Suất ăn học đường - Từ đấu thầu đến lỗ hổng an toàn thực phẩm

Lời Tòa soạn: Năm 2026, ngành giáo dục đang đứng trước những thách thức quản lý chưa từng có. Đằng sau những khay cơm nóng hổi phục vụ hàng triệu học sinh mỗi ngày là một "cuộc chiến" thầm lặng nhưng đầy toan tính trên sàn đấu thầu điện tử. Vì sao có những doanh nghiệp sở hữu "phép thuật" trúng thầu tuyệt đối 100%, với tổng trị giá lên đến hơn 500 tỷ đồng? Vì sao hàng loạt gói thầu lại được phê duyệt với tỷ lệ tiết kiệm ghi nhận con số 0 đồng, thậm chí trúng sát nút giá dự toán?

Vệt bài điều tra 9 kỳ của Báo Tri thức và Cuộc sống sẽ đi sâu giải mã:

Cơ chế "Trường hợp đặc biệt": Việc áp dụng Điều 84 Nghị định 214/2025/NĐ-CP để né tránh đấu thầu rộng rãi.

Ma trận quan hệ: Những "ông lớn" thâu tóm thị trường suất ăn từ Hà Nội, TP HCM đến các tỉnh lân cận.

Nghịch lý khay cơm: Khi mức thu ngày càng tăng nhưng giá trị thực phẩm thực tế bị nghi vấn chỉ còn dưới 60% sau khi trừ các chi phí "vận hành".

Trách nhiệm người đứng đầu: Khi mã QR chỉ là "tấm bùa hộ mệnh" trên giấy và lỗ hổng truy xuất nguồn gốc vẫn đang đe dọa sức khỏe thế hệ trẻ.

Với sự tham gia phân tích của các phụ huynh học sinh, chuyên gia đấu thầu và luật sư hàng đầu, vệt bài không chỉ phơi bày những góc khuất trong hồ sơ thầu mà còn là lời cảnh báo đanh thép về trách nhiệm giải trình vì sự an toàn của con em chúng ta.

Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!

[Kỳ 1]: Giải mã "Trường hợp đặc biệt" theo Nghị định 214: Cơ chế mở hay kẽ hở cho thực phẩm bẩn?

Theo tìm hiểu của Báo Tri thức và Cuộc sống, năm 2026 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong công tác quản lý hành chính khi Việt Nam hoàn thành sắp xếp đơn vị hành chính, chỉ còn 34 tỉnh, thành phố và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trong bối cảnh này, lĩnh vực suất ăn học đường trở thành tâm điểm chú ý sau khi Thủ tướng Chính phủ yêu cầu rà soát toàn diện sau vụ việc doanh nghiệp cung cấp thực phẩm bị khởi tố.

Điểm nóng pháp lý hiện nay tập trung vào Điều 84, Khoản 4, Điểm n của Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Quy định này cho phép gói thầu cung cấp suất ăn học đường hoặc mua thực phẩm đầu vào cho học sinh bán trú tại cơ sở giáo dục công lập được áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt. Tuy nhiên, việc vận dụng cơ chế này đang cho thấy những dấu hiệu bất thường khi các gói thầu giá trị lớn liên tục về tay một số ít doanh nghiệp với tỷ lệ tiết kiệm gần như bằng không.

Hiện tượng trúng thầu tuyệt đối 149/149

Hồ sơ dữ liệu từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia cho thấy một "hiện tượng" đáng kinh ngạc mang tên Công ty Cổ phần Dịch vụ Suất ăn công nghiệp Hà Nội (MST: 0110289514; trụ sở tại Hà Nội). Tính đến tháng 4/2026, doanh nghiệp này đã tham gia 149 gói thầu và trúng thầu toàn bộ 149 gói, đạt tỷ lệ thắng thầu tuyệt đối 100%.

Tổng giá trị trúng thầu của doanh nghiệp này ghi nhận con số hơn 506,3 tỷ đồng. Đáng chú ý, tỷ lệ trung bình giá trúng thầu so với giá dự toán lên tới 100%. Điều này đồng nghĩa với việc ngân sách nhà nước và nguồn tiền đóng góp của phụ huynh học sinh gần như không được tiết kiệm qua quá trình đấu thầu, thậm chí có những gói thầu trúng sát nút giá dự toán.

Chỉ riêng trong tháng 2/2026, dưới danh nghĩa "trường hợp đặc biệt" và các Nghị quyết hỗ trợ của HĐND Thành phố, Công ty Cổ phần Dịch vụ Suất ăn công nghiệp Hà Nội đã trúng hàng loạt gói thầu cung cấp thực phẩm và suất ăn tại địa bàn Hà Nội. Điển hình như tại xã Thường Tín (thuộc địa giới hành chính mới), ngày 07/02/2026, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Du là bà Nguyễn Thị Kiều Anh đã ký Quyết định số 35/QĐ-THND phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu cho gói thầu "Hỗ trợ bữa ăn bán trú cho học sinh tiểu học... theo Nghị quyết số 18/2025/NQ-HĐND". Giá trúng thầu được phê duyệt là 1.949.400.000 đồng với thời gian thực hiện 04 tháng.

Cùng ngày 07/02/2026, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Khánh Hà đã ký Quyết định số 45/QĐ-THKH lựa chọn doanh nghiệp này trúng gói thầu tương tự với giá 1.776.060.000 đồng. Tại xã Hồng Vân, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Duyên Thái, bà Trần Hà Trang cũng ký Quyết định số 49/QĐ-THDT phê duyệt cho doanh nghiệp này trúng gói thầu giá trị 1.452.360.000 đồng.

Nghịch lý giá và chất lượng

Việc áp dụng cơ chế đặc biệt theo Nghị định 214/2025/NĐ-CP nhằm mục đích đảm bảo tính kịp thời và đặc thù của suất ăn học đường. Tuy nhiên, quan sát của Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, sự thiếu vắng tính cạnh tranh đang dẫn đến những nghịch lý về giá. Tại phường Đông A, ngày 31/01/2026, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Trần Nhân Tông, ông Hoàng Thanh Bình đã ký Quyết định số 39/QĐ-THTNT phê duyệt cho Công ty Cổ phần Dịch vụ Suất ăn công nghiệp Hà Nội trúng gói thầu "Cung cấp suất ăn bán trú" với giá 2.925.000.000 đồng.

Dữ liệu phân tích cho thấy tỷ lệ tiết kiệm tại gói thầu này ghi nhận mức 0%. Tình trạng này cũng lặp lại tại gói thầu do bà Nguyễn Thị Sâm, Hiệu trưởng Trường tiểu học Dũng Tiến ký duyệt ngày 13/02/2026 (Quyết định số 21/QĐ-THDT) với giá trúng thầu 1.053.000.000 đồng.

Bên cạnh Công ty Cổ phần Dịch vụ Suất ăn công nghiệp Hà Nội, thị trường suất ăn năm 2026 còn ghi nhận sự tham gia dày đặc của các đơn vị như Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Ban Mai cùng nhiều nhà thầu "thân hữu" khác.

Câu hỏi đặt ra là với mức thu từ 35.000 – 45.000 đồng/suất theo quy định, sau khi trừ chi phí vận hành, nhân công và lợi nhuận của doanh nghiệp trúng thầu với giá cao ngất ngưởng, giá trị thực phẩm thực tế trong khay cơm của học sinh còn lại bao nhiêu? Nhiều câu hỏi cho rằng giá trị thật chỉ còn dưới 60%, dẫn đến nguy cơ doanh nghiệp phải sử dụng thực phẩm giá rẻ, không rõ nguồn gốc để bù đắp chi phí.

Góc nhìn từ các chuyên gia

Bình luận về vấn đề này, chuyên gia đấu thầu Đào Giang phân tích: "Ranh giới giữa tính cấp thiết và việc lạm dụng pháp lý để né tránh đấu thầu rộng rãi là rất mong manh. Việc xếp suất ăn học đường vào 'trường hợp đặc biệt' theo Nghị định 214 là một bước tiến để tháo gỡ khó khăn cho nhà trường, nhưng nếu không chứng minh được hiệu quả kinh tế thông qua việc thương thảo giá quyết liệt, nó sẽ trở thành mảnh đất màu mỡ cho sự thiếu minh bạch".

Đồng quan điểm, Luật sư Nguyễn Văn Lập (Đoàn Luật sư TP HCM) nhấn mạnh về trách nhiệm giải trình: "Theo Luật Đấu thầu số 22/2023/QH15 và các luật sửa đổi năm 2025, Hiệu trưởng với tư cách là đại diện Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm cao nhất về tiến độ, chất lượng và hiệu quả của gói thầu. Khi xảy ra ngộ độc thực phẩm hoặc sai phạm về nguồn gốc hàng hóa, trách nhiệm hình sự là điều không thể tránh khỏi nếu chứng minh được có sự buông lỏng trong thẩm định năng lực nhà thầu".

Dữ liệu lịch sử cũng cho thấy, Công ty Cổ phần Dịch vụ Suất ăn công nghiệp Hà Nội có quan hệ mật thiết với 13 bên mời thầu, chủ yếu là các trường học công lập. Việc doanh nghiệp này gần như "một mình một ngựa" tại các địa bàn như Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên đang tạo ra sự lo ngại về một "hệ sinh thái thầu" khép kín, nơi tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch, những tôn chỉ tối cao của Luật Đấu thầu, đang bị thách thức nghiêm trọng.

Liệu cơ chế "Trường hợp đặc biệt" có đang bị biến tướng thành tấm bùa hộ mệnh để các nhà trường hợp thức hóa việc lựa chọn các doanh nghiệp "quen mặt"? Những lỗ hổng trong truy xuất nguồn gốc thực phẩm khi mã QR chỉ tồn tại trên giấy sẽ được giải mã như thế nào?

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin:

[Kỳ 2:] Suất ăn 45.000 đồng tại Hà Nội và TP HCM: Nghịch lý giá tăng nhưng chất lượng đi xuống.