Phát hiện mới về carbon hữu cơ cổ đại trên sao Hỏa

Nghiên cứu từ dữ liệu SHERLOC xác nhận carbon hữu cơ trong đá cổ hệ tầng Bright Angel, nhưng chưa thể xác định các hợp chất này có nguồn gốc từ sự sống.

Nghiên cứu công bố trên Science Advances cung cấp bằng chứng mới về sự hiện diện của vật chất hữu cơ trong các mẫu đá do tàu Perseverance khảo sát tại miệng hố Jezero trên sao Hỏa.

Phát hiện tập trung vào hệ tầng Bright Angel, nơi các nhà khoa học tìm thấy carbon hữu cơ dạng đại phân tử.

95b956be-6697-4ba9-9505-74388383c22c.jpg
Tàu thăm dò Perseverance cung cấp dữ liệu cho thấy có các hợp chất hữu cơ phức tạp tồn tại trên bề mặt sao Hỏa.

Nghiên cứu do Ashley Murphy, nhà nghiên cứu sau tiến sĩ tại Planetary Science Institute, và Kyle Uckert, Phó điều tra viên chính của thiết bị SHERLOC, đồng chủ trì.

Đây là bước tiến tiếp theo sau thông báo tháng 9/2025 về những dấu hiệu có thể liên quan đến sinh học trong một mẫu đá mang tên Cheyava Falls.

Lần này, nhóm nghiên cứu xác nhận vật chất carbon hữu cơ trong hai mẫu đá cổ đại, đồng thời làm rõ hơn đặc điểm hóa học và khả năng bảo tồn của chúng.

Để khảo sát, các nhà khoa học sử dụng SHERLOC, thiết bị gắn trên cánh tay robot của Perseverance, có nhiệm vụ tìm kiếm và lập bản đồ khoáng vật cũng như hợp chất hữu cơ.

Thiết bị sử dụng phương pháp quang phổ Raman, chiếu laser vào vật liệu để nhận diện thành phần hóa học mà không cần phá hủy mẫu.

Kết quả cho thấy sự hiện diện của carbon đại phân tử, gồm những mạng lưới liên kết carbon phức tạp.

bbpedyj6suco1pcxjldyt6fsmm-ubknnqlgdmrys-wfvadtra4dz9odoybvdzvnzsxdf8xkxvbbmeetw-l75dhfzgwusap8qgy5ikmfp-2wnj7iffs1hbxdt5-v6d4sqerhwq4msnorqjira78bojf4bclinz-b4w-sov536bznrz-rhxfxotad46fbjbni.jpg
Mẫu đá thuộc hệ tầng Bright Angel được Perseverance khảo sát.

Đáng chú ý, vật chất này được phát hiện chỉ cách bề mặt đá vài micromet, tức mỏng hơn độ dày của một tờ giấy rất nhiều lần. Đây là vị trí phát hiện carbon đại phân tử nông nhất từng được báo cáo trên sao Hỏa.

Điều này gây chú ý bởi bề mặt hành tinh đỏ liên tục chịu tác động của bức xạ và các chất oxy hóa có thể phá vỡ những phân tử hữu cơ theo thời gian.

Ashley Murphy cho rằng vật chất carbon có thể tự có khả năng chống phân hủy hoặc được các khoáng vật xung quanh, chẳng hạn đất sét và khoáng chất giàu sắt, bảo vệ.

Các nhà nghiên cứu nhận thấy carbon hữu cơ nằm trong những lớp trầm tích cổ đại cùng với khoáng vật carbonate và sulfate hình thành sau đó khi nước tương tác với đá.

Điều này gợi ý vật chất hữu cơ có thể đã đi vào hoặc được hình thành trong đá ở nhiều giai đoạn khác nhau của lịch sử địa chất sao Hỏa.

Các lớp đá ở Bright Angel từng thuộc môi trường trầm tích của một hệ thống sông cổ đại đổ vào miệng hố Jezero. Nước từng chảy qua khu vực này hàng tỷ năm trước, mang theo vật chất và lắng đọng thành những lớp bùn, sau đó đông cứng thành đá.

hkxgutaj21xvthvogic6zztpidjkagxfs3h-lqejn3cx3gci7q5a64ocpixg45yuam4gtkn-dgsk5fsq4ptzsrspnqaeg4n4vfcjld6cd1x8upflmslffbfmtrkkl6ehb-ov3dmof-oufgsod8p3-egtj-fmndaucrg8-wyvxhv-z-wa81uzeykaxyvohb-l.jpg
Các vị trí tàu Perseverance thăm dò tại khu vực miệng hố Jezero trên sao Hỏa.

Phát hiện càng có ý nghĩa khi khu vực này nằm cách miệng hố Gale hơn 3.200 km, nơi tàu Curiosity trước đó cũng tìm thấy những hợp chất hữu cơ.

Sự xuất hiện của vật chất hữu cơ ở hai khu vực cách xa nhau cho thấy những thành phần hóa học liên quan đến sự sống có thể từng phân bố rộng trên sao Hỏa.

Carbon hữu cơ là thành phần cơ bản của sự sống nhưng không phải mọi hợp chất chứa carbon đều có nguồn gốc sinh học. Chúng có thể hình thành thông qua các phản ứng địa hóa không cần sinh vật tham gia, hoặc được đưa đến bởi thiên thạch.

Các thiết bị trên Perseverance hiện chưa đủ khả năng xác định chắc chắn vật chất carbon được phát hiện hình thành từ sinh học hay hóa học phi sinh học.

Muốn giải đáp câu hỏi này, các nhà khoa học cần đưa mẫu vật về Trái Đất để phân tích bằng những thiết bị có độ nhạy và độ phân giải cao hơn.

Phát hiện hiện nay là một bước tiến quan trọng trong quá trình tìm kiếm dấu vết sự sống cổ đại trên hành tinh đỏ.

Sao hỏa hiện lên như mặt trăng khuyết qua cái nhìn từ tàu Psyche.
Planetary Science Institute/Science/NASA

Bạn có thể quan tâm

Vì sao vành đai tiểu hành tinh không thể hình thành một hành tinh?

Giữa Sao Hỏa và Sao Mộc là vành đai hàng triệu tiểu hành tinh, nơi những vật liệu nguyên thủy hé lộ bí mật về sự hình thành của Hệ Mặt Trời.

Vành đai tiểu hành tinh chính là vùng không gian chứa vô số thiên thể đá nhỏ quay quanh Mặt Trời, nằm giữa quỹ đạo Sao Hỏa và Sao Mộc. Nhưng đừng hình dung nơi đây như một bãi đá ken đặc, nơi các phi thuyền phải liên tục né tránh những tảng đá khổng lồ như trong phim khoa học viễn tưởng. Khoảng cách giữa các thiên thể rất lớn; phần lớn không gian trong vành đai vẫn là khoảng trống bao la. Các nhà khoa học ước tính nơi này có khoảng 1,1–1,9 triệu tiểu hành tinh đường kính lớn hơn 1 km, cùng hàng triệu vật thể nhỏ hơn.