Những quả bóng lơ lửng
Những "quả bóng" lơ lửng trên không trung — vụ việc Ukraine sử dụng khí cầu cỡ nhỏ gần đây nhất đã được ghi nhận vào đêm 9/10 trên địa phận tỉnh Yaroslavl, nơi một số khí tài dạng này bị lực lượng phòng không Nga bắn hạ.
Không loại trừ khả năng những chiếc bóng thám không cũ được cải tiến thành thiết bị trinh sát mang theo đầu nổ hiện vẫn đang "lẩn khuất" đâu đó trên bầu trời các tỉnh thành của Nga, và cuộc săn tìm chúng vẫn chưa dừng lại, theo Svpressa.
Một quan chức ở Dmitrovsky, sau khi làm việc với các cán bộ an ninh đến khám nghiệm hiện trường vụ rơi UAV cánh cố định gần khu vực kênh đào Moscow, đã đưa ra cảnh báo đến cư dân.
Nội dung thông báo nêu rõ: nếu phát hiện các "quả cầu phát sáng" trên bầu trời, người dân cần ngay lập tức tìm nơi trú ẩn và báo cáo khẩn cấp cho cơ quan chức năng.
Dù các vật thể "không xác định" thực sự chưa xuất hiện, bởi bầu trời khu vực này vốn chỉ quen thuộc với những khinh khí cầu dân sự — nơi phục vụ du khách ngắm cảnh hay các phi công khí cầu tập luyện cho các giải đấu với tiếng đầu đốt gas xè xè đặc trưng, người dân địa phương giờ đây đã bắt đầu lo âu ngước nhìn lên khoảng không để săn tìm những "bóng ma" ẩn hiện.
Việc ứng dụng khí cầu vào mục đích quân sự đã có lịch sử từ lâu tại nhiều quốc gia. Ban đầu, chúng chủ yếu được dùng ở dạng khí cầu neo cố định bằng dây cáp để tránh bị trôi dạt xa, phục vụ nhiệm vụ trinh sát và làm đài quan sát điều chỉnh tọa độ hỏa lực pháo binh.
Về sau, người ta tiến tới thả khí cầu trôi tự do và phụ thuộc hoàn toàn vào hướng gió. Gió thổi về đâu, khí cầu trôi về đó. Đây cũng chính là thuật tác chiến mà quân đội Ukraine đang áp dụng hiện nay, dựa trên dữ liệu khí tượng và các bản tin dự báo thời tiết.
Đơn cử như thời điểm hiện tại, các luồng khí quyển chính di chuyển từ tây sang đông có thể cuốn các khí cầu mang thuốc nổ của Ukraine bay sâu vào lãnh thổ Nga. Ở chiều ngược lại, hướng gió này cũng tạo điều kiện thuận lợi để phía Nga thả các "quả bóng" khí tài từ tỉnh Kaliningrad hoặc vùng biển Baltic, khiến chúng có thể lượn quanh ngay trên bầu trời Kyiv.
Từ mùa xuân sang mùa thu, các dòng xiết lưu trong tầng bình lưu ở độ cao từ 10 đến 50 km lại đảo hướng, thổi từ đông sang tây. Khi đó, việc phóng khí cầu có thể thực hiện ngay từ vùng ngoại ô Moscow.
Quân đội Nga không bỏ qua lợi thế tự nhiên này. Dù không triển khai với số lượng quá ồ ạt để tránh gây chú ý — bởi ưu tiên hàng đầu vẫn thuộc về các loại UAV có điều khiển và tên lửa — nhưng phương án này vẫn được khai thác triệt để.
Ngược dòng lịch sử, ngay từ thời Liên Xô, một trung tâm nghiên cứu và thử nghiệm khoa học thuộc Không quân đã được thành lập tại thành phố Volsk, tỉnh Saratov để thử nghiệm và hoàn thiện các dòng khí tài này.
Đơn vị hiện vẫn hoạt động dưới sự quản lý của Trung tâm Thử nghiệm Bay Quốc gia số 229 mang tên Chkalov. Song song đó, các dòng khí cầu thế hệ mới của Nga vẫn liên tục được nghiên cứu và ra đời tại các trung tâm công nghệ như Dolgoprudny hay Zhukovsky ở vùng ngoại ô Moscow.
Điển hình như dòng khí cầu tầng cao sở hữu khả năng vận hành ở độ cao lên tới 35 km và mang theo lượng thiết bị nặng tới 800 kg. Không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ trinh sát hay chỉ huy phối hợp không quân, "quả bóng bay" này còn có thể mang theo tải trọng tác chiến gồm đạn tuần kích cùng các loại bom có khối lượng lên tới 250 kg.
Những "kẻ tình báo" một đi không trở lại
Nhận định về loại khí tài này, chuyên gia quân sự Vladislav Shurygi nhận định:
"Khí cầu sở hữu những điểm mạnh rất rõ ràng, nhưng đồng thời cũng tồn tại những hạn chế không thể phủ nhận. Về ưu điểm, điểm vượt trội nhất là khả năng duy trì thời gian bay cực kỳ bền bỉ, đôi khi kéo dài liên tục nhiều tuần liền. Bên cạnh đó, chi phí sản xuất loại thiết bị này rẻ hơn rất nhiều, cho phép quân đội nhanh chóng mở rộng quy mô lực lượng khí cầu trong thời gian ngắn. Một yếu tố quan trọng khác là diện tích phản xạ radar nhỏ, giúp chúng dễ dàng ẩn mình trước các hệ thống phòng không đối phương. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng vai trò cốt lõi của khí cầu vẫn là phục vụ công tác trinh sát”.
Từ độ cao tầng bình lưu, một 'trinh sát viên' dạng này có thể quét sạch và thu thập dữ liệu trên lãnh thổ đối phương trong phạm vi hàng trăm kilômét.
Thế nhưng, vòng đời của khí cầu chỉ gói gọn trong một chuyến bay duy nhất — nó sẽ không bao giờ có thể quay trở lại căn cứ xuất phát. Mặc dù người điều khiển có thể can thiệp đôi chút ở một vài chặng bay bằng cách điều chỉnh độ cao để đón các luồng khí khác nhau, nhưng việc sở hữu một hệ thống lái hoàn chỉnh hay động cơ đẩy để cơ động linh hoạt là điều hoàn toàn không thể.
Trong mọi tình huống, hướng di chuyển vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên, mà gió thì có thể cuốn quả bóng bay đến bất cứ xó xỉnh nào.
“Mặc dù vậy, không thể gạch tên khí cầu ra khỏi học thuyết quân sự hiện đại — và thực tế các nước cũng không làm vậy. Chúng vẫn giữ một vị trí trong biên chế chiến đấu của quân đội Nga, đồng thời các mẫu khí cầu thử nghiệm thế hệ mới vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện để đảm nhận những nhiệm vụ mang tính đặc thù”, chuyên gia Vladislav Shurygi kết luận.
