Đó là hành trình của tri thức, đạo đức, bản lĩnh và hành động.

Trong tiến trình lịch sử hiện đại Việt Nam, ngày 5-6-1911 không chỉ là một mốc thời gian gắn với tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh mà còn là điểm khởi đầu của một chuyển động tư tưởng có ý nghĩa quyết định đối với vận mệnh dân tộc.

Từ TP Sài Gòn năm ấy, người thanh niên Nguyễn Tất Thành, với tên gọi Văn Ba, rời Tổ quốc trên tàu Amiral Latouche Tréville, mở đầu hành trình tìm đường cứu nước trong bối cảnh dân tộc Việt Nam đang chịu ách thống trị của chủ nghĩa thực dân.

Đặt sự kiện đó vào bối cảnh Việt Nam đầu thế kỷ XX, có thể thấy giá trị sâu xa của quyết định ấy nằm ở năng lực tư duy độc lập, ở khát vọng vượt qua những giới hạn của các con đường cứu nước đương thời để tìm kiếm một con đường giải phóng dân tộc phù hợp với xu thế thời đại.

Trước hành trình của người thanh niên Nguyễn Tất Thành, nhiều phong trào yêu nước đã diễn ra mạnh mẽ, thể hiện ý chí bất khuất của dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên, các khuynh hướng cứu nước từ giữa thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX vẫn chưa tìm được lời giải căn bản cho bài toán độc lập dân tộc.

Trong bối cảnh đó, chuyến đi của người thanh niên Nguyễn Tất Thành không phải là hành động ngẫu nhiên, càng không phải là một cuộc phiêu lưu cá nhân. Đó là lựa chọn có cơ sở từ nhận thức chính trị sớm hình thành: Muốn cứu nước, trước hết phải hiểu thế giới, hiểu bản chất của chủ nghĩa thực dân và tìm ra lực lượng xã hội có khả năng biến khát vọng độc lập thành hiện thực.

Điểm đặc sắc trong hành trình của người thanh niên Nguyễn Tất Thành là phương pháp tiếp cận thực tiễn. Người ra đi để quan sát, lao động, học hỏi, so sánh và kiểm nghiệm.

Từ đời sống của người lao động ở nhiều châu lục đến thực tiễn các dân tộc bị áp bức, Nguyễn Tất Thành từng bước nhận diện rằng vấn đề Việt Nam không tồn tại biệt lập, mà nằm trong cấu trúc chung của chủ nghĩa thực dân và bất bình đẳng toàn cầu. Chính từ đó, tư duy cứu nước của Người vượt khỏi giới hạn của lòng yêu nước cảm tính để trở thành một hệ thống nhận thức chính trị có cơ sở lý luận và thực tiễn.

***

Bước ngoặt quan trọng trong quá trình tìm đường cứu nước diễn ra khi Nguyễn Tất Thành - Nguyễn Ái Quốc tiếp cận chủ nghĩa Mác - Lênin và tham dự Đại hội Tours của Đảng Xã hội Pháp vào tháng 12-1920. Tại đây, Người tham gia sự lựa chọn có ý nghĩa lịch sử: Đứng về Quốc tế Cộng sản, gắn vấn đề giải phóng dân tộc với phong trào cách mạng của giai cấp công nhân và các dân tộc bị áp bức.

Đây là sự chuyển biến căn bản từ chủ nghĩa yêu nước truyền thống sang lập trường cách mạng vô sản, từ khát vọng độc lập sang con đường giải phóng dân tộc có định hướng lý luận, tổ chức và lực lượng xã hội rõ ràng.

Năm 1930, dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Ái Quốc, hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đã dẫn tới sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Hội nghị thống nhất việc hợp nhất các tổ chức cộng sản thành đảng duy nhất và thông qua các văn kiện chính trị quan trọng do Người khởi thảo.

Sự kiện này khẳng định rằng cuộc ra đi năm 1911 không chỉ mở đầu một hành trình tìm kiếm, mà còn chuẩn bị những tiền đề tư tưởng, chính trị và tổ chức cho cách mạng Việt Nam. Từ đây, phong trào yêu nước có đường lối thống nhất, có tổ chức tiên phong và có khả năng tập hợp sức mạnh của quần chúng nhân dân.

Sau 30 năm hoạt động ở nước ngoài, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Tổ quốc vào mùa xuân năm 1941, trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Ngày 28-1-1941, Người về đến Pác Bó - Cao Bằng, mở ra giai đoạn mới trong quá trình chuẩn bị lực lượng cho cuộc đấu tranh giành độc lập. Cũng trong năm 1941, Hội nghị Trung ương lần thứ tám quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh nhằm tập hợp, đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân vào mục tiêu giải phóng dân tộc.

Từ Pác Bó đến Tân Trào, từ xây dựng căn cứ địa đến chuẩn bị lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang, đường lối cách mạng do Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Đông Dương xác lập từng bước tạo nên thế và lực cho Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình - Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Nhìn trong mạch vận động lịch sử, thắng lợi ấy là kết quả của một quá trình chuẩn bị lâu dài, trong đó quyết định ra đi tìm đường cứu nước năm 1911 của Người giữ vai trò khởi nguyên.

***

Tầm vóc hành trình của Bác không chỉ được đo lường bằng các mốc thời gian. Giá trị cốt lõi của hành trình ấy nằm ở phương pháp tư duy và phương thức hành động.

Theo chân Bác trong giai đoạn hiện nay không có nghĩa là lặp lại một biểu tượng lịch sử theo cách hình thức. Điều cần kế thừa sâu sắc hơn là năng lực tư duy độc lập, tinh thần học hỏi, ý chí tự cường và trách nhiệm phụng sự nhân dân.

Với thế hệ đầu thế kỷ XX, nhiệm vụ trung tâm là giải phóng dân tộc khỏi ách thuộc địa. Với Việt Nam trong thế kỷ XXI, nhiệm vụ đặt ra là bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền; xây dựng một quốc gia phát triển, có năng lực cạnh tranh, có nền văn hóa giàu bản sắc và đời sống nhân dân ngày càng hạnh phúc hơn.

Trong bối cảnh mới, lòng yêu nước cần được biểu hiện bằng năng lực thực hiện cụ thể. Đó là tri thức, kỷ luật lao động, tinh thần đổi mới sáng tạo, ý thức thượng tôn pháp luật và trách nhiệm xã hội. Một học sinh học tập trung thực, một nhà khoa học nghiên cứu nghiêm cẩn, một cán bộ phục vụ nhân dân liêm chính, một doanh nhân kinh doanh đúng pháp luật, một công dân có ý thức bảo vệ môi trường và văn hóa cộng đồng… đều đang góp phần thiết thực vào sự nghiệp xây dựng đất nước.

Theo chân Bác cũng là hội nhập với thế giới trên nền tảng bản lĩnh dân tộc. Bác ra đi để học hỏi nhân loại, nhưng mục tiêu cao nhất của Người luôn hướng về Việt Nam. Bài học ấy có ý nghĩa đặc biệt trong thời đại toàn cầu hóa, chuyển đổi số và cạnh tranh tri thức. Một quốc gia muốn phát triển phải biết tiếp thu thành tựu khoa học - công nghệ, quản trị và văn hóa tiến bộ của thế giới; đồng thời phải có khả năng chọn lọc, sáng tạo và bảo vệ lợi ích quốc gia trong mọi hoàn cảnh.

Theo chân Bác còn là việc kiên trì xây dựng đạo đức công vụ và đạo đức xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại một hình mẫu mẫu mực về sự giản dị, liêm khiết, gần dân và trọng dân. Trong điều kiện hiện nay, những phẩm chất ấy cần được chuyển hóa thành các chuẩn mực quản trị hiện đại: Minh bạch, trách nhiệm giải trình, hiệu quả phục vụ và tôn trọng con người. Một xã hội phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào tăng trưởng kinh tế, mà còn phải dựa trên nền tảng đạo đức, niềm tin xã hội và sự công bằng trong cơ hội phát triển.

Hành trình theo chân Bác, suy cho cùng, là hành trình chuyển hóa lòng yêu nước thành năng lực xây dựng đất nước. Đó là hành trình của tri thức, đạo đức, bản lĩnh và hành động. Cuộc ra đi của người thanh niên Nguyễn Tất Thành mang theo một khát vọng lớn; các thế hệ Việt Nam hôm nay cần tiếp tục thực hiện khát vọng ấy bằng việc học tập nghiêm túc, lao động sáng tạo, quản trị hiệu quả và sống có trách nhiệm.

Khi mỗi người biết xem trọng lợi ích của Tổ quốc và nhân dân trong công việc hằng ngày, hành trình theo chân Bác sẽ không dừng lại ở hoạt động kỷ niệm, mà sẽ trở thành phương hướng hành động bền bỉ cho tương lai Việt Nam.

​

​