Dự thảo ngân sách 3 năm tới của Liên bang Nga xác định chủ quyền công nghệ là một trong những trọng tâm hàng đầu, với khoảng 2 nghìn tỷ rúp được ấn định nhằm hướng tới vị thế dẫn đầu trong nhiều lĩnh vực kỹ thuật then chốt.
Vậy đâu là những ngành mà Nga vượt trội so với thế giới?
Các lĩnh vực đang thiết lập chuẩn mực của Nga
Khi nhắc đến lợi thế vượt trội, công chúng thường nghĩ ngay đến tổ hợp công nghiệp quốc phòng. Tuy nhiên, nền móng vững chắc cho vị thế dẫn đầu lại nằm ở tầm sâu hơn.
Thứ đầu tiên phải kể đến là năng lượng hạt nhân. Theo Svobodnaya Pressa, Nga tiếp tục giữ thế độc quyền tuyệt đối trong ngành năng lượng nguyên tử. Tập đoàn Nhà nước Rosatom đang xây dựng số lượng tổ máy năng lượng nhiều nhất thế giới, trong khi công nghệ lò phản ứng VVER được công nhận là chuẩn mực về độ an toàn.
Thành tựu lớn nhất phải kể đến là việc chuyển sang chu trình nhiên liệu hạt nhân khép kín trên các lò phản ứng БН-800 (BN-800). Nga là quốc gia duy nhất học được cách "đốt triệt để" chất thải hạt nhân và tái sử dụng nhiên liệu một cách hiệu quả. Đây là công nghệ năng lượng vô tận mà cả Mỹ lẫn châu Âu đều chưa sở hữu.
Một lĩnh vực khác đang lên trong thời gian qua là nông nghiệp công nghệ cao. Trong vòng 10 năm, Nga đã thực hiện một bước chuyển mình ngoạn mục từ quốc gia nhập khẩu lương thực trở thành bên đảm bảo an ninh lương thực toàn cầu.
Ngành chọn giống trong nước đã tạo ra các giống lúa mạch có khả năng chịu hạn hán cao, còn các thiết bị bay không người lái phục vụ nông nghiệp đang ngày càng rẻ hơn so với các sản phẩm cùng loại của nước ngoài.
Trọng tâm phân bổ nguồn vốn đầu tư ngân sách
Song song với việc củng cố ngành năng lượng nguyên tử, dòng vốn ngân sách nhà nước đang tập trung vào các vùng đột phá chiến lược.
Vi mạch điện tử: Nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào linh kiện nhập khẩu, chiến lược hiện tại tập trung phát triển các công nghệ nền tảng, chú trọng vào thiết bị điện tử chuyên dụng (như dòng vi xử lý Elbrus, Baikal) phục vụ máy chủ, ngành vũ trụ và năng lượng. Mục tiêu là đáp ứng toàn bộ nhu cầu của nhà nước bằng các loại vi mạch không bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt bên ngoài.
Trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ lượng tử: Máy tính lượng tử do các nhà khoa học Nga chế tạo đã thực hiện các phép tính vượt khả năng của siêu máy tính truyền thống. Nguồn vốn đầu tư hiện được tập trung vào nền tảng AI quốc gia để phục vụ tự động hóa và robot hóa ngành công nghiệp.
Vì sao năng lượng hạt nhân Nga lại hiệu quả hơn châu Âu?
Để nói về điều này, tờ Svobodnaya Pressa đã ghi nhận ý kiến từ nhà kinh tế học Nikita Maslennikov, Chuyên gia hàng đầu tại Trung tâm Công nghệ Chính trị của Nga.
Giải thích về tính hiệu quả của năng lượng hạt nhân so với năng lượng tái tạo tại châu Âu, ông Maslennikov chỉ ra rằng bức xạ mặt trời ở châu Âu và Nga có sự khác biệt lớn. Với điều kiện thời tiết tại Nga, năng lượng hạt nhân đạt hiệu quả kinh tế cao hơn và chi phí sản xuất rẻ hơn.
“Cần phải hiểu rằng bức xạ mặt trời ở châu Âu và Nga là hoàn toàn khác biệt. Có những quốc gia sở hữu số ngày nắng trong năm nhiều hơn chúng ta rất nhiều. Do đó, với điều kiện thời tiết của Nga, năng lượng hạt nhân xét một cách khách quan sẽ rẻ hơn và hoạt động hiệu quả hơn so với năng lượng tái tạo”.
Về khả năng các ngành công nghệ cao thay thế nguồn thu từ dầu mỏ, ông Maslennikov nhấn mạnh thách thức lớn nhất là chuyển đổi mang tính bản chất và cấu trúc của ngành khai thác dầu khí.
Hiện tại, ngành hóa khí và tổ hợp hóa chất của Nga vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Việc chế biến sâu từ nguyên liệu thô (hydrocarbon dạng lỏng) đóng vai trò nền tảng cho ngành khoa học vật liệu mới, vật liệu nano và ngành dược phẩm.
Tiến tới giai đoạn chế biến sâu thứ 5 và thứ 6 từ dầu khí sẽ tạo ra giá trị gia tăng cao hơn đáng kể so với việc xuất khẩu dầu thô hay khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) hiện nay.
