Kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông (THPT) năm 2026 đánh dấu một cột mốc mang tính lịch sử: Năm thứ hai áp dụng hoàn toàn theo Chương trình Giáo dục phổ thông (GDPT) 2018, đồng thời là năm đầu tiên chấm dứt hoàn toàn giai đoạn chuyển tiếp giữa hai chương trình cũ - mới.

Với quy mô vượt mốc 1,2 triệu thí sinh, kỳ thi năm nay không chỉ đơn thuần là một đợt sát hạch cuối cấp mà đã thực sự lột xác trở thành một hệ thống đánh giá năng lực tinh gọn, tăng tối đa quyền lựa chọn cho người học, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện và định hình lại phương thức tuyển sinh đại học tại Việt Nam.

Theo thống kê chính thức từ Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), số lượng thí sinh đăng ký dự thi năm 2026 ghi nhận mức tăng trưởng rõ rệt so với các năm trước. Điểm đáng chú ý nhất là xu hướng chuyển dịch cơ cấu đăng ký môn thi tự chọn của học sinh lớp 12, khi môn Lịch sử, Vật lí và đặc biệt là nhóm môn công nghệ (Tin học, Công nghệ) ghi nhận số lượng hồ sơ đăng ký tăng đáng kể. Sự bùng nổ này phản ánh tư duy chọn môn gắn liền với định hướng nghề nghiệp mới của thế hệ trẻ trong nền kinh tế số. Thay đổi mang tính cốt lõi và được xã hội hoan nghênh nhất chính là cấu trúc môn thi khi thí sinh chỉ phải dự thi 4 môn thay vì 6 môn như giai đoạn trước.

Cụ thể, học sinh sẽ làm bài 2 môn bắt buộc là Ngữ văn và Toán, cùng 2 môn tự chọn trong số các môn đã được học ở lớp 12. Mô hình "2+2" mới này giúp xóa bỏ áp lực ôn tập dàn trải, cho phép học sinh tập trung hoàn toàn vào các môn học thuộc thế mạnh cá nhân.

Về phương diện chuyên môn, Bộ GD&ĐT khẳng định cấu trúc đề thi năm 2026 cơ bản giữ ổn định như năm 2025 nhằm tránh tâm lý bị động cho học sinh. Môn Ngữ văn tiếp tục thi theo hình thức tự luận trong thời gian 120 phút, trong khi các môn còn lại thi theo hình thức trắc nghiệm với định dạng mới phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông hiện hành. Cột mốc lịch sử của kỳ thi năm nay chính là việc Bộ GD&ĐT chỉ tổ chức một loại đề thi duy nhất theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Việc khép lại hoàn toàn giai đoạn chuyển tiếp giữa hai chương trình không chỉ giúp công tác tổ chức thi diễn ra thống nhất, tinh gọn hơn mà còn bảo đảm tính công bằng tuyệt đối giữa các thí sinh trên cả nước.

Một bước tiến lớn khác hướng tới việc đánh giá toàn diện năng lực người học là sự thay đổi trong phương thức tính điểm xét tốt nghiệp. Tỉ lệ sử dụng kết quả học tập trong suốt bậc THPT (điểm học bạ) được nâng lên để kết hợp với điểm các môn thi, thay vì để kết quả tốt nghiệp phụ thuộc quá nhiều vào vài ngày thi ngắn ngủi. Cách tính mới này khuyến khích học sinh duy trì thái độ học tập nghiêm túc, đều đặn trong suốt 3 năm học thay vì chỉ tập trung học lệch vào kỳ thi cuối cấp.

Song song với đó, kỳ thi năm 2026 tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số khi yêu cầu thí sinh thực hiện đăng ký dự thi, đăng ký xét công nhận tốt nghiệp và các thủ tục liên quan hoàn toàn trên hệ thống trực tuyến. Sau thời hạn quy định, hệ thống sẽ khóa và thí sinh không được thay đổi các thông tin quan trọng như môn thi đã đăng ký, đòi hỏi sự cẩn trọng tuyệt đối ngay từ bước nhập liệu đầu tiên.

Quy chế năm nay cũng ghi nhận sự thay đổi mang tính bước ngoặt đối với đặc quyền của chứng chỉ ngoại ngữ. Mặc dù danh mục chứng chỉ ngoại ngữ được sử dụng để miễn thi môn Ngoại ngữ tiếp tục được mở rộng, nhưng thí sinh được miễn thi sẽ không còn được tự động quy đổi thành điểm 10 để tính điểm xét tốt nghiệp như trước đây. Do đó, những thí sinh có nhu cầu sử dụng điểm số ngoại ngữ để xét tuyển đại học được khuyến cáo vẫn nên đăng ký dự thi môn này nếu tổ hợp xét tuyển yêu cầu.

Cuối cùng, công tác cải cách hành chính cũng được triển khai mạnh mẽ thông qua việc tích hợp nhiều loại giấy tờ liên quan, tinh giản tối đa các thủ tục giúp giảm bớt gánh nặng hồ sơ cồng kềnh cho thí sinh trước và sau kỳ thi. Với hàng loạt điều chỉnh theo hướng tinh gọn, kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 được kỳ vọng sẽ bảo đảm chất lượng đánh giá thực chất, mở ra chương mới cho nền khảo thí nước nhà và tiếp thêm sự tự tin cho các sĩ tử vững bước vào tương lai.