Tại Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, Kết luận số 18/KL-TW ngày 02/4/2026 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV, Quyết định số 1505/QĐ-Ttg ngày 06/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước giai đoạn 2026-2030 đều nhất quán với định hướng chuyển đổi mô hình hoạt động của SCIC theo hướng kinh doanh vốn chuyên nghiệp, tiến tới hình thành Quỹ đầu tư quốc gia.
Giới chuyên gia cho rằng, điều này cần thiết và cấp bách nhằm đáp ứng yêu cầu về tích tụ, tập trung vốn phục vụ nhiệm vụ đầu tư, thực hiện mục tiêu tăng trưởng "hai con số".
PGS.TS Trần Đình Thiên, Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam đánh giá, "lập Quỹ đầu tư quốc gia là việc tuyệt đối cần thiết, bối cảnh hiện nay là không thể lùi bước. Nếu lùi là chúng ta đánh mất thời cơ, đánh mất cơ hội huy động nguồn lực và giảm khả năng bắt kịp xu thế của khu vực".
TS. Nguyễn Như Quỳnh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính, Bộ Tài chính cũng cho rằng, Việt Nam cần một tầm nhìn đầu tư dài hạn và những nhà đầu tư chiến lược quốc gia, đủ sức dẫn dắt dòng vốn vào hạ tầng công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số.
Nhìn về bối cảnh trong nước và quốc tế hiện nay, theo các chuyên gia phân tích, việc sớm thành lập Quỹ đầu tư quốc gia trên nền tảng kế thừa hoạt động và nâng cấp SCIC sẽ thuận lợi cho việc tập trung nguồn lực, chuẩn bị danh mục đầu tư, hợp tác và đồng đầu tư với các định chế trong nước, quốc tế. Phương án này có thể phát huy hiệu quả ngay từ năm 2026-2027, khi Việt Nam đang cần bổ sung nguồn vốn đầu tư rất lớn (thiếu hụt khoảng 75 - 80 tỷ USD vốn riêng cho nhu cầu đầu tư hạ tầng đến năm 2030).
Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, cho biết, cơ sở hạ tầng sẽ tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam. Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư lớn và dư địa tài khóa hạn chế, việc huy động nguồn vốn tư nhân dài hạn sẽ là yếu tố then chốt. Tuy nhiên, các nhà đầu tư dài hạn cần các tổ chức có uy tín, các dự án có tính khả thi về mặt tài chính, cơ chế quản trị minh bạch và cam kết lâu dài của Chính phủ.
Nhóm Ngân hàng Thế giới đang phối hợp với Chính phủ Việt Nam nhằm củng cố khuôn khổ này và hỗ trợ huy động nguồn vốn tư nhân ở quy mô lớn. Trong bối cảnh đó, một tổ chức trong nước như SCIC có thể đóng vai trò quan trọng thông qua việc cùng tham gia đầu tư, chia sẻ một số rủi ro nhất định, phát đi tín hiệu về sự tin tưởng và góp phần thiết lập các cấu trúc tài chính mà các nhà đầu tư khác có thể tham gia.
Theo Quyết định 1505/QĐ-Ttg ban hành mới đây, giai đoạn 2026 - 2027, SCIC chuyển đổi hoạt động thành Quỹ đầu tư quốc gia. Từ năm 2028 - 2030, SCIC tích lũy nguồn lực cho hoạt động đầu tư kinh doanh vốn, tập trung vào kết cấu hạ tầng, các dự án lớn và quan trọng, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và những lĩnh vực có ý nghĩa đối với các cân đối lớn của nền kinh tế.
Việc chuyển đổi mô hình đòi hỏi thay đổi đồng bộ từ con người, cơ chế, phương thức quản trị đến cách thức đánh giá hiệu quả. Đặc biệt, khi danh mục đầu tư được mở rộng sang những lĩnh vực mới, quy trình ra quyết định đầu tư cần đủ nhanh để nắm bắt cơ hội nhưng cũng đủ chặt chẽ để bảo toàn vốn nhà nước.
Định hướng này cũng cho thấy tư duy về sử dụng vốn Nhà nước đã thay đổi. Vốn nhà nước không chỉ được nhìn nhận như một tài sản cần bảo toàn, mà còn là nguồn lực có thể được tổ chức lại, tái phân bổ và sử dụng chủ động hơn để tạo ra năng lực mới cho doanh nghiệp và nền kinh tế. Việc hình thành Quỹ đầu tư quốc gia cho thấy một bước thay đổi trong cách Nhà nước tổ chức, tập trung và sử dụng nguồn lực để tạo ra những động lực tăng trưởng.
Về kết quả mà SCIC đạt được trong 20 năm, tổng lợi nhuận trước thuế 121.138 tỷ đồng, ROE bình quân cả giai đoạn đạt 13,2%/năm, nếu tính riêng trong 5 năm gần đây, ROE đạt 14%/năm.
Quy mô tổ chức cũng thay đổi rất lớn so với thời điểm mới thành lập. Doanh thu tăng 93 lần, lợi nhuận sau thuế tăng 94 lần, vốn chủ sở hữu tăng 19 lần và tổng tài sản tăng 14 lần. Danh mục vốn đang nắm giữ hiện vượt 203.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 7,8 tỷ USD.
Số tiền nộp ngân sách trong 20 năm là 111.706 tỷ đồng, gấp hơn 3 lần số vốn nhà nước SCIC tiếp nhận ban đầu.
Vai trò của SCIC còn thể hiện ở việc đầu tư vào những thời điểm mà thị trường không dễ dàng cung cấp vốn. Tính đến cuối năm 2025, tổng số vốn SCIC đã giải ngân cho hoạt động đầu tư đạt 64.037 tỷ đồng, tương đương hơn 2 tỷ USD. Tổng công ty đã đầu tư vào các lĩnh vực năng lượng, tài chính, hàng không và nhiều ngành kinh tế quan trọng khác.
