Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, Nghị định 214/2025/NĐ-CP được ban hành với kỳ vọng tháo gỡ khó khăn cho các đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là các trường học trong việc cung ứng suất ăn. Điều 84 của Nghị định này đã cụ thể hóa việc "Lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt" cho các gói thầu suất ăn học đường. Đây là cơ chế cho phép Hiệu trưởng các trường – với vai trò là chủ đầu tư – được chủ động hơn trong việc lựa chọn đối tác cung cấp dịch vụ ăn uống.

Tuy nhiên, tại TP HCM, thực trạng áp dụng cơ chế này đang cho thấy những dấu hiệu đáng lo ngại. Hồ sơ tại Trường Tiểu học Bình Quới Tây cho thấy, gói thầu cung cấp suất ăn năm 2025 được phê duyệt cho Công ty Hữu Phước thông qua hình thức "Chỉ định thầu rút gọn" (một biến thể của trường hợp đặc biệt). Điều đáng nói là mức giá trúng thầu hoàn toàn trùng khớp với giá dự toán, tỷ lệ tiết kiệm cho ngân sách và nguồn thu từ phụ huynh là 0 đồng.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Trường Tiểu học Bình Lợi Trung và Trường Tiểu học Tầm Vu. Với các gói thầu có giá trị lần lượt là 5,39 tỷ đồng và 5,41 tỷ đồng, Công ty Hữu Phước đều "độc chiếm" vị trí nhà thầu trúng thầu mà không phải trải qua một cuộc đấu thầu rộng rãi thực chất. Theo quy định tại Điều 85 Nghị định 214, việc lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt vẫn phải đảm bảo nguyên tắc: "Cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình".

Phân tích về khía cạnh pháp lý, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) cho biết: "Cơ chế đặc biệt được thiết kế để phục vụ lợi ích của học sinh, chứ không phải để tạo điều kiện cho các 'nhà thầu thân quen'. Khi Hiệu trưởng ký quyết định lựa chọn nhà thầu, họ phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về tính chính xác của hồ sơ năng lực nhà thầu đó. Sự cố vi khuẩn Salmonella khiến 202 học sinh nhập viện là bằng chứng cho thấy quy trình thẩm định và giám sát của chủ đầu tư đã bị tê liệt".

Về mặt hành chính, từ ngày 01/07/2025, TP HCM đã sắp xếp lại đơn vị hành chính, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp (TP và Phường/Xã). Việc quản lý trực tiếp các trường học thuộc về UBND Xã (như Xã Thạnh Mỹ Tây, Xã Bình Lợi Trung). Sự thay đổi này đòi hỏi vai trò giám sát của chính quyền cơ sở phải quyết liệt hơn. Quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, sự thiếu sâu sát của chủ đầu tư trong việc kiểm tra định kỳ cơ sở chế biến của Công ty Hữu Phước là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc mất kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm.

Người đứng đầu trường học không thể "đổ lỗi" hoàn toàn cho nhà thầu. Bởi lẽ, chính họ là người đã đặt bút ký phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu và trực tiếp phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu theo cơ chế đặc biệt. Quyền tự quyết càng cao, trách nhiệm giải trình càng nặng nề. Dư luận đang chờ đợi câu trả lời thỏa đáng từ lãnh đạo các trường liên quan về tiêu chí lựa chọn Công ty Hữu Phước và quy trình hậu kiểm chất lượng suất ăn hàng ngày.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.

[Kỳ 3:] Từ vụ ngộ độc 202 học sinh: Minh bạch đấu thầu để bảo vệ sức khỏe học đường