Sau sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP HCM bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian kinh tế rộng hơn 6.700 km², dân số trên 14 triệu người và quy mô GRDP ước khoảng 120 tỷ USD, chiếm hơn 23,5% GDP cả nước.

Ngoài ra, TP HCM hiện chiếm khoảng 60 – 70% số doanh nghiệp logistics cả nước, với hơn 15.000 doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực vận tải, kho bãi, ICD, cảng biển và dịch vụ logistics. Đây là một trong những nền tảng quan trọng để Thành phố chuyển vai trò từ trung chuyển khu vực sang trung tâm điều phối chuỗi cung ứng khu vực và quốc tế.

Hình thành chuỗi logistics thông minh, hiện đại

Theo định hướng quy hoạch, TP HCM sẽ phát triển khoảng 20 trung tâm logistics và 4 khu thương mại tự do (FTZ), gắn với hệ thống cảng biển, sân bay và các trục giao thông chiến lược. Trong đó, các FTZ được quy hoạch tại khu vực cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, cùng các trung tâm logistics tại An Bình, Bàu Bàng kết nối tuyến đường sắt TP HCM – Lộc Ninh.

Việc tích hợp đồng bộ cảng biển nước sâu, mạng lưới ICD – kho bãi Bình Dương, sân bay Long Thành và Tân Sơn Nhất mở ra khả năng hình thành “hành lang logistics khép kín”: cảng biển – ICD – khu công nghiệp – sân bay. Qua đó, Thành phố hướng tới xây dựng chuỗi cung ứng logistics thông minh, hiện đại, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phấn đấu đến năm 2030 đưa logistics trở thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Phó Chủ tịch UBND TP HCM Bùi Xuân Cường khẳng định, phát triển logistics không chỉ là câu chuyện hạ tầng mà là chiến lược nâng cấp năng lực cạnh tranh của toàn nền kinh tế Thành phố: “TP HCM xác định logistics là một trong những ngành dịch vụ mũi nhọn trong giai đoạn tới. Thành phố sẽ ưu tiên hoàn thiện hệ thống trung tâm logistics, kết nối đồng bộ cảng biển – sân bay – khu công nghiệp – đường sắt, đồng thời cải cách mạnh thủ tục hành chính để giảm chi phí cho doanh nghiệp và nâng cao năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu”.

Cơ chế đột phá để bứt phá

Dù có nhiều lợi thế, ngành logistics TP HCM vẫn đối mặt không ít thách thức. Lưu lượng hàng hóa tăng nhanh gây áp lực lớn lên các tuyến giao thông cửa ngõ và hệ thống cảng biển. Sự cạnh tranh gay gắt từ các trung tâm logistics trong khu vực như Singapore, Bangkok hay Kuala Lumpur cũng đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ, công nghệ và năng lực quản trị.

Theo Hiệp hội Logistics TP HCM, chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm khoảng 16,8 – 17% GDP, cao hơn mức trung bình thế giới 10 – 12%. Vận tải đường bộ vẫn chiếm hơn 70% sản lượng hàng hóa, trong khi đường sắt và đường thủy nội địa chưa được khai thác hiệu quả. Sự thiếu liên kết đa phương thức làm gia tăng chi phí, tiêu hao năng lượng và phát thải carbon.

Theo Thiếu tướng Ngô Minh Thuấn, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn, để logistics trở thành ngành kinh tế mũi nhọn sau sáp nhập, TP HCM cần hội tụ ba yếu tố then chốt.

Thứ nhất, phải có cơ chế điều phối liên vùng thống nhất cho toàn bộ chuỗi logistics TP HCM – Bình Dương – Bà Rịa - Vũng Tàu, với một đầu mối chịu trách nhiệm quy hoạch, đầu tư và vận hành.

Thứ hai, triển khai cơ chế “một cửa” thực chất đối với tàu biển và hàng hóa theo mô hình Port Authority hiện đại, nhằm rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, giảm chi phí và nâng cao độ tin cậy cho doanh nghiệp.

Thứ ba, xây dựng nền tảng dữ liệu dùng chung cho toàn hệ sinh thái cảng – logistics, kết nối cảng biển, hãng tàu, ICD, doanh nghiệp logistics và cơ quan quản lý theo thời gian thực, từ đó tối ưu hóa điều độ khai thác.

Ở góc độ chuyên gia, TS. Trần Du Lịch cho rằng, TP HCM đang đứng trước “cửa sổ cơ hội hiếm có” để bứt phá: việc mở rộng không gian phát triển và liên kết vùng tạo điều kiện hình thành một hệ sinh thái logistics hoàn chỉnh từ cảng biển, sân bay đến khu công nghiệp và trung tâm tiêu thụ.

“Vấn đề then chốt là phải có một cơ quan điều phối đủ mạnh để quản trị chuỗi logistics liên vùng, thay vì mỗi khu vực làm theo quy hoạch riêng”, TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh.

Từ trung chuyển khu vực đến trung tâm chuỗi cung ứng toàn cầu

Không gian phát triển mở rộng sau sáp nhập mang lại cho TP HCM cơ hội tái cấu trúc toàn diện ngành logistics theo hướng hiện đại, xanh và tích hợp. Nếu giải được bài toán điều phối chiến lược, đồng bộ quy hoạch và đẩy mạnh chuyển đổi số, Thành phố có thể giảm đáng kể chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp và từng bước vươn lên thành trung tâm logistics quốc tế của khu vực.

Logistics khi đó không chỉ là hoạt động vận chuyển hàng hóa, mà trở thành hệ sinh thái chuỗi cung ứng thông minh, minh bạch và hiệu quả – một trụ cột mới cho tăng trưởng kinh tế TP HCM trong thập niên tới.