Những ngày gần đây, hội nhóm “Con ghét bố mẹ” trên Facebook tăng thành viên nhanh chóng. Theo ghi nhận của PV, đến ngày 30/9, nhóm đã có hơn 200.000 thành viên.

Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống, TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Tâm lý học Việt Nam cho rằng, đây có thể là sự lan tỏa của tâm lý đám đông, đồng thời cho thấy những vấn đề trong quan hệ giữa cha mẹ và con cái cần được nhìn nhận từ cả hai phía.

Khoảng cách cha mẹ - con cái bắt nguồn từ việc chưa hiểu nhau

- Nhóm “Con ghét bố mẹ” trên mạng xã hội đã vượt 200.000 thành viên chỉ trong thời gian ngắn. Theo ông, điều gì khiến một chủ đề tưởng như riêng tư trong mỗi gia đình lại thu hút đông người trẻ tham gia và chia sẻ đến vậy?

Đây có thể là một hiện tượng tâm lý lan truyền. Bố mẹ nào cũng muốn con tốt, nhưng có những điều vô tình trở thành cản trở đối với con. Ngược lại, những người con ở tuổi mới lớn cũng có nhu cầu giải phóng mình, muốn độc lập nên tự nhiên xảy ra va chạm.

Khi một vấn đề được nhiều người nói đến, những người khác cũng có xu hướng hưởng ứng. Theo tôi, đây không phải hiện tượng quá ghê gớm hay đột biến. Một vấn đề được khởi xướng, sau đó nhiều người hưởng ứng, tạo thành sự rầm rộ. Đó là sự lan tỏa của tâm lý đám đông.

Tuy nhiên, đây vẫn là hiện tượng cần được nghiên cứu để cha mẹ và học sinh cùng nhìn lại mình. Bố mẹ cũng phải nhìn lại mình. Đó mới là điều cần hướng đến.

- Qua những chia sẻ của các thành viên trong nhóm, nhiều người trẻ nói về cảm giác bị cha mẹ kiểm soát, áp đặt, so sánh, không được lắng nghe hoặc không được tôn trọng. Theo ông, đâu là những nguyên nhân phổ biến khiến con cái ngày càng có khoảng cách với cha mẹ?

Cha mẹ nào cũng có kỳ vọng đối với con, mong con tiến bộ và trưởng thành. Nhiều điều bản thân chưa làm được, cha mẹ lại muốn con làm được. Những kỳ vọng đó xuất phát từ tình thương và mong muốn con có cuộc sống tốt hơn.

Cha mẹ cũng nhìn lại cuộc đời mình, thấy những điều khi còn trẻ chưa làm được, thiếu cố gắng hoặc chưa biết cân bằng dẫn đến thất bại nên không muốn điều đó lặp lại ở con. Xuất phát điểm của cha mẹ vẫn là mong muốn tốt cho con.

Thế nhưng, trẻ ở tuổi mới lớn lại có nhu cầu khác. Các em muốn độc lập, tự do, thể hiện cá tính và cái riêng của mình. Cha mẹ muốn con hiểu mình, còn con cũng mong được cha mẹ hiểu và tôn trọng sự độc lập. Khi hai phía chưa hiểu được nhu cầu của nhau, mâu thuẫn dễ nảy sinh và lớn dần.

Điện thoại, thế giới ảo cũng có tác động, nhưng theo tôi không phải nguyên nhân quá lớn. Nguyên nhân quan trọng vẫn là cha mẹ và con cái chưa hiểu nhau.

Bên cạnh đó, sự khác biệt về phong tục, tập quán và văn hóa cũng ảnh hưởng đến cách ứng xử trong gia đình. Phương Tây có thể tự do hơn trong cách con cái giao tiếp với cha mẹ, nhưng ở châu Á lại khác. Khi thấy con bướng bỉnh hoặc bị cho là hỗn hào, cha mẹ thường khó chấp nhận và dễ nổi nóng.

Vì vậy, cách ứng xử trong gia đình cần được nhìn trong bối cảnh văn hóa, phong tục và tập quán của mỗi xã hội. Không thể thấy người phương Tây ứng xử như thế nào rồi áp dụng nguyên cách đó vào gia đình mình.

Gia đình phải hàn gắn từ những mâu thuẫn nhỏ

- “Con ghét bố mẹ” có đồng nghĩa với việc đứa trẻ thực sự căm ghét cha mẹ? Dưới góc độ tâm lý, câu nói này có thể chuyển tải những nhu cầu hoặc mong muốn nào của trẻ mà cha mẹ chưa nhận ra, thưa ông?

Không nên kết tội hay coi chuyện “con ghét bố mẹ” là điều gì quá ghê gớm. Trong nhiều trường hợp, đây chỉ là những câu nói bộc phát khi trẻ không hài lòng về một điều gì đó.

Với trẻ nhỏ, như lứa tuổi mầm non, lớp 1, khi không vừa ý, các em có thể nói ngay “con ghét mẹ”. Còn với học sinh trung học và những bạn trẻ lớn hơn, việc sử dụng cụm từ này có thể là cách gây sự chú ý, đồng thời thể hiện nhu cầu được cha mẹ lắng nghe, thấu hiểu và tôn trọng cá tính của mình.

- Một số phụ huynh cũng vào nhóm để tìm hiểu suy nghĩ của con, nhưng có người lại mắng, dạy dỗ hoặc phản bác những chia sẻ của các bạn trẻ. Theo ông, cha mẹ nên ứng xử thế nào trước những biểu hiện này?

Phụ huynh trước hết phải bình tĩnh, không nên phản ứng hoặc can thiệp ngay khi chưa nghĩ ra cách ứng xử phù hợp. Mỗi gia đình cần tự giải quyết vấn đề của mình. Nếu phản ứng ngay trên mạng, mâu thuẫn có thể càng bị đẩy lên. Trên mạng không thể giải thích hết mọi vấn đề. Tốt nhất, cha mẹ nên lắng nghe, tìm cách đưa gia đình trở lại bình thường thay vì trực tiếp tham gia tranh luận trên mạng với trẻ.

Tôi làm việc nhiều hơn với học sinh trung học. Với những em ở lứa tuổi này, có thể các em chỉ sử dụng lại cách nói của những trẻ nhỏ hơn, chứ không hẳn đã ghét cha mẹ. Tuy nhiên, nếu gia đình không biết hàn gắn từ những mâu thuẫn ban đầu, không biết chia sẻ và thông cảm với nhau thì chuyện bé có thể thành chuyện to, chuyện ít thành chuyện nhiều. Những vấn đề kéo dài, chồng chất sẽ khiến không khí gia đình ngày càng căng thẳng.

Khi cha mẹ muốn từ mặt con thì con cũng có thể muốn từ mặt cha mẹ. Vì vậy, trong gia đình cần có người tỉnh táo đứng ra giải quyết vấn đề. Nếu không, mâu thuẫn có thể dẫn đến cãi vã, xô đẩy và những va chạm khác.

Cha mẹ và con cái cần ngồi lại, trao đổi, thấu hiểu và chia sẻ cảm xúc, mong muốn, yêu cầu của nhau. Cha mẹ cũng cần chọn thời điểm phù hợp để nói chuyện, giúp con hiểu vấn đề, thay vì chụp mũ con là “hỗn hào”, “mất dạy” hay đưa ra những phán xét khác.

Cha mẹ phải biết kiềm chế, tìm cách thấu hiểu và thuyết phục con. Đây không phải vấn đề thắng hay thua. Con cũng cần tôn trọng cha mẹ, không làm tổn thương cha mẹ, đồng thời biết lúc nào nên trình bày, lúc nào nên trao đổi để cha mẹ hiểu được mong muốn, nhu cầu của mình.

Gia đình là nơi để giúp đỡ, yêu thương nhau, không phải nơi phân định người thắng, người thua. Cả cha mẹ và con cái đều cần nghĩ đến những điều chung để điều chỉnh cách ứng xử phù hợp. Muốn cuộc sống gia đình yên ổn, yêu thương phải là chính, thay vì để những mâu thuẫn nhỏ kéo dài khiến không khí gia đình luôn căng thẳng.

- Bên cạnh vai trò của gia đình, nhà trường cần có giải pháp gì để tháo gỡ khoảng cách này, thưa ông?

Nhà trường có vai trò rất quan trọng. Các trường học cần chủ động đứng ra tổ chức các diễn đàn, chuyên đề giáo dục kỹ năng sống để học sinh được bộc bạch, trao đổi.

Qua đó, nhà trường vừa phản ánh lại với phụ huynh, vừa dẫn dắt để các em học sinh hiểu được lòng cha mẹ, nhận thức rõ trách nhiệm và nghĩa vụ của người con trong việc xây dựng hòa khí, hạnh phúc gia đình chứ không chỉ thụ động đòi hỏi từ phía cha mẹ.

- Trân trọng cảm ơn ông về những chia sẻ!