Những ngày gần đây, khu vực Hồ Hạ Đình, phường Khương Đình (Hà Nội) đã có sự thay đổi rõ rệt; khu vực ven hồ cũng được thu dọn sạch sẽ. Ít ai còn thấy cảnh tượng bàn thờ cũ, bát hương, tượng thờ hay ấm chén bị vứt ngổn ngang dưới lòng hồ như trước. Sự chuyển biến này đến từ đợt ra quân dọn dẹp của các lực lượng chức năng địa phương, sau khi tình trạng “rác thải tâm linh” kéo dài gây bức xúc.
Trước đó, tại nhiều khu vực thuộc phường Khương Đình như Hồ Đầm Chuối, Hồ Đầm Hồng, Hồ Rẻ Quạt, việc vứt bỏ đồ thờ cúng xuống ao hồ diễn ra khá phổ biến. Không ít gia đình, sau khi thay mới bàn thờ, bát hương, đã chọn cách mang ra hồ, ao để “thả trôi” với suy nghĩ đây là cách xử lý phù hợp về mặt tâm linh.
Ghi nhận trước thời điểm được dọn dẹp, Hồ Hạ Đình từng là một trong những điểm nóng. Dưới lòng hồ, khi mực nước rút xuống, lộ ra hàng loạt vật dụng thờ cúng bị vứt bỏ: từ bát hương sứ, tượng thờ đến bàn gỗ đã mục nát, cảnh quan xuống cấp nghiêm trọng. Một không gian vốn phục vụ sinh hoạt cộng đồng, tập thể dục, dạo bộ của người dân dần bị biến thành nơi chứa rác thải đặc thù – thứ rác mang yếu tố tâm linh nhưng lại gây hệ lụy môi trường rõ rệt.
Các vật dụng như bát hương, tượng sứ gần như không phân hủy trong môi trường tự nhiên, tồn tại lâu dài dưới nước. Bàn thờ gỗ, lớp sơn phủ và các vật liệu trang trí có thể chứa hóa chất, khi ngâm trong nước sẽ gây ô nhiễm. Tro tàn, nhang đèn cũng góp phần làm đục nguồn nước, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và chất lượng môi trường sống xung quanh.
Trước thực trạng này, chính quyền địa phương đã tổ chức lực lượng tiến hành thu gom, làm sạch khu vực hồ. Công tác dọn dẹp được triển khai đồng bộ, từ việc trục vớt các vật dụng dưới nước đến thu gom rác thải ven hồ, xử lý mùi và cải thiện cảnh quan. Chỉ trong thời gian ngắn, diện mạo Hồ Hạ Đình đã có sự thay đổi rõ rệt.
Người dân sinh sống quanh khu vực ghi nhận sự chuyển biến tích cực. Một số ý kiến cho rằng việc dọn dẹp không chỉ cải thiện môi trường mà còn góp phần nâng cao ý thức cộng đồng. Khi hình ảnh hồ sạch đẹp được duy trì, những hành vi xả rác, đặc biệt là “rác thải tâm linh”, sẽ dần bị hạn chế.
Nhìn rộng hơn, việc làm sạch Hồ Hạ Đình chỉ giải quyết phần “ngọn” của vấn đề. Mỗi đợt cao điểm tín ngưỡng, lượng đồ thờ cũ bị thải bỏ lại tăng lên, đẩy gánh nặng về phía hệ thống môi trường đô thị vốn đã chịu nhiều áp lực. Nếu không có cách xử lý dài hơi, những gì vừa được dọn dẹp rất dễ quay trở lại.
Việc vứt bỏ đồ thờ xuống ao hồ hoàn toàn có thể bị coi là hành vi gây ô nhiễm môi trường và bị xử phạt. Tuy nhiên, trên thực tế, việc áp dụng chế tài không dễ dàng. Yếu tố tâm linh, cộng với thói quen tồn tại lâu năm, khiến việc xử lý gặp nhiều vướng mắc.
Thay vì chỉ dừng ở việc đưa ra chế tài, trong khi người dân chưa có phương án thay thế phù hợp, họ sẽ tiếp tục lựa chọn cách làm cũ, mà nên tổ chức, bố trí xử lý, phân loại… có thể là hướng đi khả thi. Đồng thời, cần có tiếng nói thống nhất từ phía cơ quan quản lý và các tổ chức văn hóa, tôn giáo để định hướng hành vi trong cộng đồng.
Thực tế tại Hồ Hạ Đình cho thấy, khi có sự can thiệp kịp thời, những tồn đọng kéo dài hoàn toàn có thể được xử lý. Tuy nhiên, để duy trì kết quả này, yếu tố quyết định vẫn là nhận thức của người dân, chứ không thể chỉ trông chờ vào các đợt ra quân.
Khi niềm tin được đặt đúng chỗ, hành động cũng sẽ đúng cách. Và khi đó, những hình ảnh như Hồ Hạ Đình hôm nay – sạch hơn, gọn gàng hơn – sẽ không còn là kết quả của một chiến dịch dọn dẹp, mà trở thành trạng thái bình thường của đời sống đô thị.
