Phá bỏ lối mòn, Change Makers gieo mầm “tự đổi đời tốt đẹp” ngay mảnh đất quê hương

Có những mảnh đất nông thôn và vùng cao Việt Nam, nơi khoảng cách về điều kiện sống không chỉ đo bằng những con đường gập ghềnh hay khoảng cách địa lý, mà hiện hữu rõ nét qua những thiếu thốn thiết yếu hằng ngày.

Theo số liệu của Cục Thống kê công bố năm 2024, trong khi tỷ lệ hộ nghèo của cả nước là 2,3% thì khu vực Trung du và miền núi phía Bắc vẫn ghi nhận con số đáng trăn trở là 7,8%.

Ở những vùng quê ấy, một nguồn nước sạch đủ dùng cho sinh hoạt, một công trình vệ sinh đạt chuẩn hay giải pháp xử lý rác thải nông nghiệp bớt gây ô nhiễm vẫn luôn là ước mơ canh cánh của hàng nghìn hộ gia đình.

Từ trước đến nay, không ít chương trình hỗ trợ phát triển đã tìm đến rồi lại rời đi, nhưng khi bóng dáng của các tổ chức tài trợ vừa khuất, nhiều công trình hỗ trợ nhanh chóng xuống cấp hoặc rơi vào quên lãng.

Nguyên nhân cốt lõi nằm ở chỗ người dân nơi đây vẫn vô tình bị đặt vào vị thế của những "người thụ hưởng" thụ động. Họ quen với việc đón nhận sự giúp đỡ làm sẵn hơn là tự mình bắt tay vào vận hành.

Sự thay đổi chỉ thực sự bắt đầu khi chính những con người đang ngày đêm sinh sống trên mảnh đất đó nhận ra rằng họ không chỉ là người chờ đợi sự cứu trợ, mà hoàn toàn có đủ năng lực để trở thành chủ thể kiến tạo tương lai cho chính mình.

Nhìn thấu bài toán khó đã tồn tại qua nhiều thập kỷ, dự án "Những người tạo thay đổi" (Change Makers) ra đời dưới sự phối hợp chặt chẽ giữa tổ chức Good Neighbors International (GNI) và Tập đoàn tài chính NongHyup của Hàn Quốc.

Change Makers chọn cho mình một lối đi hoàn toàn khác biệt so với các chương trình từ thiện truyền thống: Không áp đặt những mô hình có sẵn từ bên ngoài, không mang đến những giải pháp đóng gói cứng nhắc, mà đặt trọn niềm tin vào tri thức bản địa và trao quyền hành động trực tiếp cho người dân.

Khi một ý tưởng cải thiện môi trường hay nâng cấp hạ tầng xuất phát từ chính những trăn trở của người dân bản địa - những người am hiểu từng con rạch, từng ngọn đồi và từng tập quán sinh hoạt - sức mạnh biến chuyển sẽ không còn phụ thuộc vào giá trị của khoản tiền tài trợ, mà nằm ở sự đồng lòng, tính tự chủ và tinh thần trách nhiệm gắn kết của cả một cộng đồng.

Ngọn lửa tự chủ bừng sáng trong lòng người dân

Trọng tâm trong phương pháp tiếp cận của Change Makers là chuyển dịch vai trò của người dân từ vị thế người nhận trợ cấp thụ động sang vị thế người chủ giải pháp.

Ngay trong năm đầu tiên khởi động, dự án đã tạo nên một làn sóng quan tâm sâu sắc khi tiếp nhận tới 44 hồ sơ sáng kiến gửi về từ các thôn bản thuộc địa bàn phát triển của GNI.

Dự án “Những người tạo thay đổi (Change Makers)” được thực hiện tại 06 địa bàn thuộc chương trình phát triển cộng đồng của GNI tại 04 tỉnh: Hà Giang, Tuyên Quang, Hòa Bình và Thanh Hóa (trước sáp nhập) từ tháng 8/2024 - 7/2025 với sự tài trợ của tập đoàn tài chính NongHyup.

Qua quy trình thẩm định tỉ mỉ và các vòng đánh giá năng lực khắt khe, 11 sáng kiến tiềm năng nhất đã được chọn bước vào chương trình tập huấn nâng cao nhằm hoàn thiện kỹ năng quản lý và lập kế hoạch. Sau đó, 06 sáng kiến có tính khả thi và tác động xã hội cao nhất đã được cấp nguồn kinh phí hỗ trợ để triển khai thực tế tại 06 địa bàn thuộc 04 tỉnh thành.

06 sáng kiến gồm phát triển năng lượng xanh từ chất thải chăn nuôi tại Bằng Lang; xây dựng sân chơi cộng đồng tại Sơn Nam; cải thiện hệ thống cung cấp nước tại nhà văn hóa thôn ở Quang Tiến; chiếu sáng đường hoa tại Bao La; chiếu sáng đường giao thông nông thôn tại Lỗ Sơn; và xử lý nước thải, vệ sinh môi trường tại Vĩnh Long.

Điều làm nên sức sống bền bỉ và sự khác biệt lớn nhất cho các công trình này chính là cơ chế đóng góp đối ứng. Nguồn ngân sách từ dự án và Tập đoàn NongHyup (trị giá 36.145 USD) chỉ đóng vai trò như hạt nhân "vốn mồi", thắp lên ngọn lửa hành động.

Để biến các bản thiết kế trên giấy thành hiện thực, chính bà con dân làng đã tự nguyện đóng góp hàng trăm ngày công lao động, hiến tặng hàng nghìn mét vuông đất canh tác cùng các loại vật liệu sẵn có tại địa phương.

Thành quả thu về sau quãng thời gian nỗ lực hợp lực là những con số biết nói vô cùng ấn tượng.

Dự án đã ghi nhận hơn 20.664 người dân được hưởng lợi trực tiếp và gián tiếp từ các công trình hạ tầng, vệ sinh và nước sạch mới.

Đặc biệt, trong cuộc khảo sát độc lập sau triển khai, có tới 99% người thụ hưởng khẳng định rằng các sáng kiến không chỉ giải quyết triệt để bài toán sinh hoạt trước mắt mà còn mang lại lợi ích thiết thực, lâu dài cho toàn bộ địa phương.

Thế nhưng, giá trị lớn nhất mà Change Makers gặt hái được không nằm ở những mảng tường mới sơn hay những kilomet đường ống nước được nối dài, mà nằm ở sự chuyển biến sâu sắc trong nhận thức của người dân.

Bà con đã biết tự tổ chức các cuộc họp thôn để bàn bạc, thành lập Ban quản lý vận hành do chính người dân bầu ra, tự giác trích quỹ bảo dưỡng và duy trì vệ sinh chung mà không cần bất kỳ sự đôn đốc nào từ bên ngoài.

Chính tinh thần tự chủ và năng lực tự quản được đánh thức ấy mới là chìa khóa vàng mở ra cánh cửa phát triển bền vững ở cấp cơ sở.

Khi sức mạnh hợp lực thắp sáng tinh thần hành động vì cộng đồng

Đối chiếu với hệ thống tiêu chí đánh giá khắt khe của Giải thưởng Hành động vì Cộng đồng - Human Act Prize, dự án “Những người tạo thay đổi (Change Makers)” thể hiện sự đáp ứng toàn diện và vượt trội trên mọi khía cạnh, từ tính cam kết, tính bền vững cho đến khả năng nhân rộng mô hình.

Bằng việc thực thi mục tiêu Quan hệ đối tác vì các mục tiêu, Change Makers đã chứng minh một thực tế rằng: Sự kết hợp chiến lược giữa nguồn lực tài chính, tri thức chuyên môn quốc tế từ GNI, Tập đoàn NongHyup với nguồn lực nội tại của chính quyền và người dân địa phương có thể tạo ra những tác động xã hội vô cùng sâu rộng, hiệu quả và có khả năng lan tỏa mạnh mẽ.

Toàn bộ hành trình gian khó nhưng đầy tự hào của Change Makers chính là minh chứng sinh động và thuyết phục nhất cho tinh thần "Hợp lực cộng đồng" mà Human Act Prize luôn tìm kiếm để tôn vinh.

Giải thưởng không chỉ hướng ánh nhìn về những đại dự án quy mô hàng nghìn tỷ đồng của các tập đoàn lớn, mà đặc biệt trân trọng những mô hình thông minh biết kết nối các nguồn lực rải rác, chia sẻ kinh nghiệm quản trị thực chiến và nhân rộng cách làm hiệu quả dựa trên sức mạnh tập thể.

Khi từng cá nhân riêng lẻ được kết nối trong một tầm nhìn chung, lợi ích bền vững chung thì mọi nguồn lực xã hội sẽ được tối ưu hóa ở mức tối đa, từ đó tạo nên một hệ sinh thái phát triển vững chắc và không ai bị bỏ lại phía sau.

Đồng thời, những gì mà dự án đã và đang thể hiện cũng chạm khắc sâu sắc giá trị cốt lõi của định hướng Human Act Now. Đó là hành trình kiên trì mở ra không gian hành động, trao quyền và tiếp năng lực cho người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ tại các vùng nông thôn và miền núi.

Thông qua việc tham gia trực tiếp vào quá trình đề xuất, bảo vệ và thực thi sáng kiến, người trẻ địa phương được tiếp cận với tư duy quản trị dự án hiện đại, học cách đối mặt và giải quyết các bài toán xã hội phức tạp ngay trên quê hương mình.

Sự chuyển biến kỳ diệu đang diễn ra tại các làng quê nghèo cho thấy những hành động tích cực, dù khởi đầu từ những sáng kiến nhỏ bé, đều mang trong mình sức mạnh lay động và lan tỏa phi thường. Hành trình hướng tới một xã hội phát triển công bằng, văn minh và bền vững luôn bắt đầu từ quyết định dấn thân của từng cá nhân và tổ chức.

Nếu bạn hoặc tổ chức của bạn đang vận hành những dự án xã hội đầy tâm huyết, hay biết đến những câu chuyện thầm lặng đang ngày đêm làm thay đổi từng góc nhỏ của cuộc sống, hãy chủ động gửi hồ sơ đăng ký hoặc đề cử đến Giải thưởng Human Act Prize. Mỗi sáng kiến được sẻ chia và tôn vinh không chỉ nhận về sự ghi nhận xứng đáng từ cộng đồng, mà còn trở thành ngọn hải đăng truyền cảm hứng, thúc đẩy hàng triệu con người cùng chung tay hành động cho một tương lai Việt Nam phát triển bền vững và nhân văn.