Quan sát của PV Báo Tri thức và Cuộc sống cho thấy, sự nghiệp kiến thiết hạ tầng đô thị và nông thôn mới luôn đặt ra những bài toán hóc búa đối với chính quyền trong việc sử dụng minh bạch, hiệu quả nguồn vốn, đặc biệt là ngân sách cấp xã tự cân đối. Khi những điểm nghẽn về tính cạnh tranh bị triệt tiêu và hiệu quả kinh tế rơi vào ngưỡng chạm đáy (chuỗi tiết kiệm rập khuôn từ 2,00% đến 2,54%) tại các dự án của Xây dựng Ngọc Công, sự chú ý bắt buộc phải hướng về vai trò phê duyệt của những cá nhân cầm cân nảy mực.

Khoảng trống trong công tác thẩm định tại cấp cơ sở

Chỉ trong khung thời gian ngắn ngủi của tháng 5/2026, hàng loạt quyết định hành chính định đoạt nguồn tài chính công đã được ban hành với tốc độ chóng mặt, dường như thiếu đi tính cẩn trọng rà soát chéo. Dữ liệu ghi nhận việc Chánh Văn phòng Mai Thị Kim Lệ (UBND xã Hoài Đức) ký duyệt Kế hoạch và Quyết định chỉ định thầu cho 2 dự án mương thoát nước (đường 23/3 và 30/4) chỉ cách nhau vài ngày. Đáng lưu tâm, hai gói thầu kỹ thuật khác biệt này đều mang lại tỷ lệ tiết kiệm giống hệt nhau (2%).

Hay tại dự án giao thông xã Đức Linh, việc Chánh Văn phòng Đỗ Văn Tư khép lại toàn bộ quy trình thương thảo, thẩm định năng lực và ra quyết định phê duyệt gói thầu 1,86 tỷ đồng chỉ trong 2 ngày làm việc (27/5 đến 29/5) thực sự tạo ra luồng dư luận trái chiều. Dư luận hoàn toàn có quyền hoài nghi về chiều sâu, chất lượng thẩm định kỹ thuật và tính quyết liệt trong đàm phán tài chính của cơ quan quản lý.

Nhận diện rủi ro từ sự độc tôn

Sự hiện diện lấn lướt của một nhà thầu ngoại tỉnh không chỉ triệt tiêu cơ hội của các doanh nghiệp uy tín khác, mà còn dấy lên lo ngại về sự hình thành các mối quan hệ "cộng sinh" phức tạp. Khi thiếu vắng sự cọ xát thực chất, nhà thầu tự hiểu dự án đã nắm chắc trong tay, ngân sách không chỉ thiệt thòi về mặt giá cả sát trần. Hệ lụy nguy hiểm hơn là công tác giám sát chất lượng vật tư, tiến độ thi công đối diện nguy cơ bị nới lỏng, thiếu kiểm soát chéo minh bạch. Một công trình xuống cấp do thiếu tính cạnh tranh tối ưu sẽ để lại gánh nặng bảo trì khổng lồ trong tương lai.

Thượng tôn Chỉ thị 12/CT-TTg: Cần thanh tra toàn diện

Dẫn chiếu tư tưởng chỉ đạo của Trung ương, Luật sư Nguyễn Thị Hương thẳng thắn bình luận: "Sự việc hàng loạt gói thầu hạ tầng được giao khoán cho một doanh nghiệp quen mặt thông qua kịch bản rút gọn thần tốc cần phải được soi chiếu dưới lăng kính nghiêm khắc của Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 03/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ. Việc để xuất hiện tình trạng một nhà thầu ôm trọn các dự án với tỷ lệ tiết kiệm rập khuôn là trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu các đơn vị mời thầu".

Luật sư Nguyễn Thị Hương nhấn mạnh thêm: "Trách nhiệm giải trình của các vị Trưởng phòng, Chánh văn phòng không thể dừng lại ở việc viện dẫn 'làm đúng quy trình, đủ thủ tục'. Họ phải chứng minh được tính hiệu quả kinh tế thực sự, cơ sở để ấn định mức giảm giá 2% và khả năng quản trị rủi ro để bảo vệ vốn nhà nước".

Để hệ thống mua sắm công cấp cơ sở đi đúng quỹ đạo kiến tạo và tiết kiệm, đã đến lúc cơ quan chức năng có thẩm quyền cấp trên cần sớm vào cuộc. Việc thanh tra đột xuất, hậu kiểm toàn diện từ khâu lập dự toán đến kiểm định chất lượng công trình do Ngọc Công thi công là biện pháp cần thiết. Bất kỳ dấu hiệu buông lỏng, ưu ái nhà thầu nào (nếu có) phải được bóc tách và xử lý nghiêm minh nhằm lập lại kỷ cương.

Báo Tri thức và Cuộc sống tiếp tục thông tin./.