Gân chóp xoay cần thời gian để liền
Chóp xoay gồm gân của 4 cơ: trên gai, dưới gai, tròn bé và dưới vai. Hệ thống này góp phần giữ ổn định khớp vai, đồng thời tham gia các động tác nâng và xoay cánh tay.
Sau phẫu thuật khâu phục hồi chóp xoay, gân cần thời gian để liền vào xương và thích nghi dần với tải. Vì vậy, việc phục hồi chức năng không đơn giản là thấy bớt đau thì tăng tập hoặc vận động càng nhiều để nhanh lấy lại sức.
Một trường hợp được ghi nhận là người bệnh nam, 70 tuổi, sau phẫu thuật phục hồi gân chóp xoay. Trong quá trình hồi phục, khi cảm giác đau giảm, người bệnh tự tăng hoạt động của tay theo cảm nhận và chưa tuân thủ đầy đủ chương trình bảo vệ, phục hồi đã được hướng dẫn. Khoảng 3 tháng sau phẫu thuật, kiểm tra ghi nhận gân bị đứt lại.
Tuy nhiên, không thể quy một trường hợp đứt lại chỉ do việc tập luyện. Kết quả sau phẫu thuật chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, từ đặc điểm tổn thương đến chất lượng gân, cơ, tuổi, thể trạng, kỹ thuật phẫu thuật và quá trình phục hồi chức năng.
Một phân tích gộp gồm 38 nghiên cứu với 3.072 người bệnh ghi nhận tỷ lệ đứt lại sau phẫu thuật chóp xoay khoảng 22,1%. Trong phân tích này, tuổi cao có liên quan với nguy cơ đứt lại tăng.
Các nghiên cứu gần đây cũng cho thấy khả năng liền gân không tốt có liên quan đáng kể tới kích thước vết rách, mức độ co rút gân và tình trạng thâm nhiễm mỡ cơ.
Những dữ liệu này cho thấy quá trình phục hồi sau mổ không thể áp dụng một công thức chung cho mọi người bệnh. Cùng là phẫu thuật chóp xoay nhưng mức độ tổn thương, chất lượng mô và khả năng phục hồi có thể khác nhau.
Không phải cứ hạn chế vận động là an toàn
Một câu hỏi thường đặt ra là sau mổ có nên hạn chế vận động tối đa để bảo vệ gân hay không. Câu trả lời không đơn giản là có.
Hướng dẫn của AAOS năm 2025 cho thấy ở một số người bệnh có rách chóp xoay toàn phần kích thước nhỏ đến trung bình, chương trình vận động sớm và chương trình trì hoãn có thể đạt kết quả tương đương về chức năng và khả năng liền gân.
Ngược lại, với những tổn thương lớn hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ, chiến lược bảo vệ gân và tiến triển bài tập có thể cần thận trọng hơn.
Do đó, vấn đề không nằm ở việc tập sớm hay tập muộn một cách máy móc, mà là lựa chọn đúng người, đúng giai đoạn và đúng mức tải.
Chương trình phục hồi cần được cá thể hóa dựa trên vị trí, kích thước và số gân bị tổn thương; mức độ co rút, thâm nhiễm mỡ và chất lượng mô; phương pháp phẫu thuật; tuổi, thể trạng và bệnh lý đi kèm. Đau, tầm vận động, sức cơ và kết quả lượng giá ở từng thời điểm cũng cần được xem xét.
Người bệnh cần được hướng dẫn cụ thể về thời điểm vận động thụ động, chuyển sang vận động chủ động, bắt đầu tăng sức mạnh, mức tải được phép cũng như những động tác chưa nên thực hiện.
Tại Khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng, Bệnh viện 19-8, người bệnh được lượng giá, xây dựng mục tiêu và chương trình tập theo từng giai đoạn, đồng thời theo dõi đáp ứng để điều chỉnh mức vận động phù hợp.
Mục tiêu của phục hồi không phải tập thật nhiều mà là bảo vệ gân đang liền, từng bước phục hồi vận động, lấy lại sức mạnh và trở lại sinh hoạt an toàn.
Sau mổ chóp xoay, cảm giác hết đau không nên được xem là dấu hiệu cho phép tự tăng vận động. Gân cần thời gian để liền và mỗi giai đoạn phục hồi cần một mức tải phù hợp.
ThS Nguyễn Thị Hồng Hậu (Khoa Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng, Bệnh viện 19-8)
>>> Mời quý độc giả theo dõi video: Chính phủ phát lệch nóng: Kiểm soát giá quyết liệt những tháng cuối năm
