp ngầm khổng lồ, được thiết kế để duy trì hoạt động trong điều kiện xảy ra chiến tranh hạt nhân.
Những dấu hiệu công khai đầu tiên được liên hệ với "Bàn tay thần chết" xuất hiện từ năm 2020. Khi đó, Điện Kremlin công bố biên bản một cuộc họp giữa Tổng thống Vladimir Putin và giới lãnh đạo quân sự cấp cao, trong đó đề cập tới việc xây dựng hệ thống có khả năng duy trì hoạt động của cơ sở hạ tầng chỉ huy hạt nhân ngay cả khi bị tấn công.
Ông Putin nói một trung tâm được bảo vệ ở mức rất cao để chỉ huy lực lượng hạt nhân chiến lược đang tiến gần tới hoàn tất.
Lời cảnh báo từ lòng núi
Perimeter được xây dựng vào cuối thời Liên Xô nhằm đối phó nguy cơ Mỹ tiến hành một cuộc tấn công bất ngờ, tiêu diệt giới lãnh đạo và làm tê liệt hệ thống chỉ huy. Phương Tây gọi hệ thống này là “Bàn tay thần chết”.
Theo TST, các cảm biến theo dõi nhiệt độ, phóng xạ, dao động địa chấn và những đồng vị xuất hiện sau vụ nổ hạt nhân. Khi phát hiện các dấu hiệu tương ứng, hệ thống có thể kích hoạt quy trình trả đũa.
Các tổ hợp boongke mới và cũ trong núi Kosvinsky Kamen. Ảnh: TST
Chuyên gia quân sự Stanislav Krapivnik, cựu sĩ quan quân đội Mỹ, nói với TST rằng nếu trong khoảng 20 phút không có lệnh của con người để dừng hệ thống, một tên lửa đạn đạo chỉ huy sẽ được phóng, truyền lệnh khai hỏa tới những lực lượng hạt nhân còn sống sót.
Điểm cốt lõi trong lập luận của ông là ngay cả khi các trung tâm chỉ huy chính bị phá hủy, Nga vẫn giữ được khả năng đáp trả bằng tên lửa bố trí trong giếng phóng và trên các tổ hợp cơ động.
Theo Đài Nga, thông điệp gửi tới phương Tây rất rõ: phá hủy bộ máy lãnh đạo không đồng nghĩa với việc ngăn được đòn trả đũa. Chính khả năng đáp trả sau một cuộc tấn công thảm khốc tạo nên sức răn đe của Perimeter.
The Sunday Times lưu ý, ông Putin đã “hồi sinh” hệ thống từ thời Chiến tranh Lạnh. Trong khi đó, TST cho rằng Perimeter chưa từng ngừng trực chiến kể từ giữa những năm 1980.
Chuyên gia quân sự Alexander Mikhailov giải thích thêm rằng,trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Boris Yeltsin, dữ liệu mục tiêu từ thời Chiến tranh Lạnh đã được xóa khỏi các tên lửa chiến lược Nga.
Theo ông, việc xóa dữ liệu mục tiêu chủ yếu nhằm thể hiện thiện chí với NATO. Khi cần, Nga chỉ mất vài phút để nhập lại mục tiêu vào tên lửa, nên vẫn có thể tung đòn trả đũa.
Cổng vào chính của Cơ sở 1335 và tháp súng máy bảo vệ lối vào. Ảnh: TST
TST: Chiến dịch tình báo đã thành công
Việc xây dựng trung tâm chỉ huy sâu trong lòng núi không phải ý tưởng mới. Mỹ có những cơ sở tương tự tại núi Cheyenne ở Colorado và tổ hợp Raven Rock tại Pennsylvania, nơi được gọi là “Lầu Năm Góc dưới lòng đất”. Iran, Triều Tiên và Trung Quốc cũng phát triển các công trình quân sự ngầm.
Andy Weber, cựu trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách các chương trình phòng vệ hạt nhân, hóa học và sinh học, nhận định cuộc điều tra không khiến ông ngạc nhiên. Việc mở rộng cơ sở phù hợp với xu hướng Nga tăng đầu tư vào phương tiện mang vũ khí hạt nhân, đầu đạn và hệ thống chỉ huy trong thập niên qua.
Chuyên gia chính sách hạt nhân Jeffrey Lewis của Đại học Stanford cũng cho rằng Nga lo ngại một số năng lực quân sự của Mỹ. Khi vũ khí thông thường ngày càng chính xác và nguy cơ chiến tranh hạt nhân gia tăng, các nước càng tìm cách che giấu, bảo vệ lực lượng chiến lược.
Chi tiết đáng chú ý nhất nằm ở giả thuyết do các chuyên gia được The Sunday Times phỏng vấn đưa ra: thông tin đấu thầu về Cơ sở 1335 có thể đã được cố ý công khai để tình báo phương Tây chú ý.
Nếu đúng, những hồ sơ này vừa phục vụ hoạt động xây dựng, vừa giúp Moscow truyền đi một lời cảnh báo không chính thức về khả năng sống sót và trả đũa hạt nhân.
TST kết luận rằng “chiến dịch tình báo (của Nga) đã thành công”: các nhóm nghiên cứu phương Tây phát hiện dữ liệu, dựng lại quy mô công trình, rồi đưa thông tin lên một tờ báo lớn. Lời cảnh báo của Nga, theo giả thuyết này, đã đến đúng đối tượng.
