Cuối tháng 5 vừa qua, dịp lễ Phật đản ghi nhận trào lưu phóng sinh trực tuyến nở rộ mạnh mẽ trên các nền tảng mạng xã hội. Do không có thời gian tự tay thực hiện nghi thức cầu bình an, nhiều người đã lựa chọn giải pháp chuyển khoản cho các chủ tài khoản lạ để thuê mua cá, đọc văn khấn và thả hộ ngay trong các buổi phát trực tiếp (livestream). Thực trạng này phản ánh một xu hướng chuyển dịch mới trong đời sống tâm linh của người dân đô thị, khi các nghi lễ truyền thống được "công nghệ hóa" để phù hợp với nhịp sống bận rộn.

Chia sẻ về lý do lựa chọn hình thức này, một nhân viên văn phòng tại Hà Nội cho biết, do lịch trình công việc dày đặc và ngày lễ trùng vào ngày đi làm, chị không thể tự tay ra sông hồ thực hiện nghi thức. Việc chuyển khoản nhờ người lạ mua cá và theo dõi quá trình thả qua màn hình livestream được xem là giải pháp hợp lý.

Đối với những người trong cuộc, dù không trực tiếp chạm tay vào sinh vật, họ tin rằng việc bỏ tiền túi cứu mạng chúng và hướng tâm về buổi lễ từ xa đã là một cách thể hiện lòng thiện nguyện, giúp bản thân cảm thấy nhẹ lòng.

Ở chiều ngược lại, trào lưu này đang vấp phải không ít ý kiến trái chiều từ dư luận và những người coi trọng giá trị truyền thống. Nhiều quan điểm thẳng thắn cho rằng, phóng sinh cốt ở sự chuyển hóa trong nhận thức và hành động trực tiếp của mỗi cá nhân khi đối mặt với sự sống chết của sinh vật. Việc biến một nghi lễ thiêng liêng thành một giao dịch thương mại qua màn hình điện thoại, phó mặc cho người lạ, vô hình trung đã làm giảm đi lòng thành, sự thấu cảm và ý nghĩa nhân văn vốn có của phong tục này.

Bên cạnh những tranh luận về mặt ý nghĩa, nhiều người cũng cho rằng hình thức "phóng sinh hộ" này tiềm ẩn nhiều rủi ro thực tế khi hoàn toàn dựa trên niềm tin của người mua. Bản thân những người tham gia cũng thừa nhận luôn thường trực tâm lý lo ngại về việc gặp phải các tài khoản lừa đảo. Việc thiếu cơ chế kiểm chứng không chỉ khiến người dân dễ rơi vào bẫy trục lợi tâm linh, mà còn đặt ra dấu hỏi lớn về tính minh bạch của các phiên livestream thả cá mang danh nghĩa thiện nguyện hiện nay.

Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đào tạo Văn hóa Truyền thống, cho biết phóng sinh chịu ảnh hưởng từ tinh thần từ bi của Phật giáo, nuôi dưỡng lòng thương yêu, giảm sát nghiệp. Khởi thủy của phong tục này, người dân thường giải cứu các loài vật sắp bị giết hại, mang loài vật đến môi trường phù hợp để thả kèm tâm niệm cầu an.

Dịch vụ phóng sinh trực tuyến ra đời từ nhịp sống hiện đại bận rộn, không hoàn toàn mang tính tiêu cực. Tuy nhiên, việc công khai số tiền, xướng tên liên tục trên sóng trực tiếp khiến giá trị cốt lõi biến tướng thành hành vi biểu diễn tâm linh. "Việc nhờ người phóng sinh hộ thiếu minh bạch tiềm ẩn rủi ro lừa đảo, tạo tâm lý ỷ lại rằng chỉ cần chuyển tiền là xong việc thiện", ông Hiển nói.

Chuyên gia cũng chỉ ra khi nhu cầu phóng sinh tăng cao, điều này vô tình kích thích thị trường đánh bắt thương mại phát triển. Đáng lo ngại hơn, việc thả các loài sinh vật ngoại lai hoặc sai môi trường sống đang trực tiếp đe dọa đến hệ sinh thái bản địa. Trước thực trạng này, ngay trong tháng 5 vừa qua, UBND TP. Đà Nẵng đã ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động phóng sinh sai cách, đồng thời kêu gọi người dân thực hành tín ngưỡng gắn liền với trách nhiệm bảo vệ đa dạng sinh học.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội nhận định, một khi hoạt động phóng sinh bị thương mại hóa để trục lợi, ý nghĩa nhân văn cốt lõi của nó sẽ bị triệt tiêu, thậm chí vô tình dung túng cho các hành vi sát sinh. Nhằm trả lại giá trị đích thực cho nghi lễ này, ông khuyến nghị người dân nên thay đổi nhận thức, chuyển hướng sang ủng hộ các tổ chức bảo vệ động vật và chung tay gìn giữ môi trường, thay vì chạy theo các trào lưu trên mạng xã hội.