Theo báo cáo cập nhật thị trường của SGI, tính đến cuối quý III/2026, dư nợ margin đã lên tới 457.500 tỷ đồng, tương đương hơn 5,3% tổng vốn hóa và 14,2% giá trị cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float). Đây đều là những mức cao kỷ lục, không chỉ xét riêng trong lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam.
Quy mô dư nợ lớn cũng kéo theo gánh nặng chi phí vốn đáng kể. SGI ước tính mỗi quý, nhà đầu tư vay margin đang phải trả khoảng 13.000 tỷ đồng tiền lãi. Đáng chú ý, so với đỉnh quý I/2022, dư nợ margin cả về giá trị tuyệt đối lẫn tỷ lệ trên free-float hiện cao gấp 2,5 lần, trong khi số dư tiền mặt của nhà đầu tư giảm 15%, chỉ còn khoảng 71.500 tỷ đồng.
Sự trái chiều này phản ánh một thực tế đáng chú ý về dòng tiền trên thị trường. Theo SGI, trong khi nhà đầu tư phổ thông có xu hướng thu hẹp giao dịch và hạn chế sử dụng margin khi giá cổ phiếu suy yếu, một bộ phận cổ đông lại liên tục gia tăng vay ký quỹ, đồng thời rút tiền ra ngoài để phục vụ những nhu cầu khác.
Điều đó khiến rủi ro không chỉ nằm ở biến động giá cổ phiếu, mà còn phụ thuộc vào khả năng sử dụng và xoay vòng các khoản vốn vay bên ngoài thị trường.
SGI đưa ra một phép tính đáng chú ý: Nếu giả định tỷ lệ cho vay bình quân của các công ty chứng khoán bằng 40% thị giá cổ phiếu, lượng cổ phiếu được sử dụng làm tài sản bảo đảm có thể tương đương khoảng một phần ba số cổ phiếu free-float trên hai sàn HoSE và HNX.
Với quy mô này, nếu một phần vốn vay được rút ra ngoài nhưng không sử dụng hiệu quả hoặc không kịp quay vòng để hoàn trả đúng hạn, hoạt động bán giải chấp có thể khiến lượng lớn cổ phiếu bị đưa ra thị trường cùng lúc.
Thực tế, SGI cho biết trong những tháng gần đây đã xuất hiện các trường hợp cổ phiếu giảm sàn nhiều phiên liên tiếp, với lượng hàng bị bán chiếm khoảng 15–50% vốn hóa. Trong môi trường lãi suất cao và thanh khoản trên nhiều kênh tài sản cùng suy giảm, việc thu xếp nguồn tiền để trả gốc và lãi vay càng trở nên khó khăn.
Áp lực này còn xuất hiện trong bối cảnh thị trường chứng khoán phải hấp thụ lượng cung cổ phiếu đáng kể. Khối ngoại tiếp tục bán ròng hơn 20.000 tỷ đồng trong tháng qua, nâng tổng giá trị bán ròng từ đầu năm lên trên 120.000 tỷ đồng. Bên cạnh đó, nguồn cung từ các đợt phát hành cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu trong quý IV dự kiến đạt gần 18.000 tỷ đồng, tăng 35% so với quý trước.
Dù thị trường vẫn trụ vững trước sức ép bán ròng kéo dài của khối ngoại, sự gia tăng đòn bẩy trong khi dòng tiền suy yếu đang đặt ra những rủi ro cần theo dõi.
Trong môi trường lãi suất cao và thanh khoản các kênh tài sản đều suy giảm, khả năng quay vòng vốn để trả gốc và lãi vay sẽ trở nên khó khăn hơn và những trường hợp vỡ nợ margin đơn lẻ có thể sẽ tiếp tục xuất hiện. Đây là dạng rủi ro tiềm ẩn với xác suất xảy ra là không chắc chắn.
Nhưng nếu không kịp thời kiểm soát và để xu hướng này tiếp tục phát triển, một đợt suy giảm mạnh của thị trường chung trong tương lai dưới tác động của thông tin xấu bất thường có thể kích hoạt làn sóng giải chấp dẫn tới bán chéo trên diện rộng một lượng cổ phiếu quá lớn so với khả năng tự hấp thụ của thị trường.
