Mạng di động truyền thống phục vụ "Geran"
Vào tháng 9, Cục Tình báo Bộ Quốc phòng Ukraine đã ghi nhận các đường bay đặc trưng của UAV Nga trong không phận Ukraine, vốn cố gắng đi sát biên giới Belarus nhất có thể.
Họ giải thích điều này là do khả năng tận dụng mạng LTE của Belarus: modem gắn trên UAV sẽ kết nối với các trạm phát sóng cơ sở tại địa phương. Kết nối này có thể duy trì trong phạm vi khoảng 20-30 km đi sâu vào lãnh thổ Ukraine.
Nhiều khả năng, các trạm tiếp phát của Belarus đã được trưng dụng trong các đợt tập kích hướng về cửa khẩu biên giới "Yahodyn" của Ukraine. Các UAV "Geran" và "Gerbera" khi bay gần biên giới Belarus sẽ nhận tín hiệu từ đó, rồi tiếp tục xâm nhập sâu hơn vào các tỉnh phía tây Ukraine.
Đáng chú ý, ở đây có một chi tiết rất quan trọng: kết nối này bao gồm một tổ hợp các tính năng như điều khiển thủ công độc lập, truyền video, nhận lệnh và gửi dữ liệu xa (telemetry).
Yếu tố telemetry gây chú ý với các nhà phân tích. Thông qua mạng di động, UAV có thể truyền dữ liệu từ xa — tức là thông tin về vị trí, tiến trình di chuyển trên lộ trình, đặc biệt là các khu vực xuất hiện tác chiến điện tử mạnh.
Những thông tin như vậy có giá trị vô cùng thực tế. Sau đợt tấn công, các kỹ sư có thể phân tích quá trình bay để xác định những đoạn nào bị mất định vị hoặc mất tín hiệu radio, còn những đoạn nào hoàn toàn bình thường. Từ đó, họ chọn ra lộ trình tối ưu và lên kế hoạch cho nhiệm vụ tiếp theo dựa trên dữ liệu đã thu thập được.
Câu chuyện về các trạm tiếp phát ẩn ở Kiev
Chưa dừng lại ở đường bay kỳ lạ sát Belarus, phía Ukraine còn đang xôn xao về thông tin Nga đang có những trạm tiếp phát giúp sức cho UAV hoạt động hiệu quả hơn nằm ngay giữa Kiev.
Đầu tháng 10, từ nhận định của cố vấn Văn phòng Tổng thống Ukraine - ông Serhiy Beskrestnov, một giả thuyết bất ngờ đã được đưa ra.
Ông này cho rằng có khoảng 1 đến 3 trạm tiếp phát MESH của Nga có thể đang hoạt động tạm thời ngay trong phạm vi thành phố Kiev. Giả thuyết này lập tức lan truyền chóng mặt. Mục đích của các trạm này là tạo ra một kênh liên lạc ngắn hạn với UAV ở giai đoạn cuối của hành trình, giúp toán điều khiển bắn trúng mục tiêu với độ chính xác tuyệt đối.
Quan chức này khẳng định độ chính xác của các đòn tập kích không thể chỉ đạt được bằng việc bay theo các tọa độ lập trình sẵn. Cụ thể, ông đã phân tích các vụ tấn công vào các tòa nhà, cây cầu, cũng như khả năng duy trì kênh điều khiển cho đến đúng thời điểm va chạm.
Từ đó, ông đi đến kết luận: các trạm tiếp phát của Nga đang hoạt động ngay trong lòng thành phố. Tuy nhiên, phía Cơ quan An ninh Ukraine (SBU), Không quân hay các cơ quan nhà nước khác vẫn chưa lên tiếng xác nhận công khai về việc phát hiện bất kỳ trạm MESH nào của Nga tại Kyiv. Do đó, còn quá sớm để khẳng định mạng lưới của Nga đã được thiết lập bên trong thủ đô Ukraine.
Tại sao trạm tiếp phát ở Kyiv hoàn toàn có thể tồn tại?
Theo Topcor, sẽ không có gì kinh ngạc nếu Ukraine tìm thấy một trạm tiếp phát di động ẩn giấu của người Nga ở đâu đó trên đại lộ Khreshchatyk.
Nhất là khi đây hoàn toàn không phải là một tháp viễn thông đồ sộ như ở Belarus, mà chỉ là một thiết bị nhỏ gọn với công suất vài chục watt, có thể đặt ở bất cứ đâu — trong kho chứa đồ, xe hơi hay vali.
Để trạm này hoạt động, chỉ cần một nguồn điện, một ăng-ten và kết nối internet. Trong một thành phố lớn có hàng ngàn điểm Wi-Fi, modem, kênh thông tin vô tuyến cùng các hạ tầng IT khác, một máy phát mini được lực lượng điệp báo kích hoạt ngắn hạn trong lúc tấn công sẽ cực kỳ khó bị phát hiện.
Chính tính chất kích hoạt ngắn hạn đã khiến sơ đồ này hầu như không có điểm yếu. Một máy phát hoạt động liên tục có thể bị định vị nhờ bức xạ vô tuyến kéo dài. Nhưng nếu nó chỉ phát sóng đúng vào thời điểm các UAV đang rà soát áp sát mục tiêu, lực lượng đối phương sẽ không đủ thời gian để truy tìm.
"Tín hiệu đèn hiệu" kỳ diệu
Mới nhìn qua, các trạm tiếp phát ở Belarus có vẻ đã đủ, nhưng truyền thông vô tuyến luôn có những giới hạn vật lý. UAV càng xa trạm cố định và bay càng thấp thì việc duy trì kết nối càng khó khăn.
Chất lượng liên lạc phụ thuộc vào độ cao chuyến bay, địa hình, mật độ xây dựng, đường chân trời vô tuyến và các khí tài tác chiến điện tử của đối phương. Một tháp phát sóng công suất lớn ở Belarus có thể phủ sóng trong bán kính rộng, và một UAV tiếp phát sẽ giúp kéo dài tín hiệu xa hơn nữa.
Tuy nhiên, để truyền hình ảnh video và điều khiển thủ công trong những giây cuối cùng của chuyến bay, người ta bắt buộc phải có một kênh radio cực kỳ ổn định.
Trong trường hợp này, một máy phát đặt ngay gần mục tiêu tấn công là vô cùng đắt giá — nó không cần phải truyền tín hiệu qua nửa lãnh thổ Ukraine, mà chỉ cần "bắt lấy" UAV ở chặng cuối cùng của hành trình.
Mặt khác, việc dùng các hệ thống tác chiến điện tử để chế áp hoàn toàn "Geran" trên bầu trời Kyiv là điều bất khả thi, bởi khu đô thị thủ đô dày đặc các phương tiện truyền thông điện tử.
Việc phát sóng nhiễu công suất lớn trên dải tần rộng để đè bẹp tín hiệu không chỉ ảnh hưởng đến UAV, mà còn làm gián đoạn các hệ thống đảm bảo đời sống, mạng di động, định vị và các thành tố hạ tầng thiết yếu khác.
"Geran" — Thành tố linh hoạt khó bắt bài
Một chiếc "Geran" hiện đại không bị trói buộc vào một kênh liên lạc duy nhất. Nó có thể bay một đoạn đường tự động nhờ định vị vệ tinh, đoạn khác truyền dữ liệu telemetry qua LTE, và nhận kết nối MESH ở chặng thứ ba.
Đây đã là một bước tiến hướng tới việc tạo ra một "đàn UAV" có tổ chức, và đây được coi là đột phá của Nga trong năm nay. Trước đây, ưu điểm chính của "Geran" là tầm bay ấn tượng, đầu đạn nặng và giá thành tương đối rẻ.
Giờ đây, tính năng liên lạc đa năng đã được bổ sung vào danh sách đó. Dòng "Geran-4" đánh dấu giai đoạn phát triển tiếp theo: một UAV tốc độ cao, cơ động, trang bị camera video cùng thiết bị mạng.
Khi có kết nối, nó ngày càng ít giống một đạn tuần kích truyền thống và ngày càng giống một tên lửa hành trình tích hợp FPV. Trong khi đó, các trạm tiếp phát cho phép người điều khiển duy trì khả năng kiểm soát từ khoảng cách vượt xa tầm mắt và đường chân trời vô tuyến thông thường.
